ფიზიკური პირის ქონების გადასახადის არსი და განაკვეთები
ფიზიკური პირის ქონების გადასახადი ადგილობრივი ხასიათის გადასახადია, რომელიც ერთიანად არის განსაზღვრული საქართველოს საგადასახადო კოდექსით და მისი განაკვეთი ოჯახის წლიურ შემოსავალზეა დამოკიდებული. გადამხდელისთვის ეს ნიშნავს, რომ გადასახადის ზომა არა მხოლოდ ქონების ღირებულებაზე, არამედ იმაზეც არის დამოკიდებული, თუ რამდენს იხდის ოჯახი შემოსავლების სახით. ამ გვერდზე ვხსნით, რა ქონება იბეგრება, როგორ განისაზღვრება განაკვეთი, როდის და როგორ ხდება დეკლარირება და გადახდა და რომელი შეღავათები არსებობს — ყველაფერი კოდექსის ზუსტი ნორმების შესაბამისად.
დაბეგვრის ობიექტი და გადამხდელი
ფიზიკური პირი ქონების გადასახადის გადამხდელია: პირველივე რიგში, მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე — მათ შორის, დაუმთავრებელ მშენებლობაზე, შენობა-ნაგებობაზე ან მათ ნაწილზე; აგრეთვე იახტებზე, შვეულმფრენებზე, თვითმფრინავებსა და ეროვნული სასაქონლო ნომენკლატურის 8703 კოდით განსაზღვრულ მსუბუქ ავტომობილებზე. დამატებით, გადამხდელია არარეზიდენტისაგან ლიზინგით მიღებულ ქონებაზე, ხოლო ეკონომიკური საქმიანობის განხორციელების შემთხვევაში — ბალანსზე აღრიცხულ აქტივებზე, დაუმონტაჟებელ მოწყობილობებზე და ლიზინგით გაცემულ ქონებაზე. ცალკე წესი შეეხება გარდაცვლილი პირის სახელზე რეგისტრირებულ ქონებას: მისი დაბეგვრის ობიექტის მიმართ გადამხდელია ქონების მფლობელი ან მომხმარებელი, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ქონება იჯარის, ქირის ან უზუფრუქტის ხელშეკრულების საფუძველზეა გაცემული.
განაკვეთები ოჯახის შემოსავლის მიხედვით
ფიზიკური პირის დასაბეგრ ქონებაზე წლიური განაკვეთი დიფერენცირებულია ოჯახის მიერ საგადასახადო წლის განმავლობაში მიღებული შემოსავლების მიხედვით. ოჯახებისთვის, რომლებიც შემოსავალს იღებენ 100 000 ლარამდე, განაკვეთი არის საგადასახადო პერიოდის ბოლოსთვის დასაბეგრი ქონების საბაზრო ღირებულების არანაკლებ 0.05 პროცენტი და არა უმეტეს 0.2 პროცენტისა. 100 000 ლარის ან მეტი შემოსავლის მქონე ოჯახებისთვის განაკვეთი მნიშვნელოვნად მაღალია — საბაზრო ღირებულების არანაკლებ 0.8 პროცენტი და არა უმეტეს 1 პროცენტისა. ოჯახის შემოსავლებში ითვლება ყველა შემოსავალი, მათ შორის სარგებელი, საგადასახადო შეღავათების გაუთვალისწინებლად: ეკონომიკური საქმიანობით მიღებული შემოსავალი, მასთან დაუკავშირებელი შემოსავლები და დარიცხული ხელფასი; მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე პირის შემთხვევაში — სპეციალური რეჟიმით დაბეგვრას დაქვემდებარებული შემოსავლის 25 პროცენტი, ბაზრობაზე მოვაჭრის შემთხვევაში — რეალიზაციის შემოსავლის 15 პროცენტი. ამასთან, შემოსავლებში არ შეიტანება, მაგალითად, ოჯახის წევრებისგან მემკვიდრეობით ან ჩუქებით მიღებული ქონების ღირებულება და 2 წელზე მეტი ვადით საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ბინის რეალიზაციით მიღებული შემოსავალი. საგადასახადო ვალდებულება განისაზღვრება საგადასახადო წლის 31 დეკემბრისათვის მოქმედი განაკვეთით, ხოლო გადასახადი გაანგარიშდება ქონების საკუთრებაში არსებობის დროის პროპორციულად.
დეკლარირება და გადახდა
ქონების გადასახადის საგადასახადო პერიოდი კალენდარული წელია. ფიზიკური პირის ქონების გადასახადს გამოიანგარიშებს საგადასახადო ორგანო წარდგენილი დეკლარაციის საფუძველზე, რომელიც წარედგინება არა უგვიანეს კალენდარული წლის 1 ნოემბრისა; დეკლარაციაში დასაბეგრი ქონების მონაცემები შეიტანება გასული წლის მიხედვით, დასაბეგრი მიწის შესახებ კი — მიმდინარე წლის მიხედვით. თვითონ გადასახადი იხდება არა უგვიანეს კალენდარული წლის 15 ნოემბრისა. გარკვეულ შემთხვევებში დეკლარაციის წარდგენის ვალდებულება საერთოდ არ არსებობს: თუ შეღავათების გათვალისწინებით საგადასახადო ვალდებულება არ წარმოიშობა (ამ დროს ყოფილ დეკლარანტს ამის შესახებ შეტყობინება ეგზავნება), ანდა წინა პერიოდზე დეკლარაცია უკვე წარდგენილია ან გადასახადი დარიცხულია — ასეთ შემთხვევაში საგადასახადო ორგანო გადასახადს პროგრამულად არიცხავს წინა მონაცემების მიხედვით.
შეღავათები, რომლებიც ღირს იცოდეთ
ქონების გადასახადისგან თავისუფლდება ფიზიკური პირის დასაბეგრი ქონება, გარდა მიწისა, თუ მისი ოჯახის მიერ მიმდინარე კალენდარული წლის წინა წლის განმავლობაში მიღებული შემოსავლები არ აღემატება 40 000 ლარს. მიწისთვის გათვალისწინებულია სპეციალური შეღავათები: მაგალითად, 2004 წლის 1 მარტის მდგომარეობით ფიზიკური პირის საკუთრებაში არსებული 5 ჰექტარამდე ფართობის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის ნაკვეთები, ანალოგიური შეღავათი იძულებით გადაადგილებულ პირთათვის 2011 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, მაღალმთიან დასახლებაში მდებარე მიწის ნაკვეთები, ოკუპირებულ ტერიტორიებზე არსებული ქონება და სხვანი. მნიშვნელოვანია: დადგენილი შეღავათი არ ვრცელდება იჯარით, უზუფრუქტით, ქირით ან სხვა ფორმით სხვა პირისთვის გადაცემულ მიწის ნაკვეთზე, და თუ გადაცემა ხდება დეკლარაციის წარდგენის ვადის გასვლის შემდეგ, შეღავათი მაინც ეცლება პირს — ამ დროს მან წლის ბოლომდე უნდა წარადგინოს დეკლარაცია და გადაიხადოს გადასახადი.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ — ფიზიკური პირის ქონების გადასახადზე ყველაზე ხშირად დასმული კითხვების პასუხები.
რომელი განაკვეთი გამოიყენება ჩემი ოჯახისთვის?
100 000 ლარამდე შემოსავლის შემთხვევაში — ქონების საბაზრო ღირებულების არანაკლებ 0.05 და არა უმეტეს 0.2 პროცენტი; 100 000 ლარიდან ზემოთ — არანაკლებ 0.8 და არა უმეტეს 1 პროცენტი.
რომელი ქონება იბეგრება ფიზიკური პირის მიერ?
საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მათ შორის დაუმთავრებელი მშენებლობა, აგრეთვე იახტები, შვეულმფრენები, თვითმფრინავები და განსაზღვრული კოდით გათვალისწინებული მსუბუქი ავტომობილები.
როდის არის გადასახადი არასავალდებულო?
თუ ოჯახის წინა წლის შემოსავლები არ აღემატება 40 000 ლარს, ფიზიკური პირის ქონება, გარდა მიწისა, გადასახადისგან თავისუფალია.
როდის უნდა წარვადგინო დეკლარაცია და გადავიხადო?
დეკლარაცია — არა უგვიანეს 1 ნოემბრისა, გადახდა — არა უგვიანეს 15 ნოემბრისა; გარკვეულ შემთხვევებში დეკლარაციის წარდგენა არ არის საჭირო და გადასახადს საგადასახადო ორგანო თვითონ არიცხავს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის სპეციალისტები დაგეხმარებით ქონების გადასახადის სწორ გაანგარიშებაში: განვსაზღვრავთ ოჯახის შემოსავლების დათვლის წესს, შევაფასებთ განაკვეთის სწორ დიაპაზონს, გადავამოწმებთ შეღავათების გამოყენებადობას და დაგეხმარებთ დეკლარაციის მომზადებაში. დაგვიკავშირდით — ზუსტი გაანგარიშება დაგიზოგავთ როგორც გადაზიდული, ისე დაურიცხავი თანხებისგან.