ხელფასის გადახდისას გადასახადის დაკავება წყაროსთან დამქირავებლის — საგადასახადო აგენტის — ყოველდღიური ვალდებულებაა და საქართველოს საგადასახადო კოდექსი მას დეტალურად აწესრიგებს. საგადასახადო აგენტი გათანაბრებულია გადასახადის გადამხდელთან: კოდექსის მიხედვით, გადასახადის გადამხდელი არის პირი, რომელსაც გადასახადის გადახდის ვალდებულება აქვს, ხოლო საგადასახადო აგენტი — პირი, რომელმაც დადგენილ შემთხვევაში და წესით უნდა შეასრულოს გადამხდელის საგადასახადო ვალდებულება. ეს გათანაბრება ნიშნავს, რომ დაუკავებელი გადასახადისთვის პასუხს სწორედ გადამხდელი — დამქირავებელი — აგებს, და ამიტომ დაკავების პროცესის ზუსტი მართვა თითოეული ორგანიზაციის ფინანსური დისციპლინის ნაწილია: პრაქტიკაში ეს ნიშნავს ყოველი განაცემის სწორ კლასიფიკაციას, ვადების კალენდარს და დამატებითი ანაზღაურებების — პრემიების, უსასყიდლო ქონების და მომსახურების — საგადასახადო შეფასებას. შეფასება ყოველი გადახდის დღესაა მიბმული.
ვის ეკისრება დაკავება წყაროსთან
საგადასახადო კოდექსის 154-ე მუხლის მიხედვით, გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაკავება ევალება საგადასახადო აგენტს — იურიდიულ პირს, საწარმოს, ორგანიზაციას ან მეწარმე ფიზიკურ პირს. კერძოდ, აგენტია პირი, რომელიც დაქირავებულს უხდის ხელფასს, პირს უხდის პენსიას (სახელმწიფო სოციალური უზრუნველყოფის სისტემის გარდა), უხდის სტიპენდიას (სახელმწიფო სტიპენდიის გარდა), რეზიდენტი საწარმოს შემთხვევაში — დივიდენდს, პროცენტს, აგრეთვე ფიზიკურ პირს — როიალტს. აგენტია ასევე საწარმო ან მეწარმე ფიზიკური პირი, რომელიც ფიზიკურ პირს უნაზღაურებს გაწეული მომსახურების ღირებულებას (ინდივიდუალურ მეწარმედ დაურეგისტრირებელს, გარდა გამონაკლისებისა), და პირი, რომელიც ფიზიკურ პირს უსასყიდლოდ გადასცემს ქონებას — გარდა საგადასახადო წლის განმავლობაში 1000 ლარამდე ღირებულების ქონებისა. გათანაბრებული ნორმები ვრცელდება აზარტული თამაშობების ორგანიზატორებზეც, რომლებიც ფიზიკურ პირს მოგებას უხდიან. გამონაკლისია არარეზიდენტის მიერ დაქირავებულისთვის გადახდილი ხელფასი, როდესაც ეს ხარჯი არარეზიდენტის მუდმივი დაწესებულების ხარჯებს არ მიეკუთვნება — ამ შემთხვევაში ვალდებულების შესრულება თვით დაქირავებულს შეუძლია, და ასეთი დაქირავებულისთვის დამქირავებლის ვალდებულებაც ეხსნება. განსხვავებული წესი ვრცელდება თავისუფალი ინდუსტრიული ზონის საწარმოს მიერ საქართველოს რეზიდენტი დაქირავებულისთვის გადახდილ ხელფასზეც. დაკავება ყოველ გადახდაზე ცალკე ფიქსირდება.
დაკავებისა და გადარიცხვის წესი
დაკავებული გადასახადი ბიუჯეტში გადარიცხული უნდა იყოს პირისთვის თანხის გადახდისთანავე, ხოლო არაფულადი განაცემის შემთხვევაში — შესაბამისი თვის ბოლო რიცხვში. ხელფასის გადახდისას შემოსავლის მიმღებ ფიზიკურ პირს, მისი მოთხოვნის შემთხვევაში, ეძლევა ცნობა შემოსავლის თანხისა და დაკავებული გადასახადის მითითებით. საგადასახადო ორგანოსთვის კი საანგარიშო პერიოდის შესახებ ინფორმაცია — შემოსავლის მიმღების სარეგისტრაციო ნომერი, თანხები და დაკავებული გადასახადი — წარდგენილი უნდა იყოს არა უგვიანეს გადასახადის დაკავების თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა. იმავე ვადაში წარდგენილია განაცემებთან დაკავშირებული დეკლარაციაც. გადასახადის თანხის დაუკავებლობის შემთხვევაში გადამხდელი ვალდებულია ბიუჯეტში შეიტანოს დაუკავებელი გადასახადი ფაქტობრივად გადახდილი ანაზღაურების შესაბამისად და მასთან დაკავშირებული სანქციები, თუმცა შემოსავლის მიმღებს შეუძლია ეს თანხა გადამხდელის სახელით თვითონ გადაიხადოს. გადახდის მომენტი დოკუმენტურად ფიქსირდება.
პასუხისმგებლობა ინფორმაციის წარუდგენლობისთვის
საგადასახადო კოდექსი ცალკე ჯარიმებს აწესრიგებს საანგარიშო თვის მიხედვით ინფორმაციის წარუდგენლობის, დაგვიანებით ან არასწორად წარდგენისთვის. თუ ასეთმა ხარვეზმა დაუბეგრავი მინიმუმის ფარგლებში თანხის ზედმეტად დაბრუნება ან საგადასახადო ვალდებულების ანგარიშში ზედმეტად ჩათვლა გამოიწვია, ვალდებულების მქონე პირი იჯარიმება ზედმეტად დაბრუნებული თანხის ორმაგი ოდენობით, თუ ინფორმაცია გადაწყვეტილებამდე არ იქნა წარდგენილი. დაქირავებულ პირთა რეესტრში დაქირავებულ პირთა შესახებ ინფორმაციის წარუდგენლობა კი იწვევს პირის დაჯარიმებას ყოველ დაქირავებულ პირზე 200 ლარის ოდენობით. ეს გამოქვეყნებული ზღვრები აჩვენებს, რომ ინფორმაციული ვალდებულებების დარღვევა არანაკლებ ძვირი ჯდება, ვიდრე თვით დაკავების ხარვეზი. ხარვეზის აღმოჩენის წესიც წერილობით ფიქსირდება.
ხშირად დასმული კითხვები
ხელფასებთან დაკავშირებული კითხვები ყველაზე ხშირად ვადებს, ცნობებს და პასუხისმგებლობას ეხება. ქვემოთ წარმოდგენილია მოკლე პასუხები. თითოეული პასუხი პრაქტიკულ გამოყენებაზეა გათვლილი.
როდის გადარიცხავს დამქირავებელი დაკავებულ გადასახადს?
პირისთვის თანხის გადახდისთანავე, ხოლო არაფულადი განაცემის შემთხვევაში — შესაბამისი თვის ბოლო რიცხვში. ინფორმაცია საგადასახადო ორგანოს წარედგინება მომდევნო თვის 15 რიცხვამდე. ვადის კალენდარი საგადასახადო ანგარიშგებას აწყობს.
რა ხდება გადასახადის დაუკავებლობისას?
გადამხდელი ვალდებულია ბიუჯეტში შეიტანოს დაუკავებელი გადასახადი ფაქტობრივად გადახდილი ანაზღაურების შესაბამისად და დაკავშირებული სანქციები. შემოსავლის მიმღებს შეუძლია თანხა გადამხდელის სახელით თვითონ გადაიხადოს. გადახდის მომენტი დოკუმენტურად ფიქსირდება.
რა ჯარიმა ემუქრება ინფორმაციის წარუდგენლობას?
ზედმეტად დაბრუნებული თანხის ორმაგი ოდენობის ჯარიმა საანგარიშო ინფორმაციის ხარვეზისას, ხოლო დაქირავებულ პირთა რეესტრის ხარვეზისას — ყოველ დაქირავებულ პირზე 200 ლარი. ჯარიმა თითოეულ პირზე ცალკე დგება.
ეძლევათ თუ არა თანამშრომლებს ცნობა გადახდებზე?
დიახ — ხელფასის გადახდისას, მოთხოვნის შემთხვევაში, მიმღებ ფიზიკურ პირს ეძლევა ცნობა შემოსავლის თანხის, სახეობისა და დაკავებული გადასახადის მითითებით, ხოლო საერთო ცნობა საანგარიშო პერიოდის შესახებაც მისი მოთხოვნით გადაეცემა. ინფორმაციის სისრულე ანგარიშგების ხარისხს წყვეტს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი წყაროსთან დაკავების პროცესებს ყოველი დეტალით ამოწმებს: ვაანალიზებთ აგენტის სტატუსს, ვადებს, ცნობებსა და ჯარიმების რისკებს. მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება საგადასახადო აღრიცხვის გამართვასა და სპორების მოგვარებაში Legal.ge-ზე. დროული კონსულტაცია შეცდომის ფასს აგვირგვინებს.