საგადასახადო დავის ორეტაპიანი სისტემა
საგადასახადო დავა შესაძლებელია განხილულ იქნეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემასა და სასამართლოში. ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში დავის განმხილველი ორგანოები არიან შემოსავლების სამსახური და ფინანსთა სამინისტროსთან არსებული დავების განხილვის საბჭო, და დავა ორეტაპიანია: ის იწყება საჩივრის შემოსავლების სამსახურში წარდგენით. წინასწარი გადაწყვეტილების შემთხვევაში პირი პირდაპირ დავების განხილვის საბჭოს მიმართავს. ამასთან, დავის ნებისმიერ ეტაპზე მომჩივანს უფლება აქვს მიმართოს სასამართლოს — ეს გარანტია ადმინისტრაციულ სისტემას სასამართლო კონტროლს უქმევს, ხოლო სასამართლოში წარმოების წესი ადმინისტრაციული საპროცესო კანონმდებლობით განისაზღვრება.
საჩივრის პროცედურული მოთხოვნები
დავის განმხილველი ორგანო საჩივარს წარმოებაში არ იღებს, თუ იგი არ აკმაყოფილებს პროცედურულ მოთხოვნებს: მომჩივნის საიდენტიფიკაციო ან პირადი ნომერი და საკონტაქტო მონაცემები მითითებული უნდა იყოს; საჩივრიდან უნდა ირკვეოდეს მოთხოვნის არსი; გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ან მასთან დაკავშირებული დოკუმენტის ასლი უნდა დაერთოს; გვერდები დანომრილი უნდა იყოს; საჩივარი წასაკითხადი, ქართულ ენაზე და ხელმოწერილი უნდა იყოს; წარმომადგენლის შემთხვევაში — უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტი ერთვის. ხარვეზის შემთხვევაში მომჩივანს წერილობით ეცნობება და ეძლევა არანაკლებ 5 დღე გამოსასწორებლად, ხოლო მოტივირებული მოთხოვნით ეს ვადა შეიძლება გაგრძელდეს. ეს ფორმალური ფილტრი პრაქტიკაში დავის ბედს წყვეტს: დროულად შესწორებული საჩივარი განხილვაში შედის, გადაცილებული — განუხილველად რჩება.
ხარვეზი მაინც ავტომატურად არ ამთავრებს ამბავს: დავის განმხილველი ორგანო უფლებამოსილია ხარვეზის არსებობის მიუხედავად მიიღოს საჩივარი წარმოებაში, თუ იგი არსებითად არ უშლის ხელს საჩივრის განხილვას — ზედმეტი ფორმალიზმისგან დაცვის ინსტრუმენტი, რომლის გამოყენებაც ორგანოს შეფასებაზეა დამოკიდებული.
გადაწყვეტილება და გასაჩივრება
დავის განმხილველი ორგანო უფლებამოსილია საჩივარი დააკმაყოფილოს, ნაწილობრივ დააკმაყოფილოს, არ დააკმაყოფილოს, განუხილველად დატოვოს ან მიიღოს შუალედური გადაწყვეტილება და შეაჩეროს განხილვა. საგადასახადო ორგანოს გადაწყვეტილების გაუქმებული ნაწილის პროპორციულად უქმდება იმავე ორგანოს ის აქტებიც, რომლებიც საფუძვლად დაედო გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებას — და ეს ეფექტი დავის რეალურ ღირებულებას აძლიერებს. გასაჩივრების ვადები მკაცრია: შემოსავლების სამსახურის არასასურველი გადაწყვეტილება მისი ჩაბარებიდან 20 დღის ვადაში გასაჩივრდება დავების საბჭოში ან სასამართლოში; საბჭოს გადაწყვეტილება — ასევე 20 დღეში სასამართლოში. ვადის დარღვევის შესახებ მტკიცების ტვირთი ორგანოს ეკისრება, ხოლო დადგენილ ვადაში გაუგრძელებლობა გასაჩივრებული დავალიანების აღიარებად ითვლება — ეს წესები მომჩივნის პოზიციას ამაგრებს და საგადასახადო დავის პრაქტიკაში ხშირად სწორედ მათ გარშემო ტრიალებს მთელი არგუმენტაცია.
კიდევ სამი დეტალი ამ ეტაპს ავსებს. გადაწყვეტილება მხარეებს, როგორც წესი, ელექტრონულად ეგზავნებათ. თუ საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი საგადასახადო კანონმდებლობის ჩანაწერია, რომელიც სხვადასხვაგვარი განმარტების საფუძველს იძლევა, საბჭოს გადაწყვეტილებაში ნორმატიულ აქტში ცვლილების შეტანის რეკომენდაციაც აღინიშნება. და ვადის დაცვის კიდევ ერთი გარანტია: საჩივრის საგადასახადო ორგანოში ან სხვა სახელმწიფო ორგანოში გასაჩივრებისათვის დადგენილ ვადაში წარდგენა გასაჩივრების ვადის დაცვად ითვლება.