ექსპატის საგადასახადო დაგეგმარება საქართველოში ოთხ საკითხზეა აგებული: ვინ ითვლება რეზიდენტად და როგორ ითვლება დღეები, როგორ იბეგრება არარეზიდენტის შემოსავალი წყაროსთან, რომელი შემოსავლებია გათავისუფლებული და როდის წარმოშობს საქმიანობა მუდმივ დაწესებულებას. ამ გვერდზე ამ ოთხ საყრდენს ვხსნით საქართველოს საგადასახადო კოდექსის საფუძველზე — იმ ნორმებით, რომლებიც დაგეგმარების ყველა გადაწყვეტილებას აწესრიგებს. წინასწარ აღვნიშნავთ: სხვა სახელმწიფოების გადასახადო რეჟიმები — მათ შორის აშშ-ს მოდელები ან შენგენის სივრცის წესები — საქართველოში გამოყენებადი არ არის; აქ მხოლოდ ქართული კოდექსი მუშაობს.
დაგეგმარების საწყისი — რეზიდენტობის წესი
საქართველოს რეზიდენტად, მთელი მიმდინარე საგადასახადო წლის განმავლობაში, ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე 183 დღე ან მეტ ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს. დღეების ათვლის წესიც მნიშვნელოვანია: ფაქტობრივ ყოფნად ითვლება დრო, რომლის განმავლობაშიც პირი იმყოფებოდა საქართველოში, აგრეთვე დრო, რომლითაც იგი საზღვარგარეთ გავიდა სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად. ამასთან, ფაქტობრივ ყოფნას არ მიეკუთვნება დრო, როდესაც პირი საქართველოში იმყოფებოდა დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსით, საერთაშორისო ორგანიზაციაში მუშაობით, ტრანზიტით ერთი უცხო ქვეყნიდან მეორეში, ანდა სპეციალურად სამკურნალოდ ან დასასვენებლად. ყოფნის დღედ ითვლება დღე, რომლის განმავლობაშიც პირი იმყოფებოდა საქართველოში, მიუხედავად ამ ყოფნის ხანგრძლივობისა. სტატუსი ყოველი საგადასახადო პერიოდისთვის ცალკე დგინდება, და წინა პერიოდში ჩათვლილი დღეები შემდეგ პერიოდში აღარ განიხილება.
არარეზიდენტის შემოსავლის დაბეგვრა წყაროსთან
არარეზიდენტის მიერ საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებული შემოსავალი, რომელიც არ მიეკუთვნება მის მუდმივ დაწესებულებას, იბეგრება გადახდის წყაროსთან გამოქვითვების გარეშე. განაკვეთები შემდეგია: როიალტი — 5 პროცენტი; საერთაშორისო კავშირგაბმულობის ტელესაკომუნიკაციო და საერთაშორისო გადაზიდვების სატრანსპორტო მომსახურებისთვის გადახდილი თანხები — 10 პროცენტი; ნავთობისა და გაზის ოპერაციებისას არარეზიდენტ ქვეკონტრაქტორების შემოსავალი — 4 პროცენტი; სხვა ქართული წყაროდან მიღებული თანხები — 10 პროცენტი; შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყანაში რეგისტრირებული პირის ზოგიერთი შემოსავალი — 15 პროცენტი. დივიდენდები და პროცენტები ცალკე ნორმებით იბეგრება, ჯამურად კი ხელფასი და საიჯარო მომსახურება შესაბამისი საგანაკვეთო წესით. მნიშვნელოვანი შესაძლებლობაა გადაანგარიშება: არარეზიდენტს უფლება აქვს საანგარიშო წლის მომდევნო წლის 1 აპრილამდე წარადგინოს დეკლარაცია დაკავებული გადასახადის დაბრუნების მოთხოვნით — ამ დროს შემოსავალი განისაზღვრება, როგორც სხვაობა ერთობლივ შემოსავალსა და გამოსაქვით თანხებს შორის.
რომელი შემოსავლებია გათავისუფლებული
კოდექსი ფიზიკურ პირთა შემოსავლების მნიშვნელოვან ნაწილს საშემოსავლო გადასახადისგან ათავისუფლებს. ექსპატებისთვის ყველაზე რელევანტურია: არარეზიდენტის მიერ საქართველოში უცხოეთის დიპლომატიურ და მათთან გათანაბრებულ დაწესებულებებში დაქირავებით მუშაობით მიღებული შემოსავლები; გრანტები და სახელმწიფო პენსიები; ნებაყოფლობით კერძო საპენსიო სქემაში წლის განმავლობაში 6 000 ლარამდე შენატანი; ალიმენტი; განქორწინების საფუძველზე მიღებული ქონების ღირებულება; 2 წელზე მეტი ვადით საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ბინის და აქტივების, აგრეთვე 6 თვეზე მეტი ვადით რეგისტრირებული ავტოსატრანსპორტო საშუალების რეალიზაციის ნამეტი; I და II რიგის მემკვიდრეებისთვის ჩუქებით ან მემკვიდრეობით მიღებული ქონება, ხოლო III–IV რიგის მემკვიდრეებისთვის — წელიწადში 150 000 ლარამდე; სხვა ჩუქებები — წელიწადში 1000 ლარამდე. ცალკე აღვნიშნავთ სოფლის მეურნეობის სეგმენტს: 2028 წლის 1 იანვრამდე გათავისუფლებულია სასოფლო-სამეურნეო წარმოებაში დასაქმებული პირის მიერ საქართველოში წარმოებული პროდუქციის პირველადი მიწოდებით მიღებული შემოსავალი, თუ კალენდარული წლის განმავლობაში ამ მიწოდებით მიღებული ერთობლივი შემოსავალი 200 000 ლარს არ აღემატება.
მუდმივი დაწესებულება — ზღვარი ქართულ დაბეგვრაში
უცხოური საწარმოს ან არარეზიდენტი ფიზიკური პირის მუდმივ დაწესებულებად ითვლება განსაზღვრული ადგილი, რომლის გამოყენებითაც ეს პირი ნაწილობრივ ან მთლიანად ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას საქართველოში. მას უთანაბრდება სამშენებლო მოედანი, სამონტაჟო ობიექტი, მართვის ადგილი, ფილიალი, წარმომადგენლობა, ოფისი, სააგენტო, საბადო. დამატებითი წესიც არსებობს: სხვა პირის მიერ საწარმოს სახელით 3 თვეზე მეტი ხნით მართვაც კი მუდმივ დაწესებულებად ითვლება. ამასთან, პროფესიონალური სტატუსის მქონე დამოუკიდებელი შუამავლის, აგენტის ან ბროკერის საქმიანობა მუდმივ დაწესებულებას არ ქმნის; ასევე არ ქმნის ფასიანი ქაღალდების ან ქონების მხოლოდ ფლობა, თანამშრომლების მხოლოდ მივლინება და სამზადებელი ან დამხმარე ხასიათის საქმიანობა — მაგალითად, საქონლის შენახვა, დემონსტრირება, შესყიდვა ან ინფორმაციის შეგროვება. რეგისტრაციის ვალდებულება საგადასახადო ორგანოს ეკისრება, რომელიც შესაბამის რეესტრსაც აწარმოებს. დაგეგმარებაში ეს ზღვარი გადამწყვეტია: მის გადაღმა შემოსავალი უკვე არა წყაროსთან დაბეგვრის, არამედ სრული საგადასახადო აღრიცხვის რეჟიმში გადადის.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ექსპატების საგადასახადო დაგეგმარებასთან დაკავშირებულ ყველაზე გავრცელებულ კითხვებს.
რამდენი დღე ხდება რეზიდენტად ქცევისთვის საჭირო?
183 დღე ან მეტი ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება მიმდინარე საგადასახადო წელს; დღის ყოფნა ხანგრძლივობის მიუხედავად ითვლება.
არარეზიდენტად როგორ დაიბეგრება ჩემი შემოსავალი?
წყაროსთან, გამოქვითვების გარეშე — მაგალითად, როიალტი 5 პროცენტით, ტელეკომუნიკაციები და გადაზიდვები 10 პროცენტით, სხვა ქართული წყაროს თანხები 10 პროცენტით; დაკავებულის დაბრუნების მოთხოვნით დეკლარაციას 1 აპრილამდე წარადგენთ.
ბინის გაყიდვის ნამეტი იბეგრება?
არა, თუ საცხოვრებელი ბინა 2 წელზე მეტი ვადით იყო საკუთრებაში; ავტოსატრანსპორტო საშუალების შემთხვევაში საკმარისია რეგისტრაციიდან 6 თვეზე მეტი ვადა.
როდის ვხდები მუდმივი დაწესებულებით დაბეგრილი?
როდესაც საქმიანობა განსაზღვრულ ადგილს — ოფისი, ფილიალი, სამშენებლო მოედანი — ემყარება, ანდა სხვა პირი თქვენს სახელით 3 თვეზე მეტი ხნით მართავს საწარმოს; მხოლოდ ფლობა და სამზადებელი საქმიანობა ამ ეფექტს არ ქმნის.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება ექსპატებს საგადასახადო სტატუსის დაგეგმარებაში: ვთვლით სარეზიდენტო დღეებს, ვაფასებთ წყაროსთან დაბეგვრის ეფექტს, ვადგენთ გათავისუფლებების გამოყენებადობას და მუდმივი დაწესებულების რისკებს. წერილობითი კონსულტაციის ფარგლებში მიიღებთ დასკვნას, რომელიც თქვენი კალენდრით და შემოსავლების სტრუქტურით იქნება აგებული. მოგვმართეთ Legal.ge-ის საიტზე.