ფასიანი ქაღალდების სამართალწარმოება — სარჩელის საფუძვლები კანონით
ფასიანი ქაღალდების ბაზრის დავები ორ ფენად იშლება: კერძო სარჩელის ფენა — მმართველი ორგანოს წევრების პასუხისმგებლობა ზიანისთვის — და საბაზრო ბოროტად გამოყენების ფენა: მანიპულაცია, ინსაიდერული ვაჭრობა და ინსაიდერული ინფორმაციის არამართლზომიერი გამჟღავნება. „ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ“ საქართველოს კანონი ორივე ფენას ზუსტად აწესრიგებს: მმართველთა პასუხისმგებლობას მუხლი 16, ბაზრის მანიპულაციას მუხლი 45-1, ინსაიდერულ ინფორმაციას მუხლი 45-2, ინსაიდერულ ვაჭრობას მუხლი 45-3, არამართლზომიერ გამჟღავნებას მუხლი 45-4 და ეროვნული ბანკის სანქციებს მუხლი 55-1. ამ გვერდზე ეს ნორმები სარჩელის აგების პერსპექტივით არის განმარტებული.
მუხლი 16 — მმართველთა პასუხისმგებლობა და კერძო სარჩელი
მუხლის 16 პირველი ნაწილი ანგარიშვალდებული საწარმოს მმართველი ორგანოს წევრებისგან მოითხოვს, რომ ისინი მოქმედებდნენ კეთილსინდისიერად, ზრუნავდნენ ისე, როგორც ზრუნავს ანალოგიურ თანამდებობაზე მყოფი ჩვეულებრივი, საღად მოაზროვნე პირი, და მოქმედებდნენ იმ რწმენით, რომ გადაწყვეტილება საწარმოსა და მისი ფასიანი ქაღალდების მფლობელთა ინტერესებისთვის საუკეთესოა. მეორე ნაწილი აწესრიგებს შედეგს: წევრები, რომლებმაც მხარი დაუჭირეს ისეთ გადაწყვეტილებას, რომელსაც მოჰყვა ამ ვალდებულებათა შეუსრულებლობა, სოლიდარულად აგებენ პასუხს საწარმოსთვის მიყენებული ზიანისთვის. მესამე ნაწილი ბალანსს ქმნის: წევრი შეიძლება დაეყრდნოს აუდიტორის, იურიდიული მრჩევლის ან პროფესიონალად მიჩნეული სხვა პირის დასკვნებს — მაგრამ არა მაშინ, თუ მას ჰქონდა ან ევალებოდა ჰქონოდა ისეთი ინფორმაცია, რომელიც ამ დაყრდნობას გაუმართლებელს ხდის. და მეოთხე ნაწილი სარჩელს ხსნის: ფასიანი ქაღალდის მფლობელს უფლება აქვს ამ ვალდებულებათა დარღვევის გამო სარჩელი აღძრას მმართველი ორგანოს წევრის მიმართ — ეს არის კერძო ინტერესთა დაცვის პირდაპირი გზა.
ბაზრის მანიპულაცია — მუხლი 45-1
მუხლი 45-1 მანიპულაციად მიიჩნევს გარიგების დადებას, დავალების განთავსებას ან სხვა ქმედებას, რომელიც იწვევს ან შეიძლება გამოიწვიოს ფასიან ქაღალდებზე მოთხოვნასთან, მიწოდებასთან ან ფასთან დაკავშირებით მცდარი ან შეცდომაში შემყვანი სიგნალის წარმოქმნა, ანდა ფასის არანორმალურ ან ხელოვნურ მაჩვენებლამდე მიყვანა. მანიპულაციაა ასევე გარიგება ან დავალება, რომელიც ფასზე გავლენას ახდენს, თუ მას თან ახლავს ყალბი ან შეცდომაში შემყვანი საშუალების ან სქემის გამოყენება, და ინფორმაციის გავრცელება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით, როცა ეს ბაზარს ცდუნებაში შეჰყავს. სარჩელის პერსპექტივიდან აქ გადამწყვეტია სიგნალის მცდარობის და ხელოვნურობის დადგენა — ეს არის ის ელემენტი, რომლის გარეშეც მანიპულაციის შემადგენლობა არ დგება.
ინსაიდერული ინფორმაცია და ინსაიდერული ვაჭრობა — მუხლები 45-2 და 45-3
მუხლი 45-2 განსაზღვრავს ინსაიდერულ ინფორმაციას: ზუსტი ხასიათის ინფორმაცია, რომელიც საჯაროდ არ გამჟღავნებულა, პირდაპირ ან არაპირდაპირ ეხება ერთ ან რამდენიმე ფასიან ქაღალდს ან ემიტენტს და რომელმაც გამჟღავნების შემთხვევაში შესაძლებელია ფასზე მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინოს. მუხლი 45-3 ინსაიდერულ ვაჭრობად მიიჩნევს ამ ინფორმაციის მფლობელის მიერ მისი გამოყენებით, საკუთარი თუ მესამე პირის სასარგებლოდ, პირდაპირ ან არაპირდაპირ შეძენას ან განკარგვას; ასევე ინსაიდერული ინფორმაციის საფუძველზე გაცემული დავალების გაუქმებას ან შეცვლას. იმავე მუხლით რეკომენდაცია ან დაყოლიება — მესამე პირისთვის ინსაიდერული ცოდნის საფუძველზე რჩევის მიცემა — ინსაიდერულ ვაჭრობასთან დაკავშირებულ ქმედებად მიიჩნევა. მუხლი 45-4 კი არამართლზომიერ გამჟღავნებას აწესრიგებს: ინსაიდერული ინფორმაციის მესამე პირისთვის გამჟღავნება დასჯადია ყოველგვარი ვალდებულების ფარგლებს გარეთ.
მუხლი 55-1 — ეროვნული ბანკის სანქციები პარალელურად
კერძო დავას პარალელურად ადმინისტრაციული ზეწოლაც მიდის: მუხლი 55-1 ეროვნულ ბანკს აძლევს უფლებას გამოიყენოს სანქციები ბაზრის რეგულირებადი მონაწილისა და მისი მმართველი ორგანოს წევრის მიმართ, თუ დაირღვა შეთავაზების წესები, კანონმდებლობის მოთხოვნები, ლიცენზიის წესები, მიმოქცევის წესები ან საანგარიშგებო მოთხოვნები. სანქციების კატალოგი თანმიმდევრულია: წერილობითი გაფრთხილებიდან — სპეციალურ ღონისძიებებსა და ინსტრუქციამდე, ფულად ჯარიმამდე, ხელმოწერის უფლებამოსილების შეჩერებასა და თანამდებობიდან განთავისუფლების მოთხოვნამდე, ოპერაციების შეჩერებამდე და კონტროლის გაუქმების მოთხოვნამდე. პრაქტიკული დასკვნა: ერთი და იმავე ფაქტებზე კერძო სარჩელი და ადმინისტრაციული პროცესი პარალელურად შეიძლება წარიმართოს და სტრატეგია ორივე უნდა გათვალისწინებდეს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ფასიანი ქაღალდების დავებთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირ კითხვებს.
ვის შეიძლება წარედგინოს სარჩელი ზიანისთვის?
მმართველი ორგანოს წევრებს — სოლიდარულად, თუ მათ მხარი დაუჭირეს ისეთ გადაწყვეტილებას, რომელმაც ვალდებულებათა შეუსრულებლობა გამოიწვია; სარჩელს აღძრავს ფასიანი ქაღალდის მფლობელი.
შეიძლება თუ არა მმართველის დაყრდნობა მრჩევლებზე?
დიახ — პროფესიონალად მიჩნეული აუდიტორის ან მრჩევლის დასკვნებზე დაყრდნობა კეთილსინდისიერობას არ შელახავს, თუ წევრს არ ჰქონია ინფორმაცია, რომელიც ამ დაყრდნობას გაუმართლებელს ხდიდა.
რა არის ინსაიდერული ინფორმაცია?
ზუსტი, არაგამჟღავნებული ინფორმაცია, რომელიც ეხება ფასიან ქაღალდს ან ემიტენტს და გამჟღავნების შემთხვევაში ფასზე მნიშვნელოვან გავლენას მოახდენდა.
რა სანქციები აქვს ეროვნულ ბანკს?
გაფრთხილება, სპეციალური ღონისძიებები და ინსტრუქცია, ფულადი ჯარიმა, ხელმოწერის შეჩერება და განთავისუფლების მოთხოვნა, ოპერაციების შეჩერება და კონტროლის გაუქმების მოთხოვნა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ საბაზრო დავების გამოცდილ იურისტს, რომელიც შეაფასებს სარჩელის საფუძვლებს მუხლის 16 და 45-ე მუხლების სერიის ჩარჩოში, დაგეხმარებთ მტკიცებულებების სწორ ფიქსაციაში და წარმოგადგენთ როგორც სასამართლოში, ისე ეროვნული ბანკის პროცესებში. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური კონსულტაცია Legal.ge-ზე.