აკრედიტივი და საერთაშორისო მიმოქცევის ჩვეულებები
აკრედიტივი გადახდის უზრუნველყოფის ინსტრუმენტია, რომლის ცნება სამოქალაქო კოდექსის 876-ე მუხლით განისაზღვრება. აკრედიტივის გახსნით საკრედიტო დაწესებულება (გამხსნელი ბანკი) ვალდებულია კლიენტის (აკრედიტივის დავალების მიმცემის) თხოვნითა და განკარგულებით, მითითებული დოკუმენტის სანაცვლოდ გადაუხადოს მესამე პირს (რემიტენტს) ამ პირის ბრძანებით ფულადი თანხა, გაანაღდოს რემიტენტისაგან გადმოპირებული თამასუქი, მოახდინოს აქცეპტი ანდა დაავალოს სხვა ბანკს ამ ოპერაციის განხორციელება, თუ შესრულდა საკრედიტო პირობები. კლიენტი თავის მხრივ ვალდებულია გადაიხადოს შეთანხმებული საზღაური. აკრედიტივთან მომიჯნავე ოპერაციაა საინკასო დავალება, რომლითაც საინკასო ოპერაციაზე უფლებამოსილი ბანკი კლიენტის (მარწმუნებლის) დავალებით კისრულობს ვალდებულებას, გასცეს სავაჭრო ფასიანი ქაღალდები აქცეპტირებით და, აუცილებლობის შემთხვევაში, გადამხდელის მიერ გადახდის სანაცვლოდ. თუ მხარეებს შორის სხვა რამ არ არის შეთანხმებული, მათი უფლებები და მოვალეობები განისაზღვრება საერთაშორისო მიმოქცევაში დოკუმენტარული აკრედიტივის ან დოკუმენტარული ინკასოს დამკვიდრებული ჩვეულებების მიხედვით.
საბანკო გარანტია: ცნება და დამოუკიდებლობა
საბანკო გარანტია კოდექსის სრულად დარეგულირებული უზრუნველყოფის ინსტრუმენტია. 879-ე მუხლის ძალით ბანკი, სხვა საკრედიტო დაწესებულება ან სადაზღვევო ორგანიზაცია (გარანტი) პრინციპალის თხოვნით კისრულობს წერილობით ვალდებულებას, რომ გადაუხდის ბენეფიციარს ფულად თანხას მისი წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე. გარანტია უზრუნველყოფს პრინციპალის მიერ ბენეფიციარის მიმართ მოვალეობის სათანადო შესრულებას, ხოლო მისი მიცემისათვის პრინციპალი უხდის გარანტს შეთანხმებულ საზღაურს. გადამწყვეტია დამოუკიდებლობის პრინციპი: გარანტის ვალდებულება არ არის დამოკიდებული იმ ძირითად ვალდებულებაზე, რომლის უზრუნველსაყოფადაც გაიცა გარანტია, მაშინაც კი, როცა გარანტია შეიცავს მითითებას ამ ვალდებულებაზე. საბანკო გარანტია ძალაში შედის გაცემის დღიდან, თუ გარანტიით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. გარანტიას არ შეუძლია უკან გამოითხოვოს გამცემი, ხოლო ბენეფიციარის მოთხოვნის უფლება სხვა პირს არ გადაეცემა, თუ გარანტიაში სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ბანკის ლიკვიდაციისას ლიკვიდატორი უფლებამოსილია გარანტია ბენეფიციარისა და პრინციპალის თანხმობის გარეშე სხვა ბანკში გადაიტანოს.
მოთხოვნის წარდგენის წესი და გარანტის ვალდებულებები
ბენეფიციარის მოთხოვნა ფულადი თანხის გადახდის შესახებ გარანტს წერილობითი ფორმით უნდა წარედგინოს გარანტიაში მითითებული დოკუმენტების დართვით; მოთხოვნაში ან მის დანართში ბენეფიციარმა უნდა მიუთითოს, რაში გამოიხატება პრინციპალის მიერ ძირითადი ვალდებულების დარღვევა. თუ ბენეფიციარსა და გარანტორს შორის არსებობს ელექტრონული დოკუმენტბრუნვის სისტემის გამოყენებით მოთხოვნის მიღების შეთანხმება, წერილობითი ფორმა საჭირო აღარ არის. მოთხოვნა გარანტიით განსაზღვრული ვადის დამთავრებამდე უნდა წარდგენილ იქნეს. მოთხოვნის მიღების შემდეგ გარანტი დაუყოვნებლივ აცნობებს ამის შესახებ პრინციპალს და გადასცემს მოთხოვნის ასლს დაკავშირებულ დოკუმენტებთან ერთად, განიხილავს მას გონივრულ ვადაში და მზრუნველობით ადგენს მის შესაბამისობას გარანტიის პირობებთან. გარანტი უარს ეუბნება ბენეფიციარს მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე, თუ ის ან თანდართული დოკუმენტები არ შეესაბამება გარანტიის პირობებს ან ვადის გასვლის შემდეგ არის წარდგენილი, და ამის შესახებ დაუყოვნებლივ ატყობინებს მას. თუ დაკმაყოფილებამდე ცნობილი ხდება, რომ ძირითადი ვალდებულება შესაბამის ნაწილში შესრულებული, შეწყვეტილი ან ბათილია, გარანტი აცნობებს ბენეფიციარსაც და პრინციპალსაც, ხოლო ამის შემდეგ მიღებული ხელმეორე მოთხოვნა დაკმაყოფილებას ექვემდებარება.
გარანტის ვალდებულების ფარგლები, შეწყვეტა და რეგრესი
გარანტის ვალდებულება ბენეფიციარის მიმართ შემოიფარგლება იმ თანხის გადახდით, რომელზედაც გაიცა გარანტია. ის წყდება თანხის გადახდით, გარანტიის ვადის გასვლით ან ბენეფიციარის უფლებებზე უარის თქმითა და გარანტიის დაბრუნებით. გარანტი, რომლისთვისაც ვალდებულების შეწყვეტის შესახებ ცნობილი გახდა, ამის თაობაზე დაუყოვნებლივ ატყობინებს პრინციპალს. რეგრესული ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება — გარანტის მიერ ბენეფიციარზე გადახდული თანხის ანაზღაურება პრინციპალისგან — განისაზღვრება პრინციპალთან გარანტის იმ შეთანხმებით, რომლის შესასრულებლადაც გაიცა გარანტია. გარანტს არ აქვს უფლება მოსთხოვოს პრინციპალს იმ თანხის გადახდა, რომელიც აუნაზღაურდა ბენეფიციარს გარანტიის პირობების საწინააღმდეგოდ ან ბენეფიციარის მიმართ გარანტის ვალდებულების დარღვევის გამო, თუ შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
ხშირად დასმული კითხვები აკრედიტივსა და საბანკო გარანტიაზე
აკრედიტივთან და საბანკო გარანტიასთან დაკავშირებით პრაქტიკაში ხშირად დასმულ კითხვებს ქვემოთ მოჰყვება მოკლე პასუხები.
რა განსხვავებაა აკრედიტივსა და საბანკო გარანტიას შორის?
აკრედიტივი გამხსნელი ბანკის მიერ მითითებული დოკუმენტის სანაცვლოდ მესამე პირისთვის გადახდის მექანიზმია, საბანკო გარანტია კი პრინციპალის მოვალეობას უზრუნველყოფს და ბენეფიციარს დამოუკიდებელი მოთხოვნის უფლებას აძლევს.
შესაძლებელია თუ არა საბანკო გარანტიის უკან გამოთხოვა?
არა, საბანკო გარანტია არ შეიძლება უკან იქნეს გამოთხოვილი გარანტის მიერ, თუ გარანტიაში სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
როგორ უნდა წარადგინოს ბენეფიციარმა მოთხოვნა გარანტს?
მოთხოვნა წერილობით, გარანტიაში მითითებული დოკუმენტების დართვით და ძირითადი ვალდებულების დარღვევის აღწერით წარედგინება გარანტს გარანტიის ვადის დამთავრებამდე; ელექტრონული დოკუმენტბრუნვის შეთანხმების არსებობისას წერილობითი ფორმა აუცილებელი არ არის.
როდის წყდება გარანტის ვალდებულება ბენეფიციარის მიმართ?
თანხის გადახდით, ვადის გასვლით ან უფლებებზე უარის თქმითა და გარანტიის დაბრუნებით; ამის შესახებ პრინციპალს დაუყოვნებლივ აცნობებენ.
აქვს თუ არა გარანტს რეგრესის უფლება?
რეგრესი განისაზღვრება პრინციპალთან შეთანხმებით; გარანტიის პირობების საწინააღმდეგოდ ან საკუთარი ვალდებულების დარღვევით გადახდული თანხის მოთხოვნის უფლება გარანტს არ აქვს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის სპეციალისტები ეხმარებიან როგორც საბანკო დაწესებულებებს, ისე იმპორტიორ-ექსპორტიორებს: განვიხილავთ აკრედიტივის, საინკასო დავალებისა და საბანკო გარანტიის პირობებს, ვამზადებთ ხელშეკრულებებსა და გარანტიიდან მოთხოვნებს, ვაფასებთ რისკებს და წარმოგადგენთ თქვენ ინტერესებს მოლაპარაკებებსა და სასამართლოში. დაგვიკავშირდით — შევაფასებთ თქვენს სიტუაციას და დაგეხმარებით სწორ გადაწყვეტილებაში.