ტრანზაქციების მონიტორინგის სამართლებრივი ჩარჩო
ტრანზაქციების მონიტორინგი ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების პრევენციის კანონმდებლობის ცენტრალური ინსტიტუტია. მისი წესები სავალდებულოა ანგარიშვალდებული პირებისთვის — ფინანსური ინსტიტუტებისთვის, საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოსთვის და სხვა სუბიექტებისთვის, რომლებიც კანონით დადგენილ შემთხვევებში კლიენტებთან საქმიან ურთიერთობას აწარმოებენ ან ერთჯერად გარიგებებს დებენ. მონიტორინგის არსია ანგარიშვალდებულმა პირმა კლიენტის შესახებ ცნობილი ინფორმაცია მუდმივად შეადაროს კლიენტის გარიგებებს და დაადგინოს, შეესაბამება თუ არა ისინი კლიენტის პროფილს, საქმიანობასა და რისკის დონეს. ქვემოთ ვშლით ნორმებს პრევენციულ ღონისძიებებზე, მათ წესზე, უჩვეულო გარიგებასა და ანგარიშგებაზე.
პრევენციული ღონისძიებები და კლიენტის შემოწმება
კანონის მე-10 მუხლი ანგარიშვალდებულ პირს ავალდებულებს, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში განახორციელოს პრევენციული ღონისძიებები: კლიენტის იდენტიფიკაცია და ვერიფიკაცია სანდო, დამოუკიდებელ წყაროზე დაყრდნობით; ბენეფიციარი მესაკუთრის იდენტიფიკაცია და გონივრული ზომები მისი ვერიფიკაციისთვის; საქმიანი ურთიერთობის მიზნისა და განზრახული ხასიათის დადგენა; და ამ ურთიერთობის მონიტორინგი. თუ გარიგებას კლიენტის სახელით სხვა პირი აწარმოებს, ხდება ამ პირის იდენტიფიკაციაც და მოითხოვება წარმომადგენლობის უფლებამოსილების დამადასტურებელი, სათანადო წესით დამოწმებული დოკუმენტი.
იურიდიული პირის, არარეგისტრირებული ორგანიზაციული წარმონაქმნის, ტრასტის ან ტრასტის მსგავსი სტრუქტურის მიმართ შეისწავლება მფლობელობისა და კონტროლის, მმართველობის სტრუქტურა, დგინდება საქმიანობის არსი და მოიპოვება ინფორმაცია მოსალოდნელი გარიგებების ხასიათის, მოცულობისა და სიხშირის შესახებ. ეს მონაცემები ქმნის საფუძველს უჩვეულო ან საეჭვო გარიგების ამოსაცნობად.
მიმდინარე მონიტორინგი და მონაცემების განახლება
მონიტორინგისას ანგარიშვალდებული პირი სწავლობს საქმიანი ურთიერთობის ფარგლებში მომზადებულ, დადებულ ან შესრულებულ გარიგებას: შეესაბამება თუ არა ის ცნობილ ინფორმაციას კლიენტზე, მის კომერციულ ან პროფესიულ საქმიანობასა და რისკის დონეს, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში — ქონების, ფულადი სახსრებისა და კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის წარმომავლობას. მოპოვებული საიდენტიფიკაციო მონაცემები სათანადო პერიოდულობით განახლდება.
კანონის მე-12 მუხლი ადგენს ღონისძიებების დროსა და წესს: ისინი რისკის დონის შესაბამისად განხორციელდება გარიგების დადებამდე და ურთიერთობის დამყარებამდე, აგრეთვე პერიოდულობით — მისი მიმდინარეობისას და არსებითი გარემოებების ცვლილებისას. ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების ნაკლები რისკების არსებობისას ვერიფიკაცია შეიძლება დასრულდეს საქმიანი ურთიერთობის დამყარების შემდეგაც, თუ ეს კლიენტის მომსახურების შეფერხების თავიდან ასაცილებლად არის აუცილებელი, მაგრამ მაშინ ღონისძიება გონივრული შესაძლებლობის ფარგლებში, რაც შეიძლება სწრაფად უნდა დასრულდეს. ანონიმური ანგარიშის ან ფიქციურ სახელზე ანგარიშის გახსნა და წარმოება კანონით აკრძალულია. თუ ანგარიშვალდებული პირი პრევენციულ ღონისძიებებს ვერ ახორციელებს, საქმიანი ურთიერთობის დამყარება ან გაგრძელება და ერთჯერადი გარიგების დადება ან შესრულება აკრძალულია, და მან უნდა შეისწავლოს, არსებობს თუ არა სამსახურისთვის ანგარიშგების წარდგენის საფუძველი.
უჩვეულო გარიგება და გაძლიერებული მონიტორინგი
კანონის მე-20 მუხლი განსაზღვრავს უჩვეულო გარიგების ცნებას: ეს არის რთული, უჩვეულოდ დიდი გარიგება ან გარიგებათა უჩვეულო ერთობლიობა, რომელსაც აშკარა ეკონომიკური, კომერციული ან კანონიერი მიზანი არ აქვს. ასეთი გარიგების გამოვლენისას ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია შეისწავლოს ის, მისი მიზანი და საფუძვლები, და საჭიროების შემთხვევაში საეჭვო გარიგების გამოსავლენად განახორციელოს საქმიანი ურთიერთობის გაძლიერებული მონიტორინგი. საზედამხედველო ორგანოს მოთხოვნისას ანგარიშვალდებული პირი უნდა დაუსაბუთებდეს, რომ უჩვეულო გარიგება შეისწავლა და საეჭვო გარიგების გამოსავლენად გონივრული ზომები მიიღო. განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა იმ შემთხვევას, როცა საფუძვლიანი ეჭვი არსებობს, რომ კლიენტი ან გარიგების მონაწილე სხვა პირი გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციებზე დაყრდნობით სანქცირებულ პირთა სიას ეკუთვნის: ასეთ შემთხვევაში საქმიანი ურთიერთობის დამყარება ან გაგრძელება და ერთჯერადი გარიგების დადება ან შესრულება აკრძალულია და ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია სამსახურს ანგარიშგება წარუდგინოს.
ანგარიშგების წარდგენა ფინანსური მონიტორინგის სამსახურში
კანონის მე-25 მუხლის თანახმად, ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია სამსახურს წარუდგინოს ანგარიშგება საეჭვო გარიგების ან ასეთი გარიგების მომზადების, დადების ან შესრულების მცდელობის შესახებ. სამსახურის უფროსის კანონქვემდებარე აქტით შეიძლება განისაზღვროს გარიგებათა ისეთი სახეობებიც, რომლებზეც ანგარიშგება წარიდგინება — საერთაშორისო ორგანიზაციების ინფორმაციის ან სამსახურის მონაცემების საფუძველზე, რომლებიც ამ მიზნებით გამოყენების ალბათობაზე მიუთითებს.
განსაკუთრებული წესები გამოიყენება უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლების რეგისტრაციისას. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო ვალდებულია განსაზღვრული კრიტერიუმების შესაბამისად იდენტიფიცირებული საეჭვო ან უჩვეულო გარიგების შესახებ ანგარიშგება სამსახურს წარუდგინოს რეგისტრაციამდე, ხოლო თუ ანგარიშგების მიღებიდან არაუგვიანეს 24 საათისა სამსახური კანონით გათვალისწინებულ უფლებამოსილებას არ გამოიყენებს, სააგენტო სარეგისტრაციო წარმოებას აგრძელებს. თუ საეჭვო ან უჩვეულო გარიგება რეგისტრაციის შემდეგ გამოვლინდა, ანგარიშგება გარიგების გამოვლენის დღესვე წარიდგინება. მონიტორინგის სისტემა ამრიგად ფუნქციონირებს როგორც საფინანსო სექტორში, ისე უძრავი ქონების ბაზარზე — საეჭვო კაპიტალის ნაკადების დროული გამოვლენისა და შესაბამის ორგანოსთვის გადაცემის მიზნით.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის უნდა განხორციელდეს პრევენციული ღონისძიებები?
კლიენტის რისკის დონის შესაბამისად — ერთჯერადი გარიგების დადებამდე და საქმიანი ურთიერთობის დამყარებამდე, ასევე სათანადო პერიოდულობით ურთიერთობის მიმდინარეობისას და კლიენტთან დაკავშირებული არსებითი გარემოებების ცვლილებისას.
შეიძლება თუ არა ვერიფიკაციის დაგვიანება?
მხოლოდ ნაკლები რისკების შემთხვევაში და მხოლოდ მაშინ, თუ ეს კლიენტის მომსახურების შეფერხების თავიდან ასაცილებლად არის აუცილებელი. ასეთ დროს ვერიფიკაცია გონივრული შესაძლებლობის ფარგლებში, რაც შეიძლება სწრაფად უნდა დასრულდეს.
რა არის უჩვეულო გარიგება?
რთული, უჩვეულოდ დიდი გარიგება ან გარიგებათა უჩვეულო ერთობლიობა, რომელსაც აშკარა ეკონომიკური, კომერციული ან კანონიერი მიზანი არ აქვს. ასეთი გარიგება ჯერ შეისწავლება, საჭიროების შემთხვევაში კი იწვევს გაძლიერებულ მონიტორინგს.
რომელი უწყება იღებს ანგარიშგებებს?
ფინანსური მონიტორინგის სამსახური. ანგარიშგება წარიდგინება საეჭვო გარიგების ან მისი მომზადების, დადების ან შესრულების მცდელობის შესახებ; უძრავი ქონების რეგისტრაციისას კი შესაბამის ვალდებულებას საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოც ასრულებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ტრანზაქციების მონიტორინგის წესების დარღვევა ანგარიშვალდებულ პირებს არა მხოლოდ რეპუტაციულ, არამედ სამართლებრივ რისკებსაც უქმნის. Legal.ge-ის გუნდი დაგეხმარებათ პრევენციული ღონისძიებების სისტემის შეფასებასა და გაძლიერებაში, კლიენტის შემოწმებისა და რისკის დონის განსაზღვრის პროცედურების დახვეწაში, უჩვეულო გარიგებების ამოცნობის კრიტერიუმების ჩამოყალიბებასა და ანგარიშგების ვალდებულებების სწორ წარმოდგენაში. დაგვიკავშირდით, რათა თქვენი ორგანიზაციის მონიტორინგის პრაქტიკა კანონის მოთხოვნებს სრულად შევაფარდოთ.