დავები ტრანსფერულ ფასწარმოქმნაზე — საგადასახადო კოდექსის ჩარჩო
ტრანსფერული ფასწარმოქმნის დავა წარმოიშვება მაშინ, როცა საგადასახადო ორგანო ურთიერთდამოკიდებულ პირებს შორის განხორციელებულ ოპერაციას საბაზრო პრინციპის შეუსაბამოდ მიიჩნევს და დასაბეგრ მოგებას ასწორებს. ასეთი დავები საქართველოს საგადასახადო კოდექსის ცალკე ნორმების ერთობლიობით წესრიგდება: ურთიერთდამოკიდებული პირების განმარტებით, კონტროლირებული ოპერაციების ცნებებით, შეფასების ზოგადი პრინციპითა და მეთოდებით, აგრეთვე დავის ადმინისტრაციული წარმოების წესით. ამ გვერდზე ეს ნორმები დეტალურად არის გაანალიზებული იმ პრაქტიკული თვალსაზრისით, თუ როგორ დაიცვას გადამხდელმა თავისი პოზიცია დავის ყოველ ეტაპზე.
ტრანსფერული ფასწარმოქმნის დავის ესენცია მარტივია: სახელმწიფო თვლის, რომ დაკავშირებულ პირებს შორის დადებული ფასი ან სხვა პირობა განსხვავდება იმისგან, რაც დამოუკიდებელ საწარმოებს შორის იქნებოდა, და ამ განსხვავებით დაკლებულ მოგებას ბეგრავს. გადამხდელის დასაცავად კი საჭიროა სამი რამის ცოდნა: ვინ ითვლება ურთიერთდამოკიდებულად, რა სტანდარტით შეფასდება ოპერაცია და რომელ ფორმალურ წესებში უნდა ჩაჯდეს საჩივარი.
ურთიერთდამოკიდებული პირები და კონტროლირებული ოპერაციები
კოდექსის მიხედვით, ურთიერთდამოკიდებულ პირებად ითვლებიან ის პირები, რომელთა შორის განსაკუთრებულ ურთიერთობათა არსებობამ შეიძლება გავლენა მოახდინოს მათი ან მათ მიერ წარმოდგენილი პირების საქმიანობის პირობებზე ან ეკონომიკურ შედეგებზე. განსაკუთრებულ ურთიერთობებს მიეკუთვნება, მაგალითად, შემთხვევა, როცა პირები ერთი საწარმოს დამფუძნებლები (მონაწილეები) არიან, თუ მათი ჯამური წილი არანაკლებ 20 პროცენტია; როცა ერთი პირი პირდაპირ ან არაპირდაპირ მონაწილეობს მეორე პირ საწარმოში ასეთივე წილით; როცა პირი ახორციელებს საწარმოს კონტროლს; როცა ფიზიკური პირი თანამდებობრივად ექვემდებარება სხვა ფიზიკურ პირს; აგრეთვე ნათესაობა და ამხანაგობის წევრობა.
ნათესაობის წრეც ფართოდ არის განსაზღვრული: საგადასახადო კანონმდებლობის მიზნებისთვის ნათესავებად ითვლებიან პირველი შტოს ნათესავები — მეუღლე, მშობელი, შვილი, და, ძმა — და მეორე შტოს ნათესავებიც. კონტროლი კი, ამ ნორმების მიზნებისთვის, გულისხმობს სამეთვალყურეო საბჭოს წევრობას, დირექტორობას და ამ თანამდებობებზე პირების დანიშვნის უფლებას, აგრეთვე ხმის უფლების მქონე წილის ან აქციების 20 პროცენტის ფლობას. ფიზიკური პირი ითვლება წილის არაპირდაპირ მფლობელადაც, თუ ამ წილს მისი ნათესავი ფლობს.
დავის საგნის — კონტროლირებული ოპერაციის — ცნებაც კოდექსით არის განსაზღვრული: ორი პირი ურთიერთდამოკიდებულია, თუ ერთი პირი პირდაპირ ან არაპირდაპირ მონაწილეობს მეორე პირის მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში, ან ერთი და იგივე პირები მონაწილეობენ ორი პირის მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში. პირი მონაწილეობს საწარმოს მართვაში, კონტროლში ან კაპიტალში, თუ იგი პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობს საწარმოს 50 პროცენტზე მეტს ან პრაქტიკულად ახორციელებს საწარმოს სამეწარმეო გადაწყვეტილებების კონტროლს. ურთიერთდამოკიდებულ პირებს შორის ნებისმიერი ოპერაცია კონტროლირებულია — და სწორედ აქედან იწყება საგადასახადო ორგანოს შემოწმების უფლებამოსილება. ოპერაცია, რომლის ერთ-ერთი მხარე შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყნის რეზიდენტია, კონტროლირებულად ითვლება ურთიერთდამოკიდებულობის გათვალისწინების გარეშეც.
საბაზრო პრინციპი და შეფასების მეთოდები
თუ საქართველოს საწარმო ახორციელებს ერთ ან რამდენიმე ფინანსურ ან კომერციულ ოპერაციას ურთიერთდამოკიდებულ საწარმოსთან, რომელიც არ არის საქართველოს საწარმო, თითოეული ასეთი საწარმო განსაზღვრავს თავისი დასაბეგრი მოგების ოდენობას საბაზრო პრინციპის შესაბამისად. დასაბეგრი მოგება საბაზრო პრინციპის შესაბამისია, თუ ოპერაციის პირობები არ განსხვავდება დამოუკიდებელ საწარმოებს შორის შედარებად ვითარებაში განხორციელებული შედარებადი ოპერაციების დროს შესათანხმებელი პირობებისგან. ხოლო თუ დადგენილი პირობები საბაზრო პრინციპს არ შეესაბამება, ნებისმიერი ოდენობის მოგება, რომელიც საბაზრო შესაბამისობის შემთხვევაში წარმოეშობოდა, შეიძლება ჩართულ იქნეს დასაბეგრ მოგებაში და დაიბეგროს.
შეფასებისთვის კოდექსი ხუთ მეთოდს ასახელებს: შედარებადი დამოუკიდებელი ფასის მეთოდი, რომლითაც კონტროლირებული ოპერაციით გადაცემულ საქონელსა და მომსახურებაზე დადებული ფასი უდარდება შედარებადი დამოუკიდებელი ოპერაციის ფასს; გადაყიდვის ფასის მეთოდი, რომელიც ადარებს გადაყიდვისას მიღებულ მარჟას; ფასნამატის მეთოდი, რომელიც ადარებს გაწეულ ხარჯებზე დადებულ ფასნამატს; ოპერაციის სუფთა მარჟის მეთოდი, რომელიც ადარებს შესაბამის მაჩვენებელთა მიმართ მიღებულ სუფთა მოგების მარჟას; და ოპერაციის მოგების გაყოფის მეთოდი, რომელიც თითოეულ მონაწილეს ანიჭებს იმ წილს, რაც დამოუკიდებელ საწარმოს მიიღებდა. საბაზრო ფასი განისაზღვრება კონკრეტული შემთხვევისთვის ყველაზე უკეთ მისასადაგებელი მეთოდით.
დავის ადმინისტრაციული წარმოება და საჩივრის ფორმალური მოთხოვნები
საგადასახადო დავა შესაძლებელია განხილულ იქნეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემასა და სასამართლოში, და ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში საგადასახადო დავის ნებისმიერ ეტაპზე მომჩივანს უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს. სასამართლოში წარმოების წესი კი განისაზღვრება ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობით. ეს ნიშნავს, რომ ტრანსფერული ფასწარმოქმნის დავაში გადამხდელს არჩევანი აქვს: გააგრძელოს ბრძოლა ადმინისტრაციულ სისტემაში თუ გადავიდეს სასამართლოში.
საჩივრის დონეზე გადამწყვეტია ფორმალური მოთხოვნები: დავის განმხილველი ორგანო საჩივარს წარმოებაში არ იღებს, თუ მასში მომჩივნის საიდენტიფიკაციო ან პირადი ნომერი არ არის მითითებული, საკონტაქტო მონაცემები აკლია, მოთხოვნის არსი არ ირკვევა, არ არის დართული გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ასლი, გვერდები დაუნომრავია, დოკუმენტი არ იკითხება, ის არ არის შედგენილი სახელმწიფო ენაზე, ან ის ხელმოუწერელია. წარმომადგენლის მიერ წარდგენილ საჩივარს კი უნდა ერთოდეს წარმომადგენლობის უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტი. ხარვეზის არსებობის შემთხვევაში მომჩივანს წერილობით ეცნობება და ეძლევა არანაკლებ 5 დღე მის გამოსასწორებლად, თუმცა ორგანოს უფლება აქვს ხარვეზის მიუხედავადაც მიიღოს საჩივარი, თუ ის არსებითად არ უშლის ხელს განხილვას.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის ითვლება ოპერაცია კონტროლირებულად?
ურთიერთდამოკიდებულ პირებს შორის ნებისმიერი ოპერაცია კონტროლირებულია. დამოკიდებულება წარმოიქმნება მართვაში, კონტროლსა თუ კაპიტალში მონაწილეობით — მათ შორის საწარმოს 50 პროცენტზე მეტი წილის ფლობით ან სამეწარმეო გადაწყვეტილებების პრაქტიკული კონტროლით. შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყნის რეზიდენტთან ოპერაციაც კონტროლირებულად ითვლება.
რა არის საბაზრო პრინციპი?
დასაბეგრი მოგება საბაზრო პრინციპის შესაბამისია, თუ ოპერაციის პირობები არ განსხვავდება იმგვარი პირობებისგან, რომლებიც დამოუკიდებელ საწარმოებს შორის შედარებად ვითარებაში შეთანხმდებოდა. შეუსაბამობის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანოს შეუძლია დაკლებული მოგების დასაბეგრ მოგებაში ჩართვა.
შეიძლება თუ არა დავის სასამართლოში გადატანა?
დიახ. საგადასახადო დავა განიხილება ფინანსთა სამინისტროს სისტემასა და სასამართლოში, და ადმინისტრაციული წარმოების ნებისმიერ ეტაპზე მომჩივანს უფლება აქვს სასამართლოს მიმართოს.
რომელი ხარვეზები იწვევს საჩივრის წარმოებაში არმიღებას?
მაგალითად, მომჩივნის ნომრის ან საკონტაქტო მონაცემების არქონა, მოთხოვნის არსის გაურკვევლობა, დაუნომრავი გვერდები, სახელმწიფო ენაზე არშედგენა ან ხელმოუწერელობა. ხარვეზისთვის ეძლევა არანაკლებ 5 დღე, და მის მიუხედავადაც შეიძლება საჩივრის მიღება, თუ ის არსებით ხელს არ უშლის განხილვას.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი დაგეხმარებთ ტრანსფერული ფასწარმოქმნის დავის ყოველ ეტაპზე: შევაფასებთ ურთიერთდამოკიდებულობის დასაბუთებულობას, გავანარჩინებთ შესაბამის შეფასების მეთოდსა და შედარებადობის არგუმენტაციას, მოვამზადებთ საჩივარს ყველა ფორმალური მოთხოვნის დაცვით და წარმოვგადგენთ თქვენს ინტერესებს როგორც ადმინისტრაციულ წარმოებაში, ისე სასამართლოში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ზე — დავითამოწყვეტი მოწესრიგებული იქნება პროფესიული კონტროლის ქვეშ.