PIPE ტრანზაქცია ქართული სამართლის თვალსაზრისით
PIPE — სააქციო საზოგადოების ახალი აქციების კერძო, არასაჯარო განთავსება — ქართულ პრაქტიკაში ამ ორი ტერმინის შეჯამებას ნიშნავს და „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონით არის მოწესრიგებული. ამ გზით კომპანია იზრდის კაპიტალს დამატებითი აქციების გამოშვებით და მათ განათავსებს კონკრეტულ ინვესტორთან მოლაპარაკებული პირობებით. სხვა იურისდიქციების ანალოგიურად, წესით აქციონერებს აქვთ უპირატესი შესყიდვის უფლება, რომლის გამოყენება ან კანონიერად შეზღუდვა ტრანზაქციის გეგმის გადამწყვეტი ელემენტებია. მასობრივ შეთავაზებაზე გადასვლისას შეიძლება ამოქმედდეს ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ კანონმდებლობით დადგენილი საჯარო შეთავაზების რეჟიმიც, ამიტომ განთავსების წრის ზუსტი დაგეგმვა საწყის ეტაპზევეა საჭირო.
კერძო განთავსების სამართლებრივი ჩარჩო სამი მუხლის ირგვლივ ჯგუფდება: კაპიტალის გაზრდის გადაწყვეტილების მიღება და აქციების განაღდების მოთხოვნები, ნებადართული კაპიტალის ინსტრუმენტი და აქციონერთა უპირატესი შესყიდვის უფლება. თითოეული მათგანი ცალკე ალგორითმს ითხოვს და მათი უგულებელყოფა გადაწყვეტილების გასაჩივრების ან ტრანზაქციის შეჩერების რისკს ქმნის.
კაპიტალის გაზრდის გადაწყვეტილება და აქციების განაღდება
თუ წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, დამატებითი აქციების გამოშვებით კაპიტალის გაზრდის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს საერთო კრება კენჭისყრაში მონაწილეთა ხმების არანაკლებ 3/4-ით. გადაწყვეტილებაში მიეთითება განსათავსებელი აქციების რაოდენობა და სახე, აგრეთვე მათი განთავსების წესი და პირობები — ეს ჩამონათვალი დრაფტინგის დონეზე სავალდებულოა და ბლანკეტური ფორულირებები გადაწყვეტილების ნაკლს წარმოადგენს.
განაღდებაზე მოთხოვნებიც მკაფიოა: კაპიტალის გაზრდისას გამოშვებული აქციები მათი განთავსების მომენტისთვის განაღდებული უნდა იყოს ნომინალური ღირებულების სულ მცირე 25 პროცენტით, ხოლო ნომინალური ღირებულების არსებობის შემთხვევაში — კანონით დადგენილი ღირებულების არანაკლებ 25 პროცენტით. თუ აქციები ამ ღირებულებებზე მაღალ ფასად გამოიშვება, სხვაობა სრულად უნდა იქნეს გადახდილი. არაფულადი შენატანის შემთხვევაში შენატანი სრულად უნდა განხორციელდეს გადაწყვეტილების მიღებიდან 5 წლის ვადაში და ის შეფასებული და გამოქვეყნებული უნდა იქნეს კანონით დადგენილი წესით. საჯარო შეთავაზების ან შერწყმა-გაყოფის კონტექსტში ამგვარი შეფასება საჭირო აღარ არის.
ნებადართული კაპიტალი: განთავსების სწრაფი არხი
PIPE ტრანზაქციებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ნებადართული კაპიტალის ინსტრუმენტი: წესდებით ან საერთო კრების გადაწყვეტილებით საზოგადოების ხელმძღვანელ ორგანოს შეიძლება მიენიჭოს უფლებამოსილება, თავად მიიღოს გადაწყვეტილება ახალი აქციების წესდებით დადგენილ მაქსიმალურ რაოდენობამდე გამოშვების შესახებ. ამ უფლებამოსილების მაქსიმალური ვადა წესდებით დგინდება და 5 წელს არ უნდა აღემატებოდეს, ხოლო გამოშვებული ახალი აქციების მაქსიმალური რაოდენობა ნებადართული აქციების რაოდენობის 50 პროცენტს არ უნდა აღემატებოდეს.
თუ ახალი აქციების გამოშვების უფლებამოსილება მინიჭებულია არა წესდებით, არამედ საერთო კრების გადაწყვეტილებით, ეს გადაწყვეტილება უნდა გამოქვეყნდეს. სადამფუძნებლო შეთანხმებაში ან საერთო კრების გადაწყვეტილებაში შეიძლება მიეთითოს განსათავსებელი აქციების რაოდენობა, კლასი და მინიმალური ფასი, აგრეთვე დამატებითი პირობები. ეს მოთხოვნები გამოიყენება აქციად კონვერტირებადი სხვა ფასიანი ქაღალდის გამოშვებისასაც, მაგრამ თავად კონვერტაციაზე არ მოქმედებს.
აქციონერთა უპირატესი შესყიდვის უფლება
ახალი აქციების გამოშვების შესახებ საერთო კრების გადაწყვეტილების მიღებისას თავდაპირველად იმავე კლასის აქციის მფლობელ აქციონერს, შემდეგ კი სხვა აქციონერს — საკუთარი წილის პროპორციულად — აქვს ახალი აქციების უპირატესი შესყიდვის უფლება. ეს უფლება შეიძლება გაუქმდეს საერთო კრების გადაწყვეტილებით, რომელიც მიიღება კენჭისყრაში მონაწილეთა ხმების უმრავლესობით, ანდა ნებადართული კაპიტალის ფარგლებში გაზრდისას — საერთო კრების წინასწარი თანხმობით მიღებული ხელმძღვანელი ორგანოს გადაწყვეტილებით.
გაუქმების გადაწყვეტილებაზე კანონი ორ მნიშვნელოვან გარანტიას აყენებს: საერთო კრებაზე წარმოდგენილი უნდა იყვნენ საერთო ხმების არანაკლებ 2/3-ის მფლობელი აქციონერები, და გადაწყვეტილება მიიღება მხოლოდ ხელმძღვანელი ორგანოს წერილობითი მოხსენების საფუძველზე, სადაც დასაბუთებულია გაუქმების საფუძვლები და ახალი აქციების გამოშვების ღირებულება. გადაწყვეტილება უნდა გამოქვეყნდეს. გამონაკლისიც არსებობს: უპირატესი შესყიდვის უფლება გაუქმებულად არ მიიჩნევა, თუ აქციები გამოიშვება კომერციული ბანკისთვის, მიკრობანკისთვის ან საბროკერო კომპანიისთვის იმ პირობით, რომ ისინი მიღებულ აქციებს საზოგადოების აქციონერებს უპირატესი შესყიდვისთვის შესთავაზებს.
შეტყობინების წესი და ვადები: საზოგადოებამ ხმის უფლების მქონე აქციათა არანაკლებ 1 პროცენტის მფლობელ აქციონერებს დაზღვეული წერილით უნდა შეატყობინოს, დანარჩენებს — დაზღვეული წერილით ან ინფორმაციის საკუთარ ვებგვერდზე ან რეგისტრატორის ელექტრონულ პორტალზე გამოქვეყნებით. უფლების გამოყენებისთვის აქციონერებს ეძლევა სულ მცირე 14 დღის ვადა შეტყობინების ჩაბარებიდან ან გამოქვეყნებიდან. უპირატესი შესყიდვის უფლება არ მოქმედებს მართვის, დასაქმებულთა ანაზღაურების აქციებზე (თუ ისინი დანიშნულებისამებრ არ იქნა გამოყენებული), არაფულადი შენატანის აქციებზე და გამოსყიდული საკუთარი აქციების ხელახალ განთავსებაზე.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი უმრავლესობით წყდება კაპიტალის გაზრდის საკითხი?
საერთო კრება იღებს გადაწყვეტილებას კენჭისყრაში მონაწილეთა ხმების არანაკლებ 3/4-ით, თუ წესდებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. გადაწყვეტილებაში უნდა ეწეროს აქციების რაოდენობა, სახე, განთავსების წესი და პირობები.
რამდენი უნდა იყოს განაღდებული აქციების განთავსებისას?
განთავსების მომენტისთვის აქციები განაღდებული უნდა იყოს ღირებულების სულ მცირე 25 პროცენტით, ხოლო მაღალ ფასად გამოშვებისას სხვაობა სრულად გადაიხდება. არაფულადი შენატანი კაპიტალის გაზრდის გადაწყვეტილებიდან 5 წლის ვადაში უნდა განხორციელდეს.
შეიძლება თუ არა განთავსება საერთო კრების გარეშე?
დიახ — ნებადართული კაპიტალის ფარგლებში წესდებით ან საერთო კრების გადაწყვეტილებით ხელმძღვანელ ორგანოს მიენიჭება უფლება ახალი აქციების გამოშვებაზე. უფლებამოსილება 5 წელზე მეტ ვადას არ მოიცავს, გამოშვებული აქციები კი ნებადართული აქციების 50 პროცენტს არ უნდა აღემატებოდეს.
როგორ იზღუდება აქციონერთა უპირატესი შესყიდვის უფლება PIPE-ისას?
მხოლოდ საერთო კრების გადაწყვეტილებით ან ნებადართული კაპიტალის ფარგლებში — საერთო კრების წინასწარი თანხმობით მიღებული ხელმძღვანელი ორგანოს გადაწყვეტილებით. კრებაზე საერთო ხმების არანაკლებ 2/3-ის მფლობელნი უნდა იყვნენ წარმოდგენილნი, და გადაწყვეტილება ემყარება ხელმძღვანელი ორგანოს წერილობით მოხსენებას.
რამდენ ვადაში სარგებლობენ აქციონერები უპირატესი შესყიდვის უფლებით?
სულ მცირე 14 დღის ვადაში, რომელიც ითვლება შეტყობინების ჩაბარებიდან ან ინფორმაციის გამოქვეყნებიდან. აქციათა 1 პროცენტზე მეტის მფლობელებს შეტყობინება დაზღვეული წერილით ეგზავნებათ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე შეგიძლიათ იპოვოთ კორპორაციული სამართლის იურისტები, რომლებიც დაგეხმარებით PIPE ტრანზაქციის მთელ ციკლში: კაპიტალის გაზრდის გადაწყვეტილების პროექტის შედგენიდან და ნებადართული კაპიტალის ინსტრუმენტის გამოყენებიდან დაწყებული, უპირატესი შესყიდვის უფლების კანონიერი შეზღუდვის და აქციონერების შეტყობინების პროცედურის გატარებით დამთავრებული. შეარჩიეთ სპეციალისტი და დაგეგმეთ ტრანზაქცია ისე, რომ გადაწყვეტილებები გასაჩივრებას არ აწყდებოდეს.