ინფორმაციის თავისუფლება დემოკრატიული მმართველობის ერთ-ერთი საყრდენია: საზოგადოებას შეუძლია გააკონტროლოს ხელისუფლება მხოლოდ მაშინ, როცა იცის, რას აკეთებს ის. საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული წესრიგის კოდექსის ინფორმაციის თავისუფლების თავი აწესებს საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის სრულ სისტემას: განსაზღვრავს მონაწილე ცნებებს, სხდომების საჯაროობას, საჯარო რეესტრს, ინფორმაციის მოთხოვნისა და ასლების მიღების წესს, გასაიდუმლოების პირობებსა და ვადებს, იმ ინფორმაციის ამომწურავ ჩამონათვალს, რომლის გასაიდუმლოება კანონით დაუშვებელია, და დარღვეული უფლების აღდგენის საშუალებებს. ეს გვერდი ამ სისტემას დეტალურად განმარტავს.
ძირითადი ცნებები: ვის ეხება ეს რეჟიმი
კოდექსი ჯერ ენის სიზუსტეს აწერის. საჯარო დაწესებულებაა ადმინისტრაციული ორგანო, აგრეთვე სახელმწიფო ან მუნიციპალური ბიუჯეტის სახსრებიდან დაფინანსებული კერძო სამართლის იურიდიული პირი — ასეთი დაფინანსების ფარგლებში. კოლეგიური საჯარო დაწესებულებაა ის, რომლის ხელმძღვანელი ან სათათბირო ორგანო ერთზე მეტი პირისგან შედგება და სადაც გადაწყვეტილებებს ერთზე მეტი პირი ერთობლივად იღებს ან ამზადებს; კოლეგიური დაწესებულების წევრი — საჯარო მოსამსახურე, რომელიც ხმის უფლებით მონაწილეობს გადაწყვეტილების მიღება-მომზადებაში. სხდომა არის დაწესებულების სახელით გადაწყვეტილების მიღების ან მომზადების მიზნით წევრთა მიერ საკითხის განხილვა.
გამოქვეყნება ნიშნავს კანონით დადგენილი წესით საჯარო რეესტრში ინფორმაციის შეტანას და საზოგადოებისათვის მისი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფას, ასევე პროაქტიულ გამოქვეყნებას — საზოგადოებრივი ინტერესის მატარებელი ინფორმაციის ელექტრონულ რესურსებზე განთავსებას კანონქვემდებარე აქტით დადგენილი წესით. საჯარო მონაცემთა ბაზა კი სისტემურად შეგროვებული, დამუშავებული და შენახული მონაცემებია. თავი ცალკე განსაზღვრავს აღმასრულებელ პრივილეგიას — საჯარო დაწესებულებებისა და მოსამსახურეების გათავისუფლებას ამ თავით გათვალისწინებული მოვალეობებისგან — და გადაუდებელ აუცილებლობას, რაც კანონმდებლობის დარღვევის საშიშროებას ან ვითარებას ნიშნავს, როდესაც დემოკრატიულ საზოგადოებაში რეალური საფრთხე ექმნება საჯარო დაწესებულებების ფუნქციონირებას. პერსონალურ მონაცემებთან დაკავშირებული ურთიერთობები კი ცალკე კანონით — პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონით წესრიგდება.
სხდომების საჯაროობა და გამოქვეყნების წესი
თითოეული კოლეგიური საჯარო დაწესებულება ვალდებულია ღიად და საჯაროდ წარმართოს თავისი სხდომები, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული გამონაკლისებისა. სხდომის საჯაროობის გარანტია წინასწარი განცხადებაა: დაწესებულება ვალდებულია ერთი კვირით ადრე საჯაროდ გამოაცხადოს მომავალი სხდომის, მისი ჩატარების ადგილის, დროისა და დღის წესრიგის თაობაზე, ხოლო სხდომის დახურვის გადაწყვეტილების მიღებისას — აგრეთვე დახურვის შესახებ.
გამოქვეყნების წესი საიდუმლო ინფორმაციაზეც ვრცელდება: საიდუმლოებას მიკუთვნებული ინფორმაციის ამოღების შემდეგ საიდუმლო საჯარო ინფორმაციის, აგრეთვე კოლეგიური საჯარო დაწესებულების დახურული სხდომის ოქმის გონივრულ ფარგლებში გამოცალკევებადი ნებისმიერი ნაწილი უნდა გამოქვეყნდეს. ასეთ შემთხვევაში გამოქვეყნებისას მიეთითება პირი, რომელმაც გაასაიდუმლოვა ინფორმაცია, ინფორმაციის საიდუმლოდ მიჩნევის საფუძველი და გასაიდუმლოების ვადა — ასე ინახება კვალი იმისა, ვინ, რატომ და რამდენი ხნით აცხადებდა ინფორმაციას საიდუმლოდ.
საჯარო რეესტრი, ხელმისაწვდომობა და ასლები
საჯარო დაწესებულება ვალდებულია შეიტანოს თავის არსებულ საჯარო ინფორმაცია საჯარო რეესტრში. რეესტრში შეტანილი უნდა იქნეს საჯარო ინფორმაციაზე მითითება მისი მიღებიდან, შექმნიდან, დამუშავებიდან ან გამოცემიდან 2 დღის ვადაში — საჯარო ინფორმაციის დასახელების, ამ მოქმედებათა თარიღებისა და იმ ფიზიკური ან იურიდიული პირის, საჯარო მოსამსახურის, საჯარო დაწესებულების დასახელების მითითებით, რომლისგანაც ინფორმაცია შემოვიდა ან რომელსაც ის გაეგზავნა. ასე იქმნება დაწესებულების მფლობელობაში არსებული ინფორმაციის მიმოხილვადი რუკა.
ხელმისაწვდომობა ორგანიზაციულადაც უნდა იყოს უზრუნველყოფილი: საჯარო დაწესებულება ვალდებულია დაადგინოს საჯარო ინფორმაციის ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფასა და ინფორმაციის პროაქტიულ გამოქვეყნებაზე პასუხისმგებელი საჯარო მოსამსახურე. დაწესებულება ვალდებულია უზრუნველყოს საჯარო ინფორმაციის ასლების ხელმისაწვდომობაც, და დაუშვებელია დაწესდეს რაიმე სახის საფასური საჯარო ინფორმაციის გაცემისთვის, გარდა ასლის გადაღებისთვის აუცილებელი თანხის ანაზღაურებისა — ინფორმაცია თავისით უფასოა.
საჯარო ინფორმაციის მოთხოვნა
ყველას აქვს უფლება მოითხოვოს საჯარო ინფორმაცია მისი ფიზიკური ფორმისა და შენახვის მდგომარეობის მიუხედავად და აირჩიოს მიღების ფორმა, თუ იგი სხვადასხვა სახით არსებობს, აგრეთვე გაეცნოს ინფორმაციას დედანში. თუ არსებობს დედნის დაზიანების საფრთხე, საჯარო დაწესებულება ვალდებულია უზრუნველყოს ზედამხედველობის ქვეშ მისი გაცნობის შესაძლებლობა ან წარუდგინოს სათანადო წესით დამოწმებული ასლი.
მისაღებად პირი წარადგენს წერილობით განცხადებას, და აუცილებელი არ არის მასში მოთხოვნის მოტივის ან მიზნის მითითება — ინტერესის დასაბუთება არავის ევალება. გამონაკლისი სხვისი კომერციული საიდუმლოებაა: ასეთ მოთხოვნაზე განმცხადებელი, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, წარადგენს შესაბამისი პირის სანოტარო წესით ან ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დამოწმებულ თანხმობას. მოთხოვნა შესაძლებელია ელექტრონული ფორმითაც — საჯარო დაწესებულების ელექტრონული რესურსების საშუალებით, და ელექტრონული მოთხოვნის სტანდარტი შესაბამისი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით მტკიცდება.