ამხანაგობა, როგორც საწარმო
საგადასახადო კოდექსის 21-ე მუხლით საწარმოდ ითვლება ისეთი წარმონაქმნები, რომლებიც ეკონომიკურ საქმიანობას ახორციელებენ ან ამ მიზნით არიან შექმნილები: ქართული და უცხოური იურიდიული პირები, უცხოური საწარმოს მუდმივი დაწესებულება და, რაც ამხანაგობის დაბეგვრისთვის არის გადამწყვეტი, გაერთიანებები, ამხანაგობები და სხვა მსგავსი წარმონაქმნები. ასეთი სტრუქტურა მოგების გადასახადის გადამხდელია და მასზე ვრცელდება საერთო წესები — კერძოდ, განაწილებული მოგების დაბეგვრის მოდელი. სტრუქტურირების დროს გადამწყვეტია, თუ როგორ განისაზღვრება წევრებს შორის ურთიერთობები, რადგან ეს პირდაპირ აისახება დაბეგვრაზე. კვალიფიკაცია ყოველი გადასახადის დათვლის წინ ხდება.
ურთიერთდამოკიდებული პირები
კოდექსის 19-ე მუხლით ურთიერთდამოკიდებულ პირებად ითვლებიან ის პირები, რომელთა შორის განსაკუთრებული ურთიერთობები გავლენას ახდენს საქმიანობის პირობებზე ან ეკონომიკურ შედეგებზე. ასეთია: ერთი საწარმოს დამფუძნებლები, თუ მათი ჯამური წილი არანაკლებ 20 პროცენტია; ერთი პირის მონაწილეობა მეორეში არანაკლებ 20 პროცენტით; კონტროლი — სამეთვალყურეო საბჭოს წევრობა, დირექტორობა, ამ თანამდებობებზე დანიშვნის უფლება ან ხმის უფლების მქონე წილის 20 პროცენტის ფლობა; თანამდებობრივი დაქვემდებარება; ნათესაობა და, რაც ამხანაგობისთვის მნიშვნელოვანია, პირების ამხანაგობის წევრობა. ნათესავების პირველ შტოს მიეკუთვნება მეუღლე, მშობელი, შვილი, და და ძმა; მეორე შტოს — ამ პირთა მეუღლეები, მშობლები, შვილები, დები და ძმები. წრე კანონითაა განსაზღვრული და სხვა ნათესავებზე არ ვრცელდება.
განაწილებულად ჩათვლის შემთხვევები
კოდექსის 98-1-ლი მუხლით მოგების განაწილებად ითვლება საწარმოს მიერ ურთიერთდამოკიდებულ პირთან განხორციელებული ოპერაცია, თუ გარიგების ფასი განსხვავდება საბაზრო ფასისგან და ურთიერთდამოკიდებულება გავლენას ახდენს შედეგზე: განაწილებული მოგების ოდენობა ამ დროს ფასთა შორის სხვაობაა. იგივე ეხება კონტროლირებულ ოპერაციებს და გათავისუფლებულ პირებთან გარიგებებს. ამიტომ ამხანაგობის შიდა გარიგებები — წევრებთან საქონლის მიწოდება, მომსახურების გაწევა ან აქციების გადაცემა — უნდა იყოს დოკუმენტირებული საბაზრო ფასით, წინააღმდეგ შემთხვევაში სხვაობა დივიდენდად ჩაითვლება და მოგების გადასახადით დაიბეგრება. ეს შედეგი კანონიდან პირდაპირ მომდინარეობს და არა შეთანხმებიდან.
აქტივების შეტანა და რეორგანიზაცია
კოდექსის 151-ე მუხლით პირის მიერ იურიდიული პირისთვის მასში 50 პროცენტის ან მეტი წილის სანაცვლოდ აქტივების გადაცემა არ არის აქტივების მიწოდება: მიმღებისთვის მათი ღირებულება იგივეა, რაც მიმწოდებლისთვის გადაცემის მომენტში, ხოლო მიღებული წილის ღირებულება ტოლია გადაცემული აქტივების ღირებულებისა დავალიანების გამოკლებით. 152-ე მუხლი კი განსაზღვრავს რეორგანიზაციის საგადასახადო შედეგებს: ქონებისა და წილის გადაცემა რეორგანიზაციის მხარეებს შორის არ ითვლება რეალიზაციად, წილების გაცვლა და განაწილება კი — დივიდენდად. რეორგანიზაციას მოიცავს ორი ან მეტი რეზიდენტის შერწყმა, ხმის უფლების მქონე 50 პროცენტის ან მეტი წილის შეძენა ან მიერთება და გაყოფა — თუ საგადასახადო ორგანო არ დაამტკიცებს, რომ ოპერაციის მიზანი გადასახადისგან თავის არიდებაა.
აქტივების ჯგუფები და გამონაკლისები
151-ე და 152-ე მუხლების სისტემური წაკითხვისას გათვალისწინებული უნდა იყოს გამონაკლისებიც: აღნიშნული მოთხოვნები არ ვრცელდება იმ აქტივებზე, რომლებიც კოდექსით დადგენილი წესით ექვემდებარება ამორტიზაციას ჯგუფური მეთოდით, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ამორტიზაციის ერთი ნორმის მიხედვით დაჯგუფებული ჯგუფის ყველა აქტივი ერთდროულად გადაიცემა — მაშინ მიმღებისთვის ღირებულებად ჯგუფის ღირებულებითი ბალანსი ითვლება. ასევე, 151-ე მუხლის დებულებები არ გამოიყენება უფლებრივი ნაკლის მქონე აქტივების გადამცემზე, თუ დავალიანება აღემატება გადაცემული აქტივების ღირებულებას. 152-ე მუხლით რეორგანიზაციის მხარედ მიიჩნევა ნებისმიერი რეზიდენტი იურიდიული პირი, რომელიც პირდაპირ არის ჩართული რეორგანიზაციაში, უშუალოდ ფლობს მასში ჩართულ პირს ან თავად ეკუთვნის ამგვარ მფლობელს; ამ მიზნებისთვის ფლობა გულისხმობს ხმის უფლების მქონე წილის 50 პროცენტის ან მეტისა და ყველა დარჩენილი წილის ღირებულების 50 პროცენტის ან მეტის ფლობას. ამხანაგობის სტრუქტურირებისას ეს ზღვრები წყვეტს, გადაცემა გათავისუფლებული იქნება თუ რეალიზაციად ჩაითვლება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ამხანაგობის დაბეგვრასთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს. პასუხები კვალიფიკაციასა და გადასახადის შედეგებს აერთიანებს.
ითვლება თუ არა ამხანაგობა საწარმოდ?
დიახ — გაერთიანებები, ამხანაგობები და მსგავსი წარმონაქმნები საწარმოს განმარტებაში შედის და მოგების გადასახადის გადამხდელია. სტატუსის ცვლილება ბეგარასაც ცვლის.
როდის არიან ამხანაგობის წევრები ურთიერთდამოკიდებული პირები?
პირების ამხანაგობის წევრობა პირდაპირ არის განსაკუთრებული ურთიერთობა; ასევე დამფუძნებლობა 20 პროცენტზე მეტი წილით და კონტროლი. აღწერილობა დამოუკიდებლობის ნიშნად იკითხება და თითოეული პირისთვის ცალკე ფასდება.
რა ხდება წევრთან არასაბაზრო ფასად გარიგებისას?
ფასთა შორის სხვაობა ითვლება განაწილებულ მოგებად და იბეგრება მოგების გადასახადით. კანონი ამ შედეგს სტატუსსავე უკავშირებს.
როგორ გადაიცემა აქტივები წილის სანაცვლოდ?
50 პროცენტის ან მეტი წილის სანაცვლოდ გადაცემული აქტივები მიწოდებად არ ითვლება და ღირებულება გადადის უცვლელად. გამონაკლისის ფარგლებში დარჩენა ცალკე არის დასაბუთებული.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე ვეხმარებით ამხანაგობებს სტრუქტურირებაში: ვაანალიზებთ წევრების ურთიერთობებს, ვამოწმებთ შიდა გარიგებების ფასებს და ვგეგმავთ აქტივების შეტანასა და რეორგანიზაციას. მიმართეთ ჩვენს გუნდს. სტრუქტურის სისწორე წინასწარ გადამოწმებას ითხოვს, და არა შედეგის გასწორებას.