საგამომცემლო შეთანხმება — ავტორსა და გამომცემელს შორის დადებული ხელშეკრულებაა, რომლითაც წყდება, ვის რომელი უფლებები გადაეცემა ნაწარმოების გამოყენებაზე და რომელ პირობებში. საქართველოს საავტორო უფლებების კანონი ამ ხელშეკრულებებს სამი მიმართულებით აწესრიგებს: გამომცემლის განსაკუთრებული უფლებებით პერიოდული და ენციკლოპედიური გამოცემების მიმართ, სალიცენზიო ხელშეკრულების აუცილებელი შინაარსით და წერილობითი ფორმის მოთხოვნით. ქვემოთ განვმარტავთ ამ წესებს კანონის მეთოთხმეტე, მეორმოცე და ორმოცდამეორე მუხლების მიხედვით.
გამომცემლის განსაკუთრებული უფლებები
მეთოთხმეტე მუხლის თანახმად, ენციკლოპედიების, ენციკლოპედიური ლექსიკონების, მეცნიერული ნაშრომების, პერიოდული და ერთმანეთის გამგრძელებელი კრებულების, გაზეთების, ჟურნალებისა და სხვა პერიოდული გამოცემების გამომცემლებს ეკუთვნით ამ გამოცემებში შესულ ნაწარმოებთა გამოყენების განსაკუთრებული უფლება. გამომცემელს უფლება აქვს, ასეთ ნაწარმოებთა ნებისმიერი სახით გამოყენებისას მიუთითოს თავისი სახელი ან მოითხოვოს მისი მითითება. გამომცემლის უფლება საკუთარი სახელის მითითებაზე გამოყენების ყველა შემთხვევაში აქტიურია — ის პირად ინტერესთან ერთად გამომცემლის გაწეულ ინვესტიციასაც იცავს.
დაუშვებელია გაზეთში, ჟურნალში ან სხვა პერიოდულ გამოცემაში შესული ნაწარმოების გამოყენება სხვა პირის მიერ გამომცემლის ან ავტორის თანხმობის გარეშე, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. პრესაში გამოქვეყნებული ექსკლუზიური მასალის სხვა საინფორმაციო საშუალების მიერ გამოყენებისას აუცილებელია იმ საინფორმაციო საშუალების დამოწმება, რომელშიც მასალა პირველად გამოქვეყნდა. ამასთან, ამ გამოცემებში შესული ნაწარმოებების ავტორები ინარჩუნებენ თავიანთი ნაწარმოებების გამოყენების განსაკუთრებულ უფლებას, თუ საავტორო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული — ეს ნიშნავს, რომ გამომცემლის უფლება და ავტორის შენარჩუნებული უფლება პარალელურად არსებობს.
სალიცენზიო ხელშეკრულების არსებითი პირობები
მეორმოცე მუხლი განსაზღვრავს, რომ სალიცენზიო ხელშეკრულება უნდა ითვალისწინებდეს გამოსაყენებელი ნაწარმოების ზუსტ აღწერას — სახელწოდებას, მოცულობას, ჟანრს — ნაწარმოების გამოყენების კონკრეტულ სახეს, ხელშეკრულების მოქმედების ვადას და ტერიტორიას, ჰონორარის ოდენობის განსაზღვრის წესს ან ჰონორარის ოდენობას გამოყენების ყოველი სახისთვის, მის გადახდის წესსა და ვადას, აგრეთვე სხვა პირობებს, რომლებსაც მხარეები არსებითად მიიჩნევენ. ეს ჩამონათვალი მინიმალური შინაარსობრივი ჩარჩოა: მისი იგნორირება ხელშეკრულებას სადავო ხდის.
ნაწარმოების ყველა იმ სახით გამოყენების უფლება, რომელიც სალიცენზიო ხელშეკრულებით პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული, ეკუთვნის ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს. თუ გამოყენების კონკრეტული სახი ხელშეკრულებაში მითითებული არ არის, ხელშეკრულება ითვლება დადებულად ნაწარმოების ისეთ გამოყენებაზე, რომელიც აუცილებელია მხარეთა ხელშეკრულების დადებისას განზრახული მიზნის შესასრულებლად.
ვადა, ტერიტორია და ტირაჟი
თუ სალიცენზიო ხელშეკრულებით არ არის გათვალისწინებული მოქმედების ვადა, ხელშეკრულება შეიძლება გააუქმოს ავტორმა ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელმა მისი დადებიდან 3 წლის შემდეგ. ლიცენზიატს ამის თაობაზე ეცნობება წერილობით ხელშეკრულების გაუქმებამდე 6 თვით ადრე. თუ ტერიტორია გათვალისწინებული არ არის, ხელშეკრულება მოქმედებს მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზე. სალიცენზიო ხელშეკრულებით მინიჭებული უფლებების სხვა პირებზე გადაცემა დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, თუ ეს პირდაპირ არის გათვალისწინებული ხელშეკრულებით.
თუ ნაწარმოების რეპროდუცირების შესახებ სალიცენზიო ხელშეკრულებაში ჰონორარი განისაზღვრება ფიქსირებული თანხით, ხელშეკრულებით უნდა დადგინდეს ნაწარმოების მაქსიმალური ტირაჟი — ეს წესი ავტორს იცავს ფიქსირებული ჰონორარის ფარგლებში უსასრულო დაბეჭდვისაგან.
წერილობითი ფორმა
ორმოცდამეორე მუხლი მოითხოვს, რომ საავტორო უფლებების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება, ნაწარმოების შექმნის შესახებ ხელშეკრულება და სალიცენზიო ხელშეკრულება დაიდოს წერილობით. გამონაკლისი ერთია: პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებში ნაწარმოების გამოყენების სალიცენზიო ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს ზეპირადაც. ყველა სხვა შემთხვევაში წერილობითი ფორმა აუცილებელია და მისი არარსებობა მხარეთა ვალდებულებების დადგენას მნიშვნელოვნად ართულებს. წერილობითი ფორმა მტკიცებულებით საფუძველსაც ქმნის: გადაცეული უფლებების მოცულობა, ჰონორარის ოდენობა და გადახდის ვადები მხარეთა მოგონებაზე აღარ არის დამოკიდებული.
ხშირად დასმული კითხვები
საგამომცემლო შეთანხმებებზე ხშირად იკითხებენ ფორმაზე, ვადაზე და იმაზე, რა ხდება ხელშეკრულებაში ჩაუწერელ უფლებებთან.
შეიძლება თუ არა საგამომცემლო ლიცენზიის ზეპირად დადება?
მხოლოდ პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებში ნაწარმოების გამოყენებისას. საავტორო უფლებების გადაცემის, ნაწარმოების შექმნისა და სხვა სალიცენზიო ხელშეკრულებებისთვის წერილობითი ფორმა აუცილებელია.
ვის რჩება ის უფლებები, რომლებიც ხელშეკრულებაში არ არის ჩაწერილი?
ნაწარმოების ყველა იმ სახით გამოყენების უფლება, რომელიც ხელშეკრულებით პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული, ეკუთვნის ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს.
რა ხდება, თუ ხელშეკრულებაში ვადა არ არის დაწერილი?
ავტორს ან უფლების სხვა მფლობელს შეუძლია ხელშეკრულების გაუქმება დადებიდან 3 წლის შემდეგ, ხელშეკრულების გაუქმებამდე 6 თვით ადრე ლიცენზიატისთვის წერილობით შეტყობინებით.
რომელი ტერიტორიას ფარავს ხელშეკრულება, თუ ეს არ არის მითითებული?
მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიას — სხვა ტერიტორიებზე გავრცელება ცალკე უნდა იყოს გათვალისწინებული.
რატომაა აუცილებელი მაქსიმალური ტირაჟის ჩაწერა?
როდესაც ნაწარმოების რეპროდუცირებაზე ჰონორარი ფიქსირებული თანხით განისაზღვრება, ხელშეკრულებაში უნდა დადგინდეს ნაწარმოების მაქსიმალური ტირაჟი — ეს წესი ავტორს ფიქსირებული ჰონორარის ფარგლებში უსასრულო დაბეჭდვისგან იცავს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ამზადებს და განვხილავს საგამომცემლო ხელშეკრულებებს: სალიცენზიო პირობების განსაზღვრას, ჰონორარის წესებს, ტირაჟისა და ტერიტორიის დადგენას, აგრეთვე პერიოდული გამოცემების გამომცემლისა და ავტორის უფლებების გამიჯვნას.
თუ გამომცემელი ხართ ან ავტორი, რომელსაც საგამომცემლო შეთანხმების დადება ან დავა ელოდება, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევაფასებთ პირობებს და დაგვიცავს თქვენს ინტერესებს კანონის შესაბამისად.