დღგ-ის რეგულატირების სამართლებრივი საფუძვლები
დამატებული ღირებულების გადასახადის ყოველი პრაქტიკული საკითხი საქართველოს საგადასახადო კოდექსის ზუსტ ნორმებზეა დაყრდნობილი: დასაბეგრი პირის ცნება განსაზღვრავს 158-ე მუხლი, დასაბეგრი თანხა — 164-ე მუხლი, გადამხდელად რეგისტრაცია და მისი გაუქმება — 165-ე, 165-1 და 165-2 მუხლები, ჩათვლის უფლება — 175-ე მუხლი, ხოლო გადასახადის დაბრუნება — 181-ე მუხლი. სწორი კონსულტაცია ნიშნავს ამ ნორმების ერთიან გამოყენებას კონკრეტული ბიზნეს-მოდელისთვის, რადგან ერთი ოპერაცია ხშირად რამდენიმე მუხლის ფარგლებში ფასდება და შეცდომა ნებისმიერ ეტაპზე რისკად გარდაიქმნება.
დასაბეგრი პირი და ეკონომიკური საქმიანობა
კოდექსის 158-ე მუხლის თანახმად, დღგ-ით დასაბეგრ პირად განიხილება ნებისმიერი პირი, რომელიც ნებისმიერ ადგილზე დამოუკიდებლად ახორციელებს ნებისმიერი სახის ეკონომიკურ საქმიანობას, მიუხედავად ამ საქმიანობის მიზნისა და შედეგისა. ეკონომიკურ საქმიანობად ითვლება საქონლის მიწოდებისა და მომსახურების გაწევის ოპერაციების განმახორციელებელ პირთა მოქმედება ერთჯერადი და არარეგულარული ხასიათის გარდა, ასევე ქონების გამოყენება რეგულარული შემოსავლის მიღების მიზნით. მნიშვნელოვანია, რომ არასაცხოვრებელი დანიშნულების შენობის ან ნაგებობის მიწოდება ერთჯერადობის მიუხედავად, ნებისმიერ შემთხვევაში ეკონომიკურ საქმიანობად განიხილება. პირიქით, სახელმწიფო ან მუნიციპალიტეტის ორგანოს საქმიანობა, როდესაც ის სახელმწიფო ორგანოს როლში მოქმედებს, ეკონომიკურ საქმიანობას არ წარმოადგენს, თუმცა კანონი ამ წესისგან გამოყოფს ისეთ სფეროებს, როგორებიცაა ტელესაკომუნიკაციო მომსახურება, წყლის, გაზის, ელექტროენერგიის ან თბოენერგიის მიწოდება, ტრანსპორტირება, პორტისა და აეროპორტის მომსახურება, სარეკლამო და საზოგადოებრივი კვების საქმიანობა და რადიო-ტელემაუწყებლობა.
დასაბეგრი თანხის ფორმირება
164-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ დღგ-ით დასაბეგრი თანხა არის საქონლის მიწოდების ან მომსახურების გაწევის სანაცვლოდ მიღებული ან მისაღები ანაზღაურება დღგ-ის გარეშე, ფასთან პირდაპირ დაკავშირებული სუბსიდიის ჩათვლით, რაც ბარტერულ ოპერაციებსაც ეხება. დასაბეგრ თანხაში შედის გადასახადები, მოსაკრებლები, საფასურები და გადასახდელები დღგ-ის გარდა, ასევე თანმდევი ხარჯები — საკომისიო, შეფუთვის, ტრანსპორტირებისა და დაზღვევის ხარჯები, თუ ისინი შემძენს ეკისრება. ამავდროულად, თანხაში არ შეიტანება წინასწარი გადახდის ფასდაკლება, მიწოდების მომენტისთვის მიღებული ფასდაკლება ან სხვა დათმობა, შემძენის სახელით გაწეული ხარჯების ანაზღაურება და ვალდებულების დარღვევასთან დაკავშირებული პირგასამტეხლო. მრავალჯერადი ვაუჩერის შემთხვევაში დასაბეგრი თანხა ვაუჩერისთვის გადახდილი ანაზღაურებაა, ხოლო ინფორმაციის არარსებობისას — ღირებულების 1.18-ზე გაყოფის შედეგად მიღებული თანხა. ურთიერთდამოკიდებულ პირებს შორის ოპერაციისას, განსაზღვრულ შემთხვევებში, დასაბეგრი თანხა საბაზრო ფასია დღგ-ის გარეშე.
გადამხდელად რეგისტრაცია და მისი გაუქმება
165-ე მუხლი ადგენს, რომ დასაბეგრი პირი ვალდებულია საგადასახადო ორგანოს მიმართოს რეგისტრაციისთვის მას შემდეგ, რაც ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის განმავლობაში განხორციელებული დასაბეგრი ოპერაციების ჯამური თანხა გადააჭარბებს 100 000 ლარს, და ამის გაკეთება შეუძლია გადაჭარბების დღიდან არაუგვიანეს 2 სამუშაო დღეში. აქციზური საქონლის მწარმოებელი რეგისტრაციისთვის მიმართავს მიწოდებამდე, რეორგანიზაციის შედეგად შექმნილი პირი — დასრულებიდან არაუგვიანეს 10 დღისა, შენატანის სახით საქონლის ან მომსახურების მიმღები საწარმო — შენატანიდან არაუგვიანეს 10 დღისა. ნებაყოფლობითი რეგისტრაციაც შესაძლებელია. რეგისტრაციის გაუქმება 165-1 მუხლით განისაზღვრება: თუ ბოლო 12 კალენდარული თვის ოპერაციების ჯამი დღგ-ის გარეშე 100 000 ლარს არ აღემატება და უკანასკნელი რეგისტრაციიდან 1 წელია გასული, პირს შეუძლია გაუქმების მოთხოვნა. რეგისტრაცია უქმდება ლიკვიდაციის, გარდაცვალების, განცხადების ან გაკოტრების რეჟიმის გახსნის შემთხვევაში. 165-2 მუხლი კი განსაზღვრავს, რომ დღგ-ის გადამხდელია რეგირებული ან რეგისტრაციაზე ვალდებული პირი, გარდა ამისა — იმპორტიორი, უკუდაბეგვრის წესით დაბეგვრისას საგადასახადო აგენტი, აუქციონით ან სხვა წესით საქონლის რეალიზატორი და საქართველოში ფიქსირებული დაწესებულების არმქონე არარეზიდენტი, რომელიც მომსახურებას საქართველოში გაწეულად განიხილება.
ჩათვლის უფლება და გადასახადის დაბრუნება
175-ე მუხლის მიხედვით, თუ საქონელი ან მომსახურება გამიზნულია დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციისთვის, დასაბეგრ პირს უფლება აქვს ჩაითვალოს საქართველოში სხვა დასაბეგრი პირისგან შეძენისთვის გადახდილი ან გადასახდელი დღგ, იმპორტისას გადახდილი დღგ და უკუდაბეგვრისას დარიცხული გადასახადი. 181-ე მუხლი კი დაბრუნების მექანიზმს აწესრიგებს: თუ საანგარიშო პერიოდში ჩასათვლელი თანხა დასარიცხ თანხას აღემატება, პირს წარმოეშობა დაბრუნების უფლება. გრანტის მიმღებმა პირმა გრანტით შეძენილ საქონელზე და მომსახურებაზე გადახდილი დღგ-ის ჩასათვლელ ან დასაბრუნებელ დოკუმენტს საგადასახადო ორგანოს უნდა წარუდგინოს ოპერაციის თვის დასრულებიდან 3 თვის ვადაში. განსაკუთრებული წესი მოქმედებს უცხო ქვეყნის მოქალაქისთვის: საქართველოში შეძენილი საქონლის გატანისას მას უფლება აქვს დაიბრუნოს გადახდილი დღგ, თუ გაყიდველის მიერ გამოწერილი სპეციალური ქვითრის საფუძველზე ხდება გატანა, საქონელი შეძენიდან 3 თვის განმავლობაში გადის საზღვარს და შეძენილი საქონლის ღირებულება ერთი ქვითრის მიხედვით 200 ლარს აღემატება დღგ-ის გარეშე.
ხშირად დასმული კითხვები დღგ-ზე
როდის ვალდებულია ბიზნესი დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციაში?
როდესაც ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის განმავლობაში განხორციელებული დასაბეგრი ოპერაციების ჯამი გადააჭარბებს 100 000 ლარს. მიმართვა უნდა მოხდეს გადაჭარბების დღიდან არაუგვიანეს 2 სამუშაო დღეში, ხოლო გადახდის ვალდებულება წარმოიშობა თანხის ზღვარს გადაცილებული ოპერაციის ჩათვლით.
რა შედის დღგ-ით დასაბეგრ თანხაში და რა არა?
თანხა მოიცავს ანაზღაურებას დღგ-ის გარეშე, ფასთან დაკავშირებულ სუბსიდიას, გადასახადებსა და მოსაკრებლებს დღგ-ის გარდა და შემძენზე დაკისრებულ თანმდევ ხარჯებს. არ შედის ფასდაკლებები, ხარჯების ანაზღაურება შემძენის სახელით და პირგასამტეხლო.
შესაძლებელია თუ არა რეგისტრაციის გაუქმება?
დიახ, თუ ბოლო 12 კალენდარული თვის ჯამური ოპერაციები დღგ-ის გარეშე 100 000 ლარს არ აღემატება და რეგისტრაციიდან 1 წელია გასული. საგადასახადო ორგანოს პირის თანხმობით საკუთარი ინიციატივითაც შეუძლია რეგისტრაციის გაუქმება.
როგორ იბრუნებს უცხოელი საქართველოში შეძენილ საქონელზე გადახდილ დღგ-ს?
უცხო ქვეყნის მოქალაქეს საქონლის ქვეყნიდან გატანისას დღგ უბრუნდება სპეციალური ქვითრის საფუძველზე, თუ საქონელი შეძენიდან 3 თვეში გაიტანა და ღირებულება ერთი ქვითრით 200 ლარს აღემატება დღგ-ის გარეშე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი თქვენი ბიზნეს-პროცესებს საგადასახადო კოდექსის ამ ნორმების ჭრილში განიხილავს: შეაფასებს რეგისტრაციის ვალდებულებას და ვადებს, გადაამოწმებს დასაბეგრი თანხის სწორ ფორმირებას, დაგეხმარებთ ჩათვლებისა და დაბრუნების დოკუმენტაციის მომზადებაში და დაიცავს თქვენს ინტერესებს საგადასახადო ორგანოსთან ურთიერთობაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — თქვენს შემთხვევას ინდივიდუალურად განვიხილავთ.