მოქალაქეობა დაბადებით: საფუძვლები და დაცვა
საქართველოს მოქალაქეობის წარმომავლობით (დაბადებით) მოპოვება „საქართველოს მოქალაქეობის შესახებ“ ორგანული კანონის მუხლი 10-ით რეგულირდება. ეს არის მოქალაქეობის მოპოვების ძირითადი ფორმა მათთვის, ვისაც საქართველოს მოქალაქე მშობელი ჰყავს — სისხლით გადაცემის პრინციპზე აგებული ნორმა, რომელიც დამატებით ორ განსაკუთრებულ შემთხვევასაც ფარავს. ამ გვერდზე განვმარტავთ, ვინ მოიპოვებს მოქალაქეობას დაბადებით, როგორ უკავშირდება ეს მოქალაქეობის მოპოვების სხვა ფორმებს და როგორ იცავს კანონი შვილის მოქალაქეობას ოჯახში ცვლილებებისას.
დაბადებით მოქალაქეობის ოთხი შემთხვევა — მუხლი 10
მუხლი 10 აწესებს, რომ საქართველოს მოქალაქეობას დაბადებით მოიპოვებს: პირი, რომლის დაბადების მომენტისათვის მისი ერთ-ერთი მშობელი საქართველოს მოქალაქეა; საქართველოს ტერიტორიაზე ექსტრაკორპორული განაყოფიერების (სუროგაციის) შედეგად დაბადებული პირი, თუ მშობლების მოქალაქეობის ქვეყანა მას საკუთარ მოქალაქედ არ მიიჩნევს; საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირთა შვილი, რომელიც საქართველოს ტერიტორიაზე დაიბადა; და საქართველოს ტერიტორიაზე დაბადებული პირი, რომლის ერთი მშობელი საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირია, ხოლო მეორე მშობელი უცნობია.
პირველი ქვეპუნქტი ძირითადია: საკმარისია დაბადების მომენტში ერთ-ერთი მშობელი იყოს საქართველოს მოქალაქე — დაბადების ადგილი მნიშვნელობას არ იძენს, იქნება ეს საქართველო თუ სხვა ქვეყანა. დანარჩენი სამი ქვეპუნქტი იმ სიტუაციებს აწესრიგებს, როცა სისხლით გადაცემა შეუძლებელია ან განუსაზღვრელია: სუროგაციით დაბადებული ბავშვი, როცა მშობლების მოქალაქეობის ქვეყანა მას თავის მოქალაქედ არ ცნობს; საქართველოში სტატუსის მქონე მშობლების შვილი, დაბადებული საქართველოს ტერიტორიაზე; და შერეული შემთხვევა, როცა ერთი მშობელი უცნობია. ეს ჩამონათვალი ჩაკეტილია — სხვა გზით დაბადებით მოქალაქეობა არ მოიპოვება.
პრაქტიკული მნიშვნელობა იმასაც აქვს, რომ დაბადებით მოპოვება არ განიხილება ნატურალიზაციად: მას არ სჭირდება არც კომისია, არც ენის ცოდნა და არც პრეზიდენტის გადაწყვეტილება. საქმე ეხებს მხოლოდ სტატუსის დადასტურებას და შესაბამისი ჩანაწერის გაკეთებას.
მოქალაქეობის მოპოვების ფორმები — მუხლი 9
მუხლი 9 ადგენს სისტემას: მოქალაქეობა მოიპოვება დაბადებით ან ნატურალიზაციით; ნატურალიზაცია ხორციელდება საქართველოს პრეზიდენტის მიერ მოქალაქეობის მინიჭებით. ნატურალიზაციის სახეებია ჩვეულებრივი, გამარტივებული, საგამონაკლისო და აღდგენის წესით მინიჭება. დაბადებით მოპოვება ამ სისტემის საფუძველია და არ საჭიროებს არც განაცხადს და არც პრეზიდენტის გადაწყვეტილებას — უფლება თვით კანონიდან მომდინარეობს.
ოჯახური ცვლილებები და მოქალაქეობის შენარჩუნება — მუხლი 5
მუხლი 5 იცავს მოქალაქეობას ოჯახური ცვლილებებისგან: ქართველი მოქალაქის უცხოელზე ან საქართველოში სტატუსის მქონე მოქალაქეობის არმქონე პირზე დაქორწინება ან განქორწინება არ ცვლის მეუღლეთა მოქალაქეობას; ერთი მეუღლის მიერ მოქალაქეობის შეცვლა არ ცვლის მეორესას; განქორწინება არ ცვლის შვილების მოქალაქეობას; ერთი ან ორივე მშობლის მიერ მოქალაქეობის შეცვლა არ ცვლის შვილებისას; უცხოელის მიერ ქართველი არასრულწლოვნის შვილად აყვანა არ ცვლის მის მოქალაქეობას; და ქართველი მოქალაქის საზღვარგარეთ ცხოვრება მოქალაქეობის შეწყვეტას არ იწვევს.
ეს ნორმები პრაქტიკულად მნიშვნელოვანია შერეული ოჯახებისთვის: ბავშვი, რომელმაც დაბადებით მოიპოვა საქართველოს მოქალაქეობა, არ კარგავს მას მშობლების განქორწინებით, ერთ-ერთის მიერ სხვა მოქალაქეობის მიღებით ან საზღვარგარეთ გადასვლით.
აღდგენის გზა — მუხლი 18
იმ პირებისთვის, ვისაც საქართველოს მოქალაქეობა შეეწყვიტა, მუხლი 18 აღდგენის წესით მინიჭებას განსაზღვრავს: იგი მიენიჭება პირს, რომელსაც მოქალაქეობა შეუწყდა არამართლზომიერად, მოქალაქეობიდან გასვლით ან მშობლის/მშობლების არჩევანის შედეგად. აღდგენა სახელმწიფო ენის ცოდნასა დ უარის საფუძვლების არარსებობას ეყრდნობა, თუმცა არამართლზომიერად შეწყვეტის შემთხვევაში ეს მოთხოვნები არ ვრცელდება; მშობლის არჩევნით დაკარგული მოქალაქეობა სრულწლოვანებისას აღიდგენს, ხოლო მყარი დარღვევის მქონე პირი ენის შემოწმებისგან არის გათავისუფლებული.
მუხლი 18 ამომწყდარ ცნებასაც განმარტავს: მოქალაქეობა არამართლზომიერად შეწყვეტილად ითვლება, თუ პირმა ის დაკარგა კანონით გათვალისწინებული საფუძვლის არსებობის გარეშე — და სწორედ ამ შემთხვევაში არ ვრცელდება აღდგენაზე ენის ცოდნისა და უარის საფუძვლების არარსებობის მოთხოვნები, რაც აღდგენის გზას მნიშვნელოვნად ამარტივებს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც მოქალაქეობასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ისმის.
საკმარისია თუ არა ერთი მშობლის ქართული მოქალაქეობა?
დიახ — პირი, რომლის დაბადების მომენტისათვის მისი ერთ-ერთი მშობელი საქართველოს მოქალაქეა, დაბადებით მოიპოვებს მოქალაქეობას დაბადების ადგილის მიუხედავად.
შეიძლება თუ არა ბავშვის მოქალაქეობის შეცვლა მშობლების ცვლილებით?
არა — არც განქორწინება, არც ერთი ან ორივე მშობლის მიერ მოქალაქეობის შეცვლა და არც უცხოელის მიერ შვილად აყვანა არ ცვლის არასრულწლოვნის საქართველოს მოქალაქეობას.
კარგავს თუ არა მოქალაქე საზღვარგარეთ ცხოვრებით მოქალაქეობას?
არა. საქართველოს მოქალაქის ქვეყნის ფარგლებს გარეთ ცხოვრება მოქალაქეობის შეწყვეტას არ იწვევს.
როგორ აღიდგენს მოქალაქეობას ის, ვისაც ის მშობლის არჩევანმა დააკარგვინა?
აღდგენის წესით მინიჭება შესაძლებელია სრულწლოვანების მიღწევისას, სახელმწიფო ენის ცოდნისა და უარის საფუძვლების არარსებობის პირობით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი განსაზღვრავს თქვენს სიტუაციას მუხლი 10-ის ჩამონათვალში, ადგენს საჭირო დოკუმენტებს დაბადების მოქალაქეობის დასადასტურებლად და გაძლევთ კონსულტაციას აღდგენის პროცედურაზე, თუ მოქალაქეობა რომელიმე წარსულ პერიოდში შეწყდა. დაგვიკავშირდით — შევაფასებთ თქვენს შემთხვევას პირველივე კონსულტაციაზე.