შერწყმა-შეძენის გარიგებების საგადასახადო ოპტიმიზაცია საქართველოს საგადასახადო კოდექსის იმ ნორმებზეა აგებული, რომლებიც აქტივების წილზე გაცვლას, იურიდიული პირის რეორგანიზაციას და ზარალის გადატანას აწესრიგებს. ამ ნორმების სწორი გამოყენება ოპერაციის სტრუქტურირებისას გადასახადის გაზღვრას იმგვარად ცვლის, რომ გარიგება კანონიერი საგადასახადო შეღავათების ფარგლებში რჩება.
აქტივების შეტანა წილის სანაცვლოდ
პირის მიერ იურიდიული პირისთვის მასში 50 პროცენტის ან მეტი წილის (აქციების) სანაცვლოდ აქტივების გადაცემა, დავალიანებით ან მის გარეშე, არ არის აქტივების მიწოდება — ეს ნიშნავს, რომ ასეთი გაცვლა მიწოდების ნიშნით არ იბეგრება. ასეთ შემთხვევაში მიმღები მხარისთვის აქტივების ღირებულება იგივეა, რაც მიმწოდებლისთვის გადაცემის მომენტში, ხოლო მიღებული წილის ღირებულება ტოლია გადაცემული აქტივებისა დავალიანების გამოკლებით. გამონაკლისებიც არსებობს: ამ მოთხოვნებიდან გამოირიცხება ჯგუფური მეთოდით ამორტიზაციას დაქვემდებარებული აქტივები, თუ ერთდროულად არ გადაიცემა ერთი ნორმით დაჯგუფებული ჯგუფის ყველა აქტივი — ამ დროს ღირებულებად ჯგუფის ღირებულებითი ბალანსი ითვლება. ცალკე გამონაკლისი ეხება უფლებრივი ნაკლის მქონე აქტივებს: ეს მოთხოვნები მათ გადამცემზე არ ვრცელდება, თუ დავალიანება გადაცემული აქტივების ღირებულებას აღემატება.
რეორგანიზაციის საგადასახადო რეჟიმი
რეორგანიზაციის დროს ქონებისა და წილის ღირებულება ტოლია რეორგანიზაციამდე არსებულისა, მხარეთა შორის გადაცემა არ ითვლება რეალიზაციად და წილების გაცვლაც არ წარმოადგენს რეალიზაციას. რეორგანიზაციის მხარეს წილის განაწილება, რომელიც მსგავს უფლებას სხვა მხარეში წარმოშობს, არ არის დივიდენდი. რეორგანიზაცია მოიცავს ორი ან მეტი რეზიდენტის შერწყმას, ხმის უფლების მქონე 50 პროცენტის ან მეტი წილის და პარტნიორის წილის ღირებულების 50 პროცენტის ან მეტის შეძენას ან მიერთებას, აქტივების 50 პროცენტისა და მეტის შეძენას ხმის უფლების მქონე წილის სანაცვლოდ და გაყოფას ორ ან მეტ რეზიდენტად. რეორგანიზაციის მხარედ მიიჩნევა ნებისმიერი რეზიდენტი იურიდიული პირი, რომელიც პირდაპირ არის ჩართული რეორგანიზაციაში, უშუალოდ ფლობს მასში ჩართულ პირს ან თავად ეკუთვნის ასეთ პირს; ფლობა გულისხმობს ხმის უფლების მქონე წილის 50 პროცენტის ან მეტისა და დარჩენილი წილების ღირებულების 50 პროცენტის ან მეტის ფლობას. წილის განაწილებისას თავდაპირველი ღირებულება გასანაწილებელ წილზე მიკუთვნებს კოეფიციენტით, რომელიც განაწილებულ და თავდაპირველ წილთა საბაზრო ღირებულებებს შორის თანაფარდობაზეა აგებული. თუ საგადასახადო ორგანო დაამტკიცებს, რომ ოპერაციის მიზანი გადასახადების გადახდისგან თავის არიდებაა, რეორგანიზაციის ეს რეჟიმი არ გამოიყენება.
მოგების აუღიარებლობა და ზარალის გადატანა
ცალკე ნორმა განსაზღვრავს შემთხვევებს, როდესაც მოგება ან ზარალი არანაირად არ აღიარება: აქტივის გადაცემა მეუღლეებს შორის, ყოფილ მეუღლეებს შორის განქორწინების დროს, ასევე განადგურების ან ჩამორთმევის შემდეგ კომპენსაციის მსგავს აქტივში რეინვესტირება მომდევნო 2 წლის განმავლობაში და სავაჭროდ დაშვებული აქციების რეგისტრირებული მესაკუთრის ცვლილება ბენეფიციარის შეუცვლელად. ასევე არ აღიარება მოგება რეპო შეთანხმების, ფასიანი ქაღალდების გასესხების ან ფინანსური გირავნობის ფარგლებში სასესხო ფასიანი ქაღალდის მიწოდებისას და მისი ეკვივალენტური სხვა ქაღალდის წინასწარ შეთანხმებულ ფასად დაბრუნებისას. ზარალის გადატანის წესით, იურიდიული პირის გამოქვითვების გადამეტება გადაიტანება 5 წლამდე ვადით და დაიფარება მომავალი პერიოდების გამოქვითვებზე გადამეტების ხარჯზე — შერწყმა-შეძენის ოპერაციებში ეს ნიშნავს, რომ სტრუქტურის შერჩევა თანმიმდევრულად აისახება მოგებაზე და ზარალის საგადასახადო მართვაზე. მეწარმე ფიზიკური პირის შემთხვევაში აქტივის რეალიზაციით მიღებული ზარალი მხოლოდ იმავე სახის აქტივის რეალიზაციის ნამეტით კომპენსირდება, და თუ ეს იმავე წელს შეუძლებელია, ზარალი მომდევნო წელს არ გადაიტანება — ეს განსხვავება იურიდიული პირის რეჟიმისგან გაცილებით მკაცრია და სტრუქტურირებისას წინასწარ უნდა იქნას გათვალისწინებული.
რეჟიმის გამოყენების საზღვრებიც ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც თავი შეღავათები: ამ მუხლთა დებულებები არ გამოიყენება, თუ ოპერაციის მონაწილე რომელიმე მხარე მოგების გადასახადით საგადასახადო კოდექსით განსაზღვრული განსხვავებული დაბეგვრის ობიექტების მიხედვით იბეგრება — გაცვლის თითოეული მონაწილის რეჟიმი წინასწარ უნდა შემოწმდეს. ჯგუფური ამორტიზაციის აქტივების გამონაკლისი ორივე რეჟიმში მეორდება: გაცვლის საგანი ასეთი აქტივებია და ჯგუფი მთლიანად არ გადაიცემა, ღირებულების უწყვეტობის წესი არ მუშაობს და გადაცემა სრული საგადასახადო შედეგებით განიხილება. სწორედ ეს ორი შემოწმება — მხარეთა რეჟიმი და აქტივის კლასიფიკაცია — განსაზღვრავს, გამოიყენება თუ არა შეღავათა ოპერაციის მოდელზე და სწორედ ამ ორ წერტილზე იშლება ხელშეკრულების სტრუქტურა, როცა საგადასახადო ორგანო პოზიციას გადაამოწმებს.
ხშირად დასმული კითხვები
შერწყმა-შეძენის საგადასახადო სტრუქტურირებასთან დაკავშირებით ხშირად დასმული კითხვები და მოკლე პასუხები.
როდის არ იბეგრება აქტივების შეტანა წილზე გაცვლით?
როცა პირი იურიდიულ პირს მასში 50 პროცენტის ან მეტი წილის სანაცვლოდ გადასცემს აქტივებს — ეს აქტივების მიწოდება არ არის.
რა შედის რეორგანიზაციაში?
შერწყმა, 50 პროცენტის ან მეტის შეძენა ან მიერთება, აქტივების 50 პროცენტის და მეტის შეძენა და გაყოფა — თუ საგადასახადო ორგანო თავის არიდებას არ დაამტკიცებს.
როდის არ აღიარება მოგება?
მეუღლეებს შორის, განქორწინებისას, კომპენსაციის რეინვესტირებისას მომდევნო 2 წლის განმავლობაში და აქციების ბენეფიციარის უცვლელად გადაფორმებისას.
რა ვადით გადაიტანება ზარალი?
იურიდიული პირის გამოქვითვების გადამეტება — 5 წლამდე.
როდის არ გამოიყენება ამ მუხლთა რეჟიმი?
როცა ოპერაციის რომელიმე მხარე მოგების გადასახადით განსხვავებული დაბეგვრის ობიექტებით იბეგრება, ან საგადასახადო ორგანო თავის არიდების მიზანს ამტკიცებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი შერწყმა-შეძენის ოპერაციების საგადასახადო სტრუქტურირებას ნორმა-ნორმ უძღვება: შევაფასებთ გაცვლის რეჟიმს, დავგეგმავთ რეორგანიზაციის ეტაპებს და ავაგებთ ზარალის გადატანის გრაფიკს. მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება გარიგების სტრუქტურირებაში Legal.ge-ზე.