მემკვიდრეობის საგადასახადო განზომილება
მემკვიდრეობა არა მხოლოდ ქონების, არამედ საგადასახადო ვალდებულებების გადაცემაა. საგადასახადო კოდექსის 57-ე მუხლი განსაზღვრავს, როგორ გადადის გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანება მემკვიდრეზე და რა უფლებები რჩება მემკვიდრეს; 82-ე მუხლი კი აწესრიგებს, რომელი შემოსავლებია მემკვიდრეობისა და ჩუქების გზით მიღებულ ქონებაზე გათავისუფლებული საშემოსავლო გადასახადისგან. ამ ორი ნორმის ერთობლიობა ქმნის იმ ჩარჩოს, რომლის ცოდნაც მემკვიდრეობის დაგეგმვისას გადამწყვეტია — როგორც ცოცხლებისთვის გადაწყვეტილების მისაღებად, ისე მემკვიდრისთვის პროცედურების დასაძლევად.
გარდაცვლილის საგადასახადო დავალიანება
გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანების გადახდა ეკისრება მემკვიდრეს სამკვიდრო ქონებაში მისი წილის პროპორციულად, სამკვიდრო მოწმობის მიღების დღიდან. დავალიანებად ითვლება გარდაცვალების თარიღის მიხედვით არსებული ვალდებულებები. მემკვიდრე ვალდებულია შეატყობინოს საგადასახადო ორგანოს სამკვიდრო მოწმობის მიღების შესახებ, თუ მისთვის ცნობილია დავალიანების თაობაზე; ორგანო კი პირს არაუგვიანეს 30 დღისა გაუგზავნის შეტყობინებას დავალიანების შესახებ. დავალიანება ჩამოიწერება, თუ გარდაცვლილს მემკვიდრე არ ჰყავს, მემკვიდრემ სამკვიდროზე უარი თქვა, ანდა დავალიანება მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულებას აღემატება — დარჩენილი თანხის ოდენობით. მემკვიდრე, რომელიც აგრძელებს გარდაცვლილის ეკონომიკურ საქმიანობას, ვალდებულია აცნობოს ამის შესახებ და საქმიანობის დაწყებამდე დარეგისტრირდეს გადასახადის გადამხდელად, გადაიხადოს დავალიანება და შეასრულოს გადამხდელის სხვა ვალდებულებებიც.
ასეთი მემკვიდრისთვის ეს არა მხოლოდ ტექნიკური ფორმალობაა: რეგისტრაცია და გადახდა ერთად განსაზღვრავს, თუ რომელი უფლებები გადადის მასზე და რომელი ვალდებულებები რჩება შეუსრულებელი. დავალიანების არსებობის შემთხვევაში მემკვიდრე უმჯობესს იმას გააკეთებს, თუ პროცედურას სამკვიდრო მოწმობის მიღებისთანავე დაიწყებს — როგორც შეტყობინების, ისე შემდგომი გაანგარიშებების დონეზე.მემკვიდრის უფლებები
კოდექსი მემკვიდრეს მხოლოდ ვალდებულებებს კი არ აძლევს — უფლებებსაც. მემკვიდრეს, რომელიც აგრძელებს გარდაცვლილის საქმიანობას, შეუძლია მოითხოვოს გარდაცვლილის მიერ ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან სანქციის დაბრუნება ან მომავალ გადასახადში ჩათვლა, გამოიყენოს გარდაცვლილის პირველადი საგადასახადო დოკუმენტები, წარადგინოს საგადასახადო დეკლარაციები გარდაცვლილის საქმიანობის პერიოდზე და გააგრძელოს მის მიერ დაწყებული საგადასახადო დავაც კი. საგადასახადო ორგანო ვალდებულია გააერთიანოს გარდაცვლილისა და მემკვიდრის პირადი აღრიცხვის ბარათები. ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების მოთხოვნისას ორგანო არაუგვიანეს 3 თვისა ასახავს თანხას ბარათზე და შემდეგ აბრუნებს ან ჩათვლის, ხოლო ამ გზით გამოვლენილ შეუსრულებელ ვალდებულებებთან დაკავშირებით მემკვიდრის მიმართ სანქციები არ გამოიყენება.
ამასთან, ორგანო უფლებამოსილია დაადგინოს ბარათზე არსებული ზედმეტად გადახდილი თანხის კანონმდებლობასთან შესაბამისობა, მათ შორის საგადასახადო შემოწმების ჩატარებით, ხოლო გამოვლენილი შეუსრულებელი ვალდებულებების შემთხვევაში — დარიცხვა განახორციელოს მემკვიდრის ბარათზე, თუ საქმიანობა გრძელდება, ანდა ზედმეტად გადახდილი თანხის ფარგლებში — თუ არ გრძელდება.