ზედამხედველობის არეალი და მისი სამართლებრივი საფუძვლები
ბანკის შესაბამისობის აუდიტი საქართველოში შიდა საკორპორაციო პროცედურას სცილდება: იგი შეფასდება ეროვნული ბანკის სავალდებულო მოლოდინების პრიზმაში. „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ ორგანული კანონის 48-ე მუხლი ეროვნულ ბანკს ანიჭებს სრულ უფლებამოსილებას, ზედამხედველობა გაუწიოს კომერციული ბანკების, მიკრობანკების, საბანკო ჯგუფების, არასაბანკო სადეპოზიტო დაწესებულებების, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციების, ფასიანი ქაღალდების დამოუკიდებელი რეგისტრატორების, საბროკერო კომპანიების, საფონდო ბირჟის, ცენტრალური და სპეციალიზებული დეპოზიტარების, აქტივების მმართველი კომპანიების, ანგარიშვალდებული საწარმოების, საპენსიო ფონდის, ვალუტის გადამცვლელი პუნქტების, საინვესტიციო ფონდების, საგადახდო სისტემის ოპერატორებისა და საგადახდო მომსახურების პროვაიდერების, საკრედიტო საინფორმაციო ბიუროს, სესხის გამცემი სუბიექტებისა და ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერების საქმიანობას.
ამავე მუხლით ეროვნული ბანკი უფლებამოსილია საზედამხედველო ფუნქციების შესასრულებლად გამოსცეს შესაბამისი დადგენილებები და ბრძანებები, განახორციელოს შესაბამისი ღონისძიებები, გასცეს წერილობითი მითითებები, დააწესოს დამატებითი მოთხოვნები და შესაბამისი შეზღუდვები, გამოიყენოს საზედამხედველო ზომები ან სანქციები.
შესვლის ეტაპზევე ეროვნული ბანკი აფასებს წყაროებსა და სტრუქტურებს: მას უფლება აქვს უარი განაცხადოს რეგისტრაციაზე, ლიცენზირებაზე ან მნიშვნელოვანი წილის შეძენაზე, თუ ნაბიჯი საფრთხეს უქმნის სექტორის სტაბილურობას, ეწინააღმდეგება საერთაშორისო ორგანიზაციის მოთხოვნას ან ეყრდნობა არასრულყოფილ ინფორმაციას კაპიტალის წარმოშობის შესახებ; გაუმჭვირვალე სტრუქტურაც უარის საფუძველია.
შემოწმების წესი და აუდიტის შინაარსი
ორგანული კანონის 49-ე მუხლი ზედამხედველობას განსაზღვრავს ფართო სპექტრად: ლიცენზიების, მათ შორის კომერციული ბანკისთვის პირობითი ლიცენზიის, გაცემა და გაუქმება, შემოწმება და რეგულირება, წერილობითი მითითებების გაცემა, დამატებითი მოთხოვნებისა და შეზღუდვების დაწესება, საზედამხედველო ზომებისა და სანქციების გამოყენება.
აუდიტის თვალსაზრისით გადამწყვეტია ამავე მუხლით გათვალისწინებული უფლებამოსილება: ეროვნული ბანკი ზედამხედველობას უწევს და შეამოწმებს კომერციულ ბანკს, მიკრობანკს და არასაბანკო სადეპოზიტო დაწესებულებას, შეამოწმებს მათ შვილობილ საწარმოებს, ახორციელებს ბუღალტრული აღრიცხვის დოკუმენტების, ფინანსური ანგარიშგების კომპონენტებისა და სხვა მასალების აუდიტს და საკუთარ მიერ განსაზღვრული ფორმით იღებს მათგან ნებისმიერ ინფორმაციას კომპეტენციის ფარგლებში. შემოწმების შედეგად დანაშაულის ნიშნების აღმოჩენის შემთხვევაში მასალები შესაბამის ორგანოებს გადაეცემა.
ეროვნული ბანკი განიხილავს და შეაფასებს ბანკის მიერ წარდგენილ გაჯანსაღების გეგმას და უფლებამოსილია მოითხოვოს მასში ცვლილებების შეტანა. დროებით ადმინისტრატორსა და ლიკვიდატორსაც ეროვნული ბანკი ნიშნავს: ისინი მის წინაშე არიან ანგარიშვალდებული და მათზე გადადის ბანკის ყველა ორგანოს, აქციონერთა საერთო კრების ჩათვლით, სრული უფლებამოსილება.