არარეზიდენტობის განსაზღვრა და მისი კრიტერიუმები
არარეზიდენტთა დაბეგვრა საქართველოში იწყება სტატუსის განსაზღვრით. საგადასახადო კოდექსის 34-ე მუხლით საქართველოს რეზიდენტად მთელი მიმდინარე საგადასახადო წლის განმავლობაში ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე 183 დღე ან მეტ ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს. იმავე მუხლით დადგენილია, რომ ტერიტორიაზე ფაქტობრივად ყოფნის დროდ ითვლება ის დროც, რომლითაც პირი საზღვარს გარეთ გავიდა სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად, დღედ კი ითვლება ყოფნის დღე ხანგრძლივობის მიუხედავად.
გამორიცხვაც განსაზღვრულია: ყოფნის დროდ არ მიითვლება დრო, როცა პირი იმყოფებოდა საქართველოში დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსით, საერთაშორისო ორგანიზაციაში მოღვაწეობით, ტრანზიტით, ანდა სამკურნალოდ და დასასვენებლად. სტატუსი ყოველი საგადასახადო პერიოდისათვის დგინდება, და ის დღეები, რომლებზეც პირი წინა პერიოდში რეზიდენტად ჩაითვალა, მომდევნო პერიოდში აღარ განიხილება. გარდა ამისა, კანონი რეზიდენტობის მინიჭების შესაძლებლობას ითვალისწინებს მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილ პირებთან და უცხო ქვეყნის მოქალაქეებთან მიმართებაშიც — ფინანსთა მინისტრის მიერ განსაზღვრული წესით.
მუდმივი დაწესებულება და მისი საზღვრები
29-ე მუხლი მუდმივ დაწესებულებად მოიაზრებს განსაზღვრულ ადგილს, რომლის გამოყენებითაც უცხოური საწარმო ან არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ნაწილობრივ ან მთლიანად ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას საქართველოში. მას უთანაბრდება სამშენებლო მოედანი, სამონტაჟო ობიექტი, დანადგარები და ხომალდები ბუნებრივი რესურსების დასაზვერად, არარეზიდენტის მუდმივი ბაზა, აგრეთვე მართვის ადგილი, ფილიალი, წარმომადგენლობა, განყოფილება, ბიურო, ოფისი, სააგენტო, საამქრო, საბადო და სხვა ქვედანაყოფები. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მართვის წესი: სხვა პირის მიერ უცხოური საწარმოს სახელით 3 თვეზე მეტი ხნით მართვა მუდმივ დაწესებულებად ითვლება.
უარყოფითი სიაც დეტალურია: მუდმივ დაწესებულებას არ წარმოშობს დამოუკიდებელი შუამავლის, აგენტის ან ბროკერის საქმიანობა განსაზღვრული პირობებით; მხოლოდ ფლობის ფაქტი, თანამშრომლების მხოლოდ მივლინება და მხოლოდ კონტროლირებაც არ წარმოშობს მას. არ მიეკუთვნება მუდმივ დაწესებულებას ის დაწესებულება, რომელიც გამოიყენება მხოლოდ საქონლის შენახვის, დემონსტრირების, მარაგის შესანახად გადასამუშავებლად, შესყიდვის ან ინფორმაციის შეგროვების, მოსამზადებელი ან დამხმარე ხასიათის საქმიანობის და ხელშეკრულებების მომზადების მიზნით.
ხელშეკრულებები და გადახდის წყაროსთან დაკავება
საერთაშორისო გამოცდილება ორმაგ დაბეგვრაზე საქართველოში ხელშეკრულებითი მექანიზმით ხდება რელევანტური: სახელმწიფოებს შორის დადებული შეთანხმებები წყვეტს, რომელ ქვეყანას რომელი შემოსავლის დაბეგვრის უფლება აქვს. ქართული კოდექსი ამ სფეროს ცალკე ნორმით არეგულირებს და შეღავათის გამოყენებას პროცედურულ ჩარჩოში აყენებს: შეღავათით სარგებლობა და გადახდილი გადასახადის დაბრუნება ერთი წესით მოქმედებს.
125-ე მუხლი ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ საერთაშორისო შეთანხმებებით განსაზღვრული საგადასახადო შეღავათით სარგებლობისა და არარეზიდენტისთვის საქართველოში გადახდილი გადასახადის დაბრუნების წესს ფინანსთა მინისტრის ბრძანებას უკავშირებს — ამიტომ ხელშეკრულებითი შეღავათების გამოყენება პროცედურულ დისციპლინას მოითხოვს.
გადახდის წყაროსთან დაკავების წესიც არარეზიდენტებისთვის აქტუალურია: ხელფასის, დივიდენდის, პროცენტის, როიალტის გადამხდელები საგადასახადო აგენტის ფუნქციას ასრულებენ. არარეზიდენტი დამქირავებლის მიერ გადახდილი ხელფასის მიმართ, როცა ხარჯი მის მუდმივ დაწესებულებას არ მიეკუთვნება, დაქირავებულს თვითონ შეუძლია გადასახადის გამოანგარიშება და გადახდა ფინანსთა მინისტრის დადგენილი წესით.
არარეზიდენტის საგადასახადო პოზიცია ორი რგოლისგან შედგება: სტატუსისა და საქმიანობის ფორმისგან. სტატუსი წყვეტს, იბეგრება თუ არა პირის მსოფლიო შემოსავალი, ხოლო მუდმივი დაწესებულების არსებობა — რომელი შემოსავალი მიეკუთვნება ქართულ ბაზას. ამიტომ დაგეგმვა სწორედ ამ ორი კითხვის გადაწყვეტით იწყება. დღეების ანგარიშის პრაქტიკაში გადამწყვეტია თითოეული დეტალი: დღე ყოფნის დღედ ითვლება ხანგრძლივობის მიუხედავად, ტრანზიტული გადაადგილება ერთი ქვეყნიდან მეორეში კი არ ითვლება. ცალკე გამონაკლისი სჩანყებს ნავთობისა და გაზის ოპერაციებში: შესაბამისი კანონით განსაზღვრული ოპერაციების განხორციელებისას არარეზიდენტი ქვეკონტრაქტორების მიერ მომსახურების გაწევა მუდმივი დაწესებულების ზოგად წესს არ ექვემდებარება. ამგვარი დეტალები სწორედ ის წერტილებია, სადაც არასწორი კვალიფიკაცია საგადასახადო შედეგებს ცვლის.
ხშირად დასმული კითხვები არარეზიდენტთა დაბეგვრაზე
რამდენი დღე ხდის პირს რეზიდენტს?
183 დღე ან მეტი ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს; სამკურნალოდ და დასასვენებლად გასვლის დროც ითვლება.
რა წარმოშობს მუდმივ დაწესებულებას?
ფილიალი, წარმომადგენლობა, ოფისი, სამშენებლო მოედანი, ასევე საწარმოს სახელით 3 თვეზე მეტი მართვა; მხოლოდ ფლობა ან კონტროლირება საკმარისი არაა.
როგორ გამოიყენება ხელშეკრულებითი შეღავათი?
ორმაგი დაბეგვრის შესახებ შეთანხმებით განსაზღვრული შეღავათით სარგებლობის და გადასახადის დაბრუნების წესი ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით განისაზღვრება.
ვინ იხდის გადასახადს არარეზიდენტ დამქირავებლის ხელფასზე?
თვით დაქირავებული, ფინანსთა მინისტრის დადგენილი წესით, როცა ხელფასი დამქირავებლის მუდმივ დაწესებულებას არ მიეკუთვნება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენ ვეხმარებით არარეზიდენტებსა და საერთაშორისო ჯგუფებს ქართული საგადასახადო სისტემის ნავიგაციაში: ვაანალიზებთ რეზიდენტობის დღეებს ყველა გამონაკლისის გათვალისწინებით, ვაფასებთ მუდმივი დაწესებულების რისკებს კონკრეტულ კონტრაქტებზე, ვამზადებთ დეკლარაციებს, ვწერთ საგადასახადო აგენტის ცნობებს და ვაწარმოებთ ხელშეკრულებითი შეღავათების ოფიციალიზაციას. მოგვმართეთ დღესვე — სტატუსის სწორი განსაზღვრა დაბეგვრის მთელ არქიტექტურას წყვეტს და საერთაშორისო საგადასახადო გეგმის განუყოფელ ნაწილად იქცევა თითოეული გადაწყვეტილებისთვის.