სამართალწარმოების ენა და თარჯიმნის გარანტია
სამოქალაქო სასამართლოში საქმის განხილვა სახელმწიფო ენაზე წარიმართება, მაგრამ სახელმწიფო ენის არმცოდნე პირი ამის გამო პროცესს ვერ მოეწყვება უფლებამოსილების დაკარგვას. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მუხლი 9 პირდეპარდება, რომ სახელმწიფო ენის არმცოდნე პირს მიეჩინება თარჯიმანი. ეს გარანტია სასამართლოს გამოსათხოვი არაა — მისი გამოყენების მოთხოვნა ხელს უწყობს როგორც მხარის პროცესულ უფლებებს, ასევე საქმის სრულფასოვან განხილვას: განმარტებები, ჩვენებები და დოკუმენტები, რომლებიც მხარეს საერთოდ ან სრულყოფილად არ ესმის, ვერ იქნება მტკიცებულებათა საფუძველი მისი პოზიციის დასაცავად.
იგივე მუხლი სასამართლოს ღიაობის წესსაც შეიცავს: სასამართლოში ყველა საქმე განიხილება ღია სხდომებზე, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება სახელმწიფო საიდუმლოების დაცვის ინტერესებს; დახურულ სხდომაზე განხილვა დასაშვებია კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებშიც, მხარის მოტივირებული შუამდგომლობის საფუძველზე. დახურულ სხდომაზე მონაწილეობენ მხარეები და მათი წარმომადგენლები, ხოლო აუცილებლობის შემთხვევაში — მოწმეები, ექსპერტები, სპეციალისტები და თარჯიმნები; ასეთი გადაწყვეტილების შესახებ სასამართლო მოტივირებულ განჩინებას გამოიტანს. თარჯიმნის ფიგურა აქაც აქტუალურია — სხდომის ფორმატის მიუხედავად, ენის ბარიერი არ უნდა გახდეს განხილვის ხარისხის ფაქტორი.
თარჯიმნის მოვალეობის ფარგლები
მუხლი 213 ზუსტად აღწერს, რას აკეთებს სასამართლო თარჯიმანი. სასამართლო განუმარტავს თარჯიმანს მის მოვალეობას: თარგმნოს იმ პირთა განმარტებები, ჩვენებები და განცხადებები, რომლებიც არ ფლობენ სამართალწარმოების ენას ან აქვთ შესაძლებლობის იმგვარი შეზღუდვა, რაც ჟესტური ენის გარეშე მათთან კომუნიკაციას გამორიცხავს. ეს ნიშნავს, რომ თარჯიმნობა არ არის მხოლოდ უცხოენოვან მხარეზე გავრცელებული — სასმენი აღქმის შეზღუდვის მქონე პირსაც ჟესტურ ენაზე თარჯიმანი ემსახურება.
თარჯიმნის მოვალეობა ორმხრივია: მან უნდა უთარგმნოს ამ პირებს სხვათა განმარტებათა, ჩვენებათა და განცხადებათა შინაარსი და, პარალელურად, სასამართლოში გამოქვეყნებულ დოკუმენტთა შინაარსი, აგრეთვე სასამართლოს განკარგულებები, განჩინებები და გადაწყვეტილებები. ანუ თარჯიმანი ხიდს აგებს მხარესა და სასამართლოს შორის ორივე მიმართულებით: არამხოლოდ პირის ნათქვამი გადადის პროცესში, არამედ პროცესის მთელი მიმდინარეობა ხდება გასაგები თვით პირისთვის.
პასუხისმგებლობა და ჯარიმა
სასამართლო თარჯიმანს აფრთხილებს, რომ შეგნებულად არასწორი თარგმნისათვის იგი პასუხს აგებს სისხლის სამართლის წესით. ეს გაფრთხილება ფორმალობა არ არის: ნებისმიერი მნიშვნელოვანი განცხადების შეგნებული დამახინჯება ხელს უშლის სასამართლოს სიმართლის დადგენაში, და კანონი ამისთვის ყველაზე მკაცრ სანქციას იძლევა. ამიტომ სწორი თარგმანი — ზეპირი თუ დოკუმენტის შინაარსის — თარჯიმნის პროფესიული და სამართლებრივი ვალდებულებაა ერთდროულად.
განსხვავებული სანქცია გათვალისწინებულია პროცესული დისციპლინისთვის: თუ თარჯიმანი არ გამოცხადდება სასამართლოში არასაპატიო მიზეზით ან თავს აარიდებს მოვალეობის შესრულებას, იგი დაჯარიმდება 50 ლარით. ჯარიმის ოდენობა მცირე ჩანს, მაგრამ მისი არსი მნიშვნელოვანია — თარჯიმნის გამოუცხადებლობა სხდომის ჩაშლას და საქმის გადადებას იწვევს, ხოლო ეს დროისა და ხარჯების დანაკარგია ყველა მონაწილისთვის.
როდის არის საჭირო თარჯიმნის მოთხოვნა
პრაქტიკაში თარჯიმნის საკითხი დროულად უნდა დაისვას. თუ მხარე თავად არ ფლობს სახელმწიფო ენას, მან ეს განცხადებაში ან პირველსავე სხდომაზე უნდა აცნობოს სასამართლოს, რათა სხდომაზე თარჯიმანი დროულად იყოს უზრუნველყოფილი. თუ თარჯიმნის საჭიროება სხდომის დროს გაირკვევა, სასამართლო განკარგულებით გადაწყვეტს მის მიჩინებას. მხარის წარმომადგენელსაც შეუძლია ყურადღება მიაქციოს ამ გარემოებას — ადვოკატის ენობრივი დახმარება თარჯიმნის ინსტიტუტს არ ანაცვლებს, რადგან პროცესის მთელი მასალა და სასამართლოს აქტები სწორედ თარჯიმნის მეშვეობით უნდა გახდეს მხარისთვის გასაგები.
საგანგებო ყურადღება ეთმობა დოკუმენტებს: სასამართლოში წარდგენილი წერილობითი მტკიცებულებების შინაარსი იმავე სხდომაზე უნდა ითარგმნოს იმ პირისთვის, რომელიც ენას არ ფლობს — წინააღმდეგ შემთხვევაში მხარე ვერ შეძლებს ამ დოკუმენტებთან დაკავშირებული თავდაცვის ან შუამდგომლობების განხორციელებას. ამ მომენტის გამოტოვება ხშირად საჩივრის საფუძველი ხდება.
ხშირად დასმული კითხვები
ვის ეკისრება თარჯიმნის უზრუნველყოფა?
სახელმწიფო ენის არმცოდნე პირს თარჯიმანი მიეჩინება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მუხლი 9-ის ძალით — ეს სასამართლოს მოვალეობაა, და არა მხარის საკუთარი ხარჯით მოგვარებული საკითხი.
ასაწერია თუ არა ჟესტური ენის თარჯიმანი?
დიახ — მუხლი 213 პირდაპირ აღწერს შესაძლებლობის იმგვარ შეზღუდვას, რაც ჟესტური ენის გარეშე კომუნიკაციას გამორიცხავს; ასეთ შემთხვევაშიც თარჯიმნის მოვალეობა სრული ფარგლებით მოქმედებს.
რა ემუქრება თარჯიმანს არასწორი თარგმნისთვის?
სისხლის სამართლის წესით პასუხისმგებლობა — სასამართლო აფრთხილებს მას შეგნებულად არასწორი თარგმნის შესახებ მუხლი 213-ის ძალით.
რა ხდება თარჯიმნის გამოუცხადებლობისას?
არასაპატიო მიზეზით გამოუცხადებლობა ან მოვალეობისაგან თავის არიდება 50 ლარის ჯარიმით ისჯება; სხდომა კი, როგორც წესი, იხელება თავიდან.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე მომუშავე ადვოკატები ეხმარებიან როგორც მხარეებს, ისე პროცესის სხვა მონაწილეებს ენობრივი ბარიერის გადალახვაში: ვამზადებთ თარჯიმნის მიჩინების შუამდგომლობებს, ვაკონტროლებთ თარგმანის სრულყოფილებას და საჭიროებისას ვასაბუთებთ სხდომის შედეგების გასაჩივრებას ენობრივი გარანტიების დარღვევის გამო.
თუ საქმე სასამართლოში ენის პრობლემის გამო გაგირთვევთ ან გსურთ, რომ პროცესი თქვენს ენაზე სრულფასოვნად მიმდინარეობდეს, დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — შევაფასებთ სიტუაციას და დავგეგმავთ შუამდგომლობებს კოდექსის ზუსტი ნორმებით.