სამომხმარებლო სესხის ხელშეკრულება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლით განისაზღვრება: გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. მომხმარებლის სესხებთან დაკავშირებული ურთიერთობები მკაცრად რეგულირებულია — კანონი წესრიგს უწესებს როგორც ხელშეკრულების ფორმას, ისე საპროცენტო განაკვეთებს, პირგასამტეხლოსა და სხვა ფინანსურ ტვირთს. ამ ზღვრების უცოდინრობა ხშირად ზედმეტ გადასახადებს უტევს ხელში, ამიტომ თითოეული პირობის სამართლებრივი შემოწმება აუცილებელია.
ხელშეკრულების ფორმა და მოთხოვნები
სესხის ხელშეკრულება იდება ზეპირად, ხოლო მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება გამოყენებულ იქნეს წერილობითი ფორმაც — ეს წესი სამოქალაქო კოდექსის 624-ე მუხლითაა დადგენილი. თუ ხელშეკრულება ზეპირია, მისი ნამდვილობა არ შეიძლება დადგინდეს მხოლოდ მოწმეთა ჩვენებებით. იპოთეკით უზრუნველყოფილი სესხის ხელშეკრულებისთვის კანონი დამატებით მოთხოვნას აწესებს: მასში უნდა მიეთითოს მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ყოველთვიური საპროცენტო განაკვეთი.
საპროცენტო განაკვეთების სამართლებრივი ზღვრები
მხარეთა შეთანხმებით სესხისთვის შეიძლება გათვალისწინებულ იქნეს პროცენტი, თუმცა კანონი აქ მკაფიო საზღვარს უწესრიგებს: სესხის წლიური ეფექტური საპროცენტო განაკვეთი 50 პროცენტს არ უნდა აღემატებოდეს. იპოთეკით უზრუნველყოფილი სესხის შემთხვევაში ყოველთვიური საპროცენტო განაკვეთი, სესხით სარგებლობასთან დაკავშირებული ხარჯების ჩათვლით, არ უნდა აღემატებოდეს საქართველოს ეროვნული ბანკის ოფიციალურ ვებგვერდზე ყოველთვიურად გამოქვეყნებული კომერციული ბანკების მიერ გაცემული სესხების საბაზრო საპროცენტო განაკვეთების წინა კალენდარული წლის საშუალო არითმეტიკულის 2.5-მაგი ოდენობის ერთ მეთორმეტედს, რომელიც ძალაშია ყოველი წლის 1 მარტიდან. ეს მოთხოვნა ვრცელდება ყოველთვიური განაკვეთის წლიურ ოდენობაზეც, ხოლო გამოთვლის დეტალები ეროვნული ბანკის სამართლებრივი აქტებით არის განსაზღვრული.
პირგასამტეხლო და ფინანსური სანქციები
სესხთან დაკავშირებული ფინანსური ტვირთი კანონით რამდენიმე ზღვრით არის შეზღუდული. სესხის გაცემის შემთხვევაში ნებისმიერი საკომისიოს, ფინანსური ხარჯის, ხელშეკრულების პირობების დარღვევისთვის დაკისრებული პირგასამტეხლოსა და ნებისმიერი ფორმის ფინანსური სანქციის ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს სესხის ნარჩენი ძირითადი თანხის 0.27 პროცენტს თითოეული დღისთვის. ვადის გადაცილებისას პირგასამტეხლოს სახით ერთჯერადად არაუმეტეს 20 ლარის დაკისრება ამ ლიმიტში არ ითვლება. ვადის გადაცილებისას, სრულ აღმოფხვრამდე, ასეთი გადასახადების ჯამი ყოველი ვადის გადაცილებისას არ უნდა აღემატებოდეს სესხის მიმდინარე ნარჩენი ძირითადი თანხის 1.5-მაგ ოდენობას. ეს ზღვრები სესხის ხელშეკრულების კანონიერების შეფასებისას ერთ-ერთი პირველი სამოწმებელი პუნქტია.