პრევენციული ღონისძიებები: რას მოითხოვს კანონი
ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების პრევენციის შესახებ საქართველოს კანონი ანგარიშვალდებულ პირს ავალდებულებს დანერგოს და მუდმივად მართოს შესაბამისობის პროგრამები, რომელთა საფუძველსაც ამ კანონის მუხლები 10, 12 და 29 ქმნის. მუხლი 10 განსაზღვრავს პრევენციულ ღონისძიებებს, რომლებიც კანონით დადგენილ შემთხვევებში უნდა განხორციელდეს: კლიენტის იდენტიფიკაცია და სანდო და დამოუკიდებელ წყაროზე დაყრდნობით მისი ვერიფიკაცია; ბენეფიციარი მესაკუთრის იდენტიფიკაცია და გონივრული ზომების მიღება მისი ვერიფიკაციისთვის; საქმიანი ურთიერთობის მიზნისა და განზრახული ხასიათის დადგენა; აგრეთვე ამ ურთიერთობის მონიტორინგი.
ამ ჩამონათვალში თითოეული ელემენტი ცალკე ვალდებულებაა და არა ფორმალური ბიუროკრატია: იდენტიფიკაცია უპასუხებს კითხვას — ვინ არის კლიენტი; ბენეფიციარი მესაკუთრის გამოვლენა — ვინ დგას სტრუქტურის უკან; მიზნისა და ხასიათის დადგენა — რატომ და როგორ მიმდინარეობს ურთიერთობა; მონიტორინგი კი პროცესს ცოცხალს ხდის და არა შევსების ერთადერთი აქტით ამოიწურება.
იდენტიფიკაცია და ვერიფიკაცია სხვადასხვა სიტუაციაში
კანონი სხვადასხვა სიტუაციისთვის სხვადასხვა წესს აწესებს. თუ კლიენტის სახელით სხვა პირი მოქმედებს, ანგარიშვალდებული პირი უნდა ახორციელებდეს ამ პირის იდენტიფიკაციასა და ვერიფიკაციას და მოიპოვოს წარმომადგენლობის უფლებამოსილების დამადასტურებელი, სათანადო წესით დამოწმებული დოკუმენტი. იურიდიული პირის, არარეგისტრირებული ორგანიზაციული წარმონაქმნის, ტრასტის ან ტრასტის მსგავსი სამართლებრივი სტრუქტურის მიმართ სავალდებულოა კლიენტის მფლობელობისა და კონტროლის სტრუქტურის შესწავლა. საქმიანობის არსის დადგენისას კი მოიპოვება ინფორმაცია მოსალოდნელი გარიგებების ხასიათის, მოცულობისა და სიხშირის შესახებ.
მონიტორინგის დონეზე ანგარიშვალდებული პირი საქმიანი ურთიერთობის ფარგლებში მომზადებულ, დადებულ ან შესრულებულ გარიგებას სწავლობს, რათა დაადგინოს, რამდენად შეესაბამება ის ცნობილ ინფორმაციას კლიენტის შესახებ, კლიენტის კომერციულ ან პროფესიულ საქმიანობას და რისკის დონეს, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში — ქონებისა და ფულადი სახსრების წარმომავლობას. ამავდროულად, პრევენციული ღონისძიებებით მოპოვებული საიდენტიფიკაციო მონაცემები და სხვა ინფორმაცია სათანადო პერიოდულობით უნდა განახლდეს.
ღონისძიებების განხორციელების წესი და დრო
მუხლი 12 პრევენციულ ღონისძიებებს რისკზე დაყრდნობით მართავს: ისინი კლიენტის რისკის დონის შესაბამისად განხორციელდება ერთჯერადი გარიგების დადებამდე და საქმიანი ურთიერთობის დამყარებამდე, აგრეთვე სათანადო პერიოდულობით — ურთიერთობის მიმდინარეობისას და კლიენტთან დაკავშირებული არსებითი გარემოებების ცვლილებისას. ნაკლები რისკების არსებობისას ვერიფიკაცია შეიძლება დასრულდეს ურთიერთობის დამყარების შემდეგ, თუ ეს კლიენტის მომსახურების შეფერხების ასაცილებლად აუცილებელია — მაგრამ მაშინვე, რაც შეიძლება სწრაფად, გონივრული შესაძლებლობის ფარგლებში.
კანონი მკაფიო აკრძალვებსაც შეიცავს: აკრძალულია ანონიმური ან ფიქციურ სახელზე ანგარიშის გახსნა ან წარმოება. აკრძალულია საქმიანი ურთიერთობის დამყარება ან გაგრძელება, ერთჯერადი გარიგების დადება ან შესრულება, თუ პრევენციული ღონისძიებების განხორციელება შეუძლებელია — და ასეთ შემთხვევაში უნდა შეისწავლოს, არსებობს თუ არა სამსახურისთვის ანგარიშგების წარდგენის საფუძველი. იმავენაირად იკრძალება ურთიერთობა იმ პირთან, რომელიც სანქციებთან დაკავშირებულ, კანონით განსაზღვრულ წრეს განეკუთვნება. ანგარიშვალდებული პირს უფლება აქვს ღონისძიებები კლიენტთან უშუალო კონტაქტის გარეშე, ელექტრონულად განახორციელოს — საზედამხედველო ორგანოსთან შეთანხმებული პროცედურებით, რომლებიც რისკების ეფექტიან მართვას უზრუნველყოფს.
შესაბამისობის კონტროლის სისტემის აგება
მუხლი 29 მოითხოვს, რომ ანგარიშვალდებულმა პირმა კანონის მოთხოვნებთან შესაბამისობის უზრუნველსაყოფად დანერგოს შიდა კონტროლის ისეთი პოლიტიკა, წესები, სისტემები და მექანიზმები — შესაბამისობის კონტროლის სისტემა — რომლებიც მისი საქმიანობის ხასიათის, მოცულობისა და ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების რისკების პროპორციულია. სისტემის დასანერგად შემუშავდება შიდა ინსტრუქცია, რომელსაც ამტკიცებს მმართველობის ორგანო ან ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირი.
შიდა ინსტრუქცია სხვა საკითხებთან ერთად განსაზღვრავს შესაბამისობის კონტროლის სისტემის ფუნქციონირებისთვის პასუხისმგებელი პირის ან სტრუქტურული ერთეულის ხელმძღვანელისა და თანამშრომელთა უფლებებსა და მოვალეობებს; თანამშრომელთა შერჩევის წესებს მაღალი კვალიფიკაციისა და რეპუტაციის მქონე პირთა მისაღებად; თანამშრომელთა განგრძობითი სწავლების პროგრამას; და დამოუკიდებელი აუდიტის ფუნქციას სისტემის ეფექტიანობის შესამოწმებლად. პასუხისმგებელი პირის თანამდებობა ზედა იერარქიულ დონეს უნდა შეესაბამებოდეს, მას ეძლევა ეფექტიანი შესაძლებლობა ინფორმაციის დროულად მოსაპოვებლად და ანგარიშგების შესახებ დამოუკიდებელი გადაწყვეტილების მისაღებად, ხოლო სისტემის ეფექტიანობისთვის პასუხისმგებლობა მმართველობის ორგანოს განსაზღვრულ წევრზე ან ხელმძღვანელობით უფლებამოსილების მქონე პირზე ეკისრება.
ხშირად დასმული კითხვები
რა შედის პრევენციულ ღონისძიებებში?
კლიენტის იდენტიფიკაცია და ვერიფიკაცია სანდო წყაროზე, ბენეფიციარი მესაკუთრის გამოვლენა, ურთიერთობის მიზნისა და ხასიათის დადგენა და მიმდინარე მონიტორინგი — თითოეული კლიენტის რისკის დონის შესაბამისად.
შეიძლება თუ არა ვერიფიკაციის გვიანდელი დასრულება?
მხოლოდ ნაკლები რისკების არსებობისას, თუ ეს კლიენტის მომსახურების შეფერხების ასაცილებლად აუცილებელია — და მაშინ უნდა დასრულდეს რაც შეიძლება სწრაფად, გონივრული შესაძლებლობის ფარგლებში.
როდის არის აკრძალული ურთიერთობის დამყარება?
როდესაც პრევენციული ღონისძიებების განხორციელება შეუძლებელია, ანდა როდესაც საფუძვლიანი ეჭვი არსებობს, რომ პირი სანქციებთან დაკავშირებულ, კანონით განსაზღვრულ წრეს მიეკუთვნება — ამავდროულად შეისწავლება ანგარიშგების წარდგენის საფუძველი.
ვინ ამტკიცებს შიდა ინსტრუქციას?
ანგარიშვალდებული პირის მმართველობის ორგანო ან ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირი. ინსტრუქცია განსაზღვრავს პასუხისმგებელ პირს, შერჩევისა და სწავლების წესებს და დამოუკიდებელ აუდიტს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე ვეხმარებით ანგარიშვალდებულ პირებს შესაბამისობის პროგრამების აგებასა და განახლებაში: ვაწყობთ შიდა ინსტრუქციას, ვაფასებთ რისკების პროპორციულობას, ვამზადებთ იდენტიფიკაციისა და მონიტორინგის პროცედურებს. დაგვიკავშირდით — შევაფასებთ თქვენს სისტემას და მოვამზადებთ ხარვეზების აღმოფხვრის გეგმას.