დღგ-ის რეგულატირების სამართლებრივი საფუძვლები
დამატებული ღირებულების გადასახადის ყოველი პრაქტიკული საკითხი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის ზუსტ ნორმებზეა დაყრდნობილი: დასაბეგრი პირის ცნება განსაზღვრავს 158-ე მუხლი, დასაბეგრი თანხა — 164-ე მუხლი, გადამხდელად რეგისტრაცია და მისი გაუქმება — 165-ე, 165-1 და 165-2 მუხლები, ჩათვლის უფლება — 175-ე მუხლი, ხოლო გადასახადის დაბრუნება — 181-ე მუხლი. სწორი კონსულტაცია ნიშნავს ამ ნორმების ერთიან გამოყენებას კონკრეტული ბიზნეს-მოდელისთვის, რადგან ერთი ოპერაცია ხშირად რამდენიმე მუხლის ფარგლებში ფასდება და შეცდომა ნებისმიერ ეტაპზე რისკად გარდაიქმნება.
დასაბეგრი პირი და ეკონომიკური საქმიანობა
კოდექსის 158-ე მუხლის თანახმად, დღგ-ით დასაბეგრ პირად განიხილება ნებისმიერი პირი, რომელიც ნებისმიერ ადგილზე დამოუკიდებლად ახორციელებს ნებისმიერი სახის ეკონომიკურ საქმიანობას, მიუხედავად ამ საქმიანობის მიზნისა და შედეგისა. ეკონომიკურ საქმიანობად ითვლება საქონლის მიწოდებისა და მომსახურების გაწევის ოპერაციების განმახორციელებელ პირთა მოქმედება ერთჯერადი და არარეგულარული ხასიათის გარდა, ასევე ქონების გამოყენება რეგულარული შემოსავლის მიღების მიზნით. მნიშვნელოვანია, რომ არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობის ან ნაგებობის მიწოდება ერთჯერადობის მიუხედავად, ნებისმიერ შემთხვევაში ეკონომიკურ საქმიანობად განიხილება. პირიქით, სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს საქმიანობა, როდესაც ის სახელმწიფო ორგანოს როლში მოქმედებს, ეკონომიკურ საქმიანობას არ წარმოადგენს, თუმცა კანონი ამ წესისგან გამოყოფს ისეთ სფეროებს, როგორებიცაა ტელესაკომუნიკაციო მომსახურება, წყლის, გაზის, ელექტროენერგიის ან თბოენერგიის მიწოდება, ტრანსპორტირება, პორტისა და აეროპორტის მომსახურება, სარეკლამო და საზოგადოებრივი კვების საქმიანობა და რადიო-ტელემაუწყებლობა.
დასაბეგრი თანხის ფორმირება
164-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ დღგ-ით დასაბეგრი თანხა არის საქონლის მიწოდების ან მომსახურების გაწევის სანაცვლოდ მიღებული ან მისაღები ანაზღაურება დღგ-ის გარეშე, ფასთან პირდაპირ დაკავშირებული სუბსიდიის ჩათვლით, რაც ბარტერულ ოპერაციებსაც ეხება. დასაბეგრ თანხაში შედის გადასახადები, მოსაკრებლები, საფასურები და გადასახდელები დღგ-ის გარდა, ასევე თანმდევი ხარჯები — საკომისიო, შეფუთვის, ტრანსპორტირებისა და დაზღვევის ხარჯები, თუ ისინი შემძენს ეკისრება. ამავდროულად, თანხაში არ შეიტანება წინასწარი გადახდის ფასდაკლება, მიწოდების მომენტისთვის მიღებული ფასდაკლება ან სხვა დათმობა, შემძენის სახელით გაწეული ხარჯების ანაზღაურება და ვალდებულების დარღვევასთან დაკავშირებული პირგასამტეხლო. მრავალჯერადი ვაუჩერის შემთხვევაში დასაბეგრი თანხა ვაუჩერისთვის გადახდილი ანაზღაურებაა, ხოლო ინფორმაციის არარსებობისას — ღირებულების 1.18-ზე გაყოფის შედეგად მიღებული თანხა. ურთიერთდამოკიდებულ პირებს შორის ოპერაციისას, განსაზღვრულ შემთხვევებში, დასაბეგრი თანხა საბაზრო ფასია დღგ-ის გარეშე.