დაგვიანებული საგადასახადო დეკლარაცია ორ განსხვავებულ სანქციას ბადებს: ჯარიმას — გადასახდელად დასარიცხი გადასახადის თანხის პროცენტულ წილად — და საურავს — გადაუხდელი თანხის ყოველდღიურ პროცენტს. საქართველოს საგადასახადო კოდექსი ამ ორივე სანქციისთვის ზუსტად განსაზღვრავს პირობებს, ზღვრებსა და ვადებს, და იმავე კოდექსშია დაწესებული დავის განხილვის სრული მექანიზმი — შემოსავლების სამსახურიდან ფინანსთა სამინისტროსთან არსებულ დავების განხილვის საბჭომდე და შემდეგ სასამართლომდე. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ იანგარიშება ჯარიმა და საურავი, რომელი სამართლებრივი არგუმენტებით შეიძლება დარიცხვის შემცირება და რომელი ვადებით მოქმედებს გასაჩივრების გზა. მნიშვნელოვანია თავიდანვე გავიმარტოთ: შემცირება აქ ნიშნავს სამართლებრივ არგუმენტაციას დავის განხილვის ორგანოებში — კანონით დადგენილ გზებს გარეთ ჯარიმის „მოხსნის“ მექანიზმს კოდექსი არ ითვალისწინებს.
ჯარიმა დაგვიანებული დეკლარაციისთვის — 5 % და 10 %
საგადასახადო ორგანოში დეკლარაციის/გაანგარიშების წარდგენის ვადის დარღვევა, თუ ვადის გადაცილების პერიოდი 2 თვეს არ აღემატება, იწვევს დაჯარიმებას ამ დეკლარაციის საფუძველზე გადასახდელად დასარიცხი გადასახადის თანხის 5 პროცენტის ოდენობით; ხოლო თუ ვადის გადაცილების პერიოდი 2 თვეს აღემატება — 10 პროცენტის ოდენობით. გასაღები სიტყვა აქ „გადასახდელად დასარიცხი გადასახადის თანხაა“: ჯარიმა არა ბრუნვიდან, არამედ კონკრეტული დეკლარაციით დასარიცხი გადასახადიდან იანგარიშება, და თუ ამ დეკლარაციის საფუძველზე გადასახდელად დასარიცხი თანხა ნულის ტოლია, პირს ჯარიმა საერთოდ არ დაეკისრება.
აქ არის ის თაღური, რომელზეც ბევრი გადამხდელი არის გადასროლილი: თუ პირი დეკლარაციას ვერ წარადგენს, კანონით ითვლება, რომ მან წარადგინა დეკლარაცია, რომლის საფუძველზეც გადასახდელად დასარიცხი გადასახადი ნულის ტოლია. მოჩანდება, რომ ჯარიმა არ დაეკისრება — მაგრამ ამავე საანგარიშო პერიოდზე შემდგომ წარდგენილი დეკლარაცია დაგვიანებულად წარდგენილად ჩაითვლება, და რეალური გადასახადის გამოვლენისას ჯარიმა სწორედ ამ თანხიდან დაირიცხება. დეკლარაციის ანგარიშგება სრულ ლარებში ხორციელდება და 1 ლარამდე საგადასახადო ვალდებულება ნულდება — ეს დეტალიც გაანგარიშებაში უნდა იქნეს გათვალისწინებული.
საურავი — 0,05 პროცენტი ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის
საურავი საგადასახადო სანქციაა, რომელიც პირს ეკისრება დადგენილ ვადაში გადასახადის გადაუხდელობისთვის. იგი ერიცხება გადასახადის იმ თანხას, რომელიც არის სხვაობა შეუსრულებელ საგადასახადო ვალდებულებებსა და ზედმეტად გადახდილი გადასახადების ჯამს შორის — ანუ ბიუჯეტში გადახდილი ზედმეტი თანხები საურავის ბაზას ამცირებს. დარიცხვა ხორციელდება თითოეული ვადაგადაცილებული დღისთვის, გადასახადის გადახდის ვადის ამოწურვის დღის მომდევნო დღიდან, და შეადგენს გადაუხდელი გადასახადის თანხის 0,05 პროცენტს ყოველი ვადაგადაცილებული დღისათვის. გადახდის ვადის გადაცილების შემთხვევაში გადასახადის გადახდის დღეც კი ვადაგადაცილებულ დღედ ითვლება — დღეების რაოდენობის გამოთვლაში ეს ერთი დღეც შედის.
საურავის დარიცხვა კანონით შემოფარგლულია დროით: იგი წყდება მისი დარიცხვის ვალდებულების წარმოშობის დღიდან 3 წლის გასვლის თარიღიდან. ეს ნიშნავს, რომ ძველი დავალიანებაზე საურავი სამი წლის გასვლის შემდეგ აღარ იზრდება, და დარიცხვის დღეების სწორი დათვლა — ჩათვლით ზედმეტად გადახდილთა ოფსეტი — ხშირად სწორედ ის არგუმენტია, რომელიც საბოლოო თანხას მნიშვნელოვნად ამცირებს.
როგორ შეიძლება დარიცხვის შემცირება — სამართლებრივი არგუმენტები
კოდექსი ჯარიმის ან საურავის საწყისებთან მიმართებაში გამოსყიდვის ან პირობითი მოხსნის მექანიზმს არ ითვალისწინებს — შემცირება მხოლოდ სამართლებრივი არგუმენტაციით არის შესაძლებელი. პირველი გზა საბეგრი ბაზის სისწორეა: ჯარიმა დეკლარაციით დასარიცხი გადასახადის პროცენტია, ამიტომ კანონით დაშვებული გამოქვითვების, სწორი რეჟიმის ან კორექტული ანგარიშგების დამტკიცება ავტომატურად ამცირებს ჯარიმის თანხას; ნულოვანი გადასახადის დეკლარაციაზე ჯარიმა კი საერთოდ არ დაეკისრება. მეორე გზა საურავის ბაზის და ვადის გაანგარიშებაა: ზედმეტად გადახდილი თანხების ჩათვლა და 3-წლიანი ვადის ზღვარი დარიცხვას კონკრეტულად ზღვრავს. მესამე გზა პროცედურული შეცდომების ძიებაა: დავის განხილვის ორგანო საჩივარს განიხილავს მხოლოდ მომჩივნის მოთხოვნის ფარგლებში, და სწორად ფორმულირებული მოთხოვნა გადაწყვეტილების მთლიანად გაუქმებამდეც კი მიდის.
გაითვალისწინეთ ორი შეზღუდვა: საჩივარი არ განიხილება, თუ გასაჩივრებულ საგადასახადო მოთხოვნაში ასახულია აღიარებული საგადასახადო დავალიანება — აღიარებული ნაწილის დავა ამოიწურება; და თუ დავალიანებაზე საგადასახადო შეთანხმება გაფორმდა, საჩივარი ისევე არ განიხილება. ამიტომ აღიარების ან შეთანხმების ნებისმიერი დოკუმენტის ხელმოწერამდე სიტუაცია სპეციალისტთან უნდა გაიანგარიშოთ.
გასაჩივრების გზა — ორგანოები და ვადები
საგადასახადო დავა შესაძლებელია განხილულ იქნეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემასა და სასამართლოში, და სისტემის ნებისმიერ ეტაპზე მომჩივანს სასამართლოში მიმართვის უფლება აქვს. სისტემაში განმხილველი ორგანოებია შემოსავლების სამსახური და ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭო. დავა ორეტაპიანია და იწყება საჩივრის შემოსავლების სამსახურში წარდგენით. საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს მისი ჩაბარებიდან 30 დღის ვადაში; ვადის გასვლის შემდეგ დავის დაწყება დასაშვებია მხოლოდ ახლად აღმოჩენილი ან ახლად გამოვლენილი გარემოებების ან მტკიცებულებების საფუძვლით.
საჩივარს პროცედურული მოთხოვნები აქვს: უნდა შეიცავდეს მომჩივნის საიდენტიფიკაციო/პირად ნომერსა და საკონტაქტო მონაცემებს, მოთხოვნის არსს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ასლს; გვერდები დანომრილი უნდა იყოს, დოკუმენტი — წასაკითხი და შედგენილი სახელმწიფო ენაზე, ხელმოწერილი, ხოლო წარმომადგენლის შემთხვევაში — უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტით. ხარვეზის არსებობისას მომჩივანს წერილობით ეცნობება და არანაკლებ 5 დღე ეძლევა მის გამოსასწორებლად. დავის განმხილველი ორგანო საჩივარს განიხილავს 20 დღის ვადაში, მომჩივნის მონაწილეობით — პირადად ან უფლებამოსილი წარმომადგენლის მეშვეობით; დამატებითი ინფორმაციის მოპოვებისას განხილვა შეიძლება შეჩერდეს, მაგრამ ასეთი შეჩერების საერთო ხანგრძლივობა 45 დღეს არ უნდა აღემატებოდეს.
შემოსავლების სამსახურის მიერ მომჩივნისთვის არასასურველი გადაწყვეტილების მიღების შემთხვევაში გადაწყვეტილება შეიძლება ჩაბარებიდან 20 დღის ვადაში გასაჩივრდეს დავების განხილვის საბჭოში ან სასამართლოში; საბჭოს გადაწყვეტილებაც ჩაბარებიდან 20 დღის ვადაში სასამართლოში გასაჩივრდება. გადაწყვეტილება ძალაში შედის მომჩივნისთვის ჩაბარებიდან 21-ე დღეს, მისი გაუსაჩივრებლობის შემთხვევაში. ორი სიფრთილე: გასაჩივრება გადაწყვეტილების მოქმედებას არ აჩერებს, და მომჩივნის მიერ დავის დადგენილ ვადაში გაუგრძელებლობა გასაჩივრებული საგადასახადო დავალიანების აღიარებად ითვლება — ამიტომ ვადების კალენდარი თავიდანვე უნდა იყოს აგებული.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც დაგვიანებულ დეკლარაციასთან დაკავშირებულ ჯარიმასა და საურავზე ყველაზე ხშირად გვისმენენ.
რამდენია დაგვიანებული დეკლარაციის ჯარიმა?
ვადის გადაცილების პერიოდის 2 თვემდე ყოფნისას — დეკლარაციით დასარიცხი გადასახადის 5 პროცენტი, 2 თვეზე მეტისას — 10 პროცენტი. ნულოვანი გადასახადის დეკლარაციაზე ჯარიმა არ დაეკისრება.
საურავი როგორ იანგარიშება?
გადაუხდელი გადასახადის 0,05 პროცენტი ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის, გადახდის ვადის ამოწურვის მომდევნო დღიდან; გადახდის დღეც ვადაგადაცილებულად ითვლება. ბაზა არის შეუსრულებელ ვალდებულებებსა და ზედმეტად გადახდილ თანხებს შორის სხვაობა.
საურავი სამუდამოდ გროვდება?
არა. საურავის დარიცხვა წყდება დარიცხვის ვალდებულების წარმოშობის დღიდან 3 წლის გასვლის თარიღიდან — ამ ზღვარის შემდეგ თანხა აღარ იზრდება.
შეიძლება თუ არა ჯარიმის მოხსნა თხოვნით?
კოდექსი ამ ჯარიმაზე გამოსყიდვის მექანიზმს არ ითვალისწინებს. შემცირება შესაძლებელია მხოლოდ სამართლებრივი არგუმენტაციით: საბეგრი ბაზის, გამოქვითვების, საურავის ბაზისა და ვადების გადამოწმებით დავის განხილვის ორგანოებში.
რა ვადაში შემიძლია გასაჩივრება?
საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილება — ჩაბარებიდან 30 დღეში; შემოსავლების სამსახურის არასასურველი გადაწყვეტილება — ჩაბარებიდან 20 დღეში დავების განხილვის საბჭოში ან სასამართლოში. გადაწყვეტილება ძალაში შედის ჩაბარებიდან 21-ე დღეს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე მომსახურებას გაწევს საგადასახადო სამართლის სპეციალისტი, რომელიც ჯარიმისა და საურავის საქმეებში: ახდენს დარიცხვის სამართლებრივ ანალიზს და ადგენს არგუმენტებს ბაზის, ვადებისა და პროცედურის მიმართებაში; ამზადებს საჩივარს ყველა პროცედურული მოთხოვნის დაცვით და წარადგენს მას შემოსავლების სამსახურში; წარმოგიდგენთ თქვენ დავების განხილვის საბჭოს წინაშე და 20 დღიანი ვადების კალენდარს მართავს; აფასებს სასამართლოში გადასვლის მომენტს. შევხვდებით სამსახურში ან ონლაინ — დაგეგმეთ კონსულტაცია და მიიღეთ თქვენი დავის რეალისტური შეფასება კონკრეტული ვადებით.