სესხის დეფოლტი ნიშნავს მსესხებლის მიერ საკრედიტო ვალდებულებების დადგენილი პირობების შესრულების შეუძლებლობას ან უარყოფას, რაც სამომხმარებლო, საბანკო თუ კორპორატიული სესხების ხშირი დავის საფუძველია. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი საკრედიტო ურთიერთობის ცალკეულ ასპექტებს ისეთი ნორმებით აწესრიგებს, როგორიცაა ვალის დაუყოვნებლივ მოთხოვნის უფლება, ანგარიშიდან ფულადი სახსრების ჩამოწერის წესი, დამატებითი უზრუნველყოფის გამოყენება და საკრედიტო ურთიერთობის შეწყვეტა. სწორედ ამ ნორმების სწორად გამოყენება წყვეტს ხშირად, ვის უმართლებს სასამართლო დავაში — გამსესხებელს თუ მსესხებელს, და ამისთვის თითოეული მუხლის ზუსტი ანალიზია საჭირო.
ვალის დაუყოვნებლივ მოთხოვნის უფლება
სამოქალაქო კოდექსის 627-ე მუხლის თანახმად, გამსესხებელს უფლება აქვს დაუყოვნებლივ მოითხოვოს ვალის დაბრუნება, თუ მსესხებლის ქონებრივი მდგომარეობა არსებითად უარესდება, რითაც საფრთხე შეექმნება სესხის დაბრუნების მოთხოვნას. ეს უფლება მაშინაც არსებობს, თუ მსესხებლის ქონებრივი მდგომარეობის გაუარესება წინ უსწრებდა ხელშეკრულების დადებას, ხოლო გამსესხებლისათვის იგი ცნობილი გახდა მხოლოდ ხელშეკრულების დადების შემდეგ. სასამართლო დავაში ამ ნორმის გამოყენება მოითხოვს იმის დადგენას, რომ გაუარესებამ არსებითი ხასიათი იქონია და რეალურად ემუქრებოდა სესხის დაბრუნებას საფრთხე. ამ შემთხვევაში კრედიტორი ვალის დაბრუნებას ვადის დადგომის მოლოდინის გარეშე ითხოვს.
ანგარიშიდან ფულადი სახსრების ჩამოწერა
დეფოლტის დროს ხშირად დგება კითხვა, აქვს თუ არა საკრედიტო დაწესებულებას უფლება, მსესხებლის ანგარიშიდან დამოუკიდებლად ჩამოწეროს ფულადი სახსრები. სამოქალაქო კოდექსის 861-ე მუხლი ამ საკითხს ცალსახად წყვეტს: საკრედიტო დაწესებულება ვალდებულია ანგარიშიდან ფულადი სახსრების ჩამოწერა აწარმოოს მხოლოდ მისი მფლობელის ნებართვის ან მითითების საფუძველზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში იგი ვალდებულია მიყენებული ზიანი და არასწორად გადარიცხული თანხა კვლავ შეიტანოს ანგარიშის მფლობელის აქტივში. ამ ნორმიდან გამომდინარე, უნებართვო ჩამოწერა სასამართლოში სადავოდ შეიძლება გახადოს მსესხებელმა, ხოლო დაწესებულებამ დამატებით ზიანიც უნდა აუნაზღაუროს.
დამატებითი უზრუნველყოფა და ზიანის ანაზღაურება
თუ კრედიტის გაცემისას შეთანხმებულია სანივთო ან პიროვნული უზრუნველყოფა, კრედიტის გამცემს სესხის არასრულად დაფარვისას შეუძლია მოითხოვოს დამატებითი უზრუნველყოფის გამოყენება — ეს წესი სამოქალაქო კოდექსის 870-ე მუხლითაა დადგენილი. ამავე დროს, კრედიტის გამცემი მოვალეა კრედიტის ამღების მოთხოვნით დააბრუნოს უზრუნველყოფა, რომელიც აღემატება დაფარვის შეთანხმებულ ფარგლებს, რაც მსესხებლის დაცვის მნიშვნელოვანი ინსტრუმენტია. ცალკე საკითხია კრედიტის ვადამდე დაბრუნება: 872-ე მუხლის მიხედვით, თუ კრედიტის ამღები უკან აბრუნებს კრედიტს საკრედიტო ურთიერთობის დამთავრებამდე, კრედიტის გამცემს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის შესაბამისი ანაზღაურება. ამასთან, ზიანის საზღაურში უნდა ჩაითვალოს დაზოგილი გასავლების ღირებულება და ის სარგებელიც, რომელსაც კრედიტის გამცემი მიიღებდა სასესხო ვალუტის სხვაგვარი გამოყენებიდან. ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა მაშინაც არის შესაძლებელი, თუ კრედიტის მიმღებმა განზრახ არ დაუშვა მისი მიღება.
საკრედიტო ურთიერთობის შეწყვეტა გადახდების გადაცილებისას
განაკვეთებად დაბრუნებადი კრედიტების შემთხვევაში დეფოლტის სამართლებრივი შედეგი სამოქალაქო კოდექსის 873-ე მუხლით განისაზღვრება. კრედიტის გამცემს შეუძლია შეწყვიტოს საკრედიტო ურთიერთობა, თუ გათვალისწინებულია კრედიტის დაბრუნება ნაწილ-ნაწილ და კრედიტის ამღებმა გადააცილა ზედიზედ, სულ ცოტა, ორ ვადას. შეწყვეტა ძალაში შედის მაშინ, თუ ორკვირიანი დამატებითი ვადის მიცემის შემდეგაც არ მოხდება გადახდა. ეს ნიშნავს, რომ ცალი გადაცილებული განაკვეთი ჯერ კიდევ არ აძლევს კრედიტორს ურთიერთობის სრულად შეწყვეტის უფლებას — საჭიროა ზედიზედ მინიმუმ ორი გადაუხდელი ვადა და ორკვირიანი საბოლოო მოლოდინის ვადა. ამ პირობების დარღვევით განხორციელებული შეწყვეტა მსესხებლის მიერ სადავოა.
დავის მომზადება და ხშირად დასმული კითხვები
დეფოლტის დავებში მტკიცების საშუალებების ცენტრში არის სესხის ხელშეკრულება, გადახდების ისტორია, უზრუნველყოფის დოკუმენტაცია და მხარეთა შორის მიმოწერა. სასამართლოში სარჩოს წარდგენისა და განხილვის წესი სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობით არის დადგენილი. ქვემოთ წარმოდგენილია ის კითხვები, რომლებითაც მსესხებლები და გამსესხებლები ყველაზე ხშირად მიმართავენ იურისტს.
როდის შეუძლია გამსესხებელს ვალის დაუყოვნებლივ მოთხოვნა?
მაშინ, როდესაც მსესხებლის ქონებრივი მდგომარეობა არსებითად უარესდება და ეს საფრთხეს უქმნის სესხის დაბრუნების მოთხოვნას. უფლება არსებობს მაშინაც, თუ გაუარესება ხელშეკრულებამდე არსებობდა, მაგრამ გამსესხებლისათვის მხოლოდ მისი დადების შემდეგ გახდა ცნობილი.
რა არის უნებართვო ჩამოწერის შედეგი ანგარიშიდან?
საკრედიტო დაწესებულება ვალდებულია ანგარიშიდან ჩამოწერა მხოლოდ მფლობელის ნებართვით ან მითითებით აწარმოოს. წინააღმდეგ შემთხვევაში მან მიყენებული ზიანი და არასწორად გადარიცხული თანხა ანგარიშის მფლობელის აქტივში უნდა დააბრუნოს.
რამდენი გადაცილებული ვადა იძლევა ურთიერთობის შეწყვეტის უფლებას?
ნაწილ-ნაწილ დასაბრუნებელი კრედიტის შემთხვევაში — ზედიზედ, სულ ცოტა, ორ ვადაზე გადაცილება. შეწყვეტა ძალაში შედის მხოლოდ მაშინ, თუ ორკვირიანი დამატებითი ვადის შემდეგაც გადახდა არ მოხდა.
შეუძლიათ თუ არა მსესხებელს კრედიტი ვადამდე დააბრუნოს?
კრედიტის ამღებს საკრედიტო ურთიერთობის დამთავრებამდე შეუძლია კრედიტის უკან დაბრუნება, თუმცა ამ დროს კრედიტის გამცემს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის შესაბამისი ანაზღაურება, სადაც ჩაითვლება დაზოგილი გასავლები და სასესხო ვალუტის სხვაგვარი გამოყენების სარგებელი.
უნდა დააბრუნოს თუ არა კრედიტორმა ჭარბი უზრუნველყოფა?
დიახ. კრედიტის ამღების მოთხოვნით კრედიტის გამცემი ვალდებულია დააბრუნოს უზრუნველყოფა, რომელიც აღემატება დაფარვის შეთანხმებულ ფარგლებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი სესხის დეფოლტთან დაკავშირებულ სასამართლო დავებს ყოველი დეტალის გათვალისწინებით უდგება: ჩვენ ამოწმებთ ხელშეკრულების პირობებს, გადახდების ქრონოლოგიას, უზრუნველყოფისა და ჩამოწერების კანონიერებას და ვადგენთ რეალურ სამართლებრივ პერსპექტივას. მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება სარჩოს მომზადებაში, უარყოფითი მოთხოვნების დაცვასა და მოლაპარაკებაში Legal.ge-ზე.