მემკვიდრეობის საგადასახადო განზომილება
მემკვიდრეობა არა მხოლოდ ქონების, არამედ საგადასახადო ვალდებულებების გადაცემაა. საგადასახადო კოდექსის 57-ე მუხლი განსაზღვრავს, როგორ გადადის გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანება მემკვიდრეზე და რა უფლებები რჩება მემკვიდრეს; 82-ე მუხლი კი აწესრიგებს, რომელი შემოსავლებია მემკვიდრეობისა და ჩუქების გზით მიღებულ ქონებაზე გათავისუფლებული საშემოსავლო გადასახადისგან. ამ ორი ნორმის ერთობლიობა ქმნის იმ ჩარჩოს, რომლის ცოდნაც მემკვიდრეობის დაგეგმვისას გადამწყვეტია — როგორც ცოცხლებისთვის გადაწყვეტილების მისაღებად, ისე მემკვიდრისთვის პროცედურების დასაძლევად.
გარდაცვლილის საგადასახადო დავალიანება
გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანების გადახდა ეკისრება მემკვიდრეს სამკვიდრო ქონებაში მისი წილის პროპორციულად, სამკვიდრო მოწმობის მიღების დღიდან. დავალიანებად ითვლება გარდაცვალების თარიღის მიხედვით არსებული ვალდებულებები. მემკვიდრე ვალდებულია შეატყობინოს საგადასახადო ორგანოს სამკვიდრო მოწმობის მიღების შესახებ, თუ მისთვის ცნობილია დავალიანების თაობაზე; ორგანო კი პირს არაუგვიანეს 30 დღისა გაუგზავნის შეტყობინებას დავალიანების შესახებ. დავალიანება ჩამოიწერება, თუ გარდაცვლილს მემკვიდრე არ ჰყავს, მემკვიდრემ სამკვიდროზე უარი თქვა, ანდა დავალიანება მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულებას აღემატება — დარჩენილი თანხის ოდენობით. მემკვიდრე, რომელიც აგრძელებს გარდაცვლილის ეკონომიკურ საქმიანობას, ვალდებულია აცნობოს ამის შესახებ და საქმიანობის დაწყებამდე დარეგისტრირდეს გადასახადის გადამხდელად, გადაიხადოს დავალიანება და შეასრულოს გადამხდელის სხვა ვალდებულებებიც.
ასეთი მემკვიდრისთვის ეს არა მხოლოდ ტექნიკური ფორმალობაა: რეგისტრაცია და გადახდა ერთად განსაზღვრავს, თუ რომელი უფლებები გადადის მასზე და რომელი ვალდებულებები რჩება შეუსრულებელი. დავალიანების არსებობის შემთხვევაში მემკვიდრე უმჯობესს იმას გააკეთებს, თუ პროცედურას სამკვიდრო მოწმობის მიღებისთანავე დაიწყებს — როგორც შეტყობინების, ისე შემდგომი გაანგარიშებების დონეზე.მემკვიდრის უფლებები
კოდექსი მემკვიდრეს მხოლოდ ვალდებულებებს კი არ აძლევს — უფლებებსაც. მემკვიდრეს, რომელიც აგრძელებს გარდაცვლილის საქმიანობას, შეუძლია მოითხოვოს გარდაცვლილის მიერ ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან სანქციის დაბრუნება ან მომავალ გადასახადში ჩათვლა, გამოიყენოს გარდაცვლილის პირველადი საგადასახადო დოკუმენტები, წარადგინოს საგადასახადო დეკლარაციები გარდაცვლილის საქმიანობის პერიოდზე და გააგრძელოს მის მიერ დაწყებული საგადასახადო დავაც კი. საგადასახადო ორგანო ვალდებულია გააერთიანოს გარდაცვლილისა და მემკვიდრის პირადი აღრიცხვის ბარათები. ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების მოთხოვნისას ორგანო არაუგვიანეს 3 თვისა ასახავს თანხას ბარათზე და შემდეგ აბრუნებს ან ჩათვლის, ხოლო ამ გზით გამოვლენილ შეუსრულებელ ვალდებულებებთან დაკავშირებით მემკვიდრის მიმართ სანქციები არ გამოიყენება.
ამასთან, ორგანო უფლებამოსილია დაადგინოს ბარათზე არსებული ზედმეტად გადახდილი თანხის კანონმდებლობასთან შესაბამისობა, მათ შორის საგადასახადო შემოწმების ჩატარებით, ხოლო გამოვლენილი შეუსრულებელი ვალდებულებების შემთხვევაში — დარიცხვა განახორციელოს მემკვიდრის ბარათზე, თუ საქმიანობა გრძელდება, ანდა ზედმეტად გადახდილი თანხის ფარგლებში — თუ არ გრძელდება.მემკვიდრეობისა და ჩუქების გათავისუფლება
82-ე მუხლი განსაზღვრავს საშემოსავლო გადასახადისგან გათავისუფლებულ შემოსავლებს, და სწორედ აქ არის მემკვიდრეობის დაგეგმვის საყრდენი: საგადასახადო წლის განმავლობაში I და II რიგის მემკვიდრეების მიერ ჩუქებით ან მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულება სრულად არის გათავისუფლებული; III და IV რიგის მემკვიდრეებისთვის გათავისუფლება 150 000 ლარამდე ღირებულების ქონებაზე ვრცელდება; ჩუქებით მიღებული ქონება კი — წელიწადში 1000 ლარამდე, გარდა დამქირავებლისგან მიღებულისა. ეს ზღვრები ცხადყოფს, რატომ არის ასე მნიშვნელოვანი წრეების დადგენა და გადაცემის ფორმის არჩევანი: ახლო წრის მემკვიდრეობა გადასახადს არ აბამს, დაშორებული წრეების შემთხვევაში კი თანხის გადანაწილება და დროის დაგეგმვა გადაწყვეტს, დაექვემდებარება თუ არა გადაცემა გადასახადს.
დაგეგმვის პრაქტიკული ნაბიჯები
მემკვიდრეობის საგადასახადო დაგეგმვა ორ დონეზე მიმდინარეობს. პირველი — გადამცემის დონე: გადაცემის სახისა და მიმღებთა წრის შერჩევა 82-ე მუხლის გათავისუფლებების გათვალისწინებით, რათა შედეგი კანონიერი და გამართლებული იყოს. მეორე — მემკვიდრის დონე: სამკვიდრო მოწმობის მიღებისთანავე ურთიერთობის დაწყება საგადასახადო ორგანოსთან, დავალიანების გამოწმება, საქმიანობის გაგრძელების შემთხვევაში კი დროული რეგისტრაცია. ქონების შეფასების, დეკლარაციებისა და სხვა პროცედურული დეტალების წესები კოდექსის სხვა ნორმებით არის განსაზღვრული და თითოეულ შემთხვევაში ცალკე უნდა გადამოწმდეს.
გათვალისწინება ღირს, რომ გათავისუფლებები საგადასახადო წლის განმავლობაში მიღებულ ქონებას ეხება: თანხების რამდენიმე წელზე გადანაწილება დაშორებული წრეების შემთხვევაში კანონიერი დაგეგმვის ერთ-ერთი იარაღია, ხოლო ახლო წრისთვის გადაცემა ფორმის არჩევანი — მემკვიდრეობა თუ ჩუქება — ორივე გზავნილით ერთსა და იმავე შედეგს იძლევა.ხშირად დასმული კითხვები
გადადის თუ არა გარდაცვლილის ვალი მემკვიდრეზე?
დიახ — სამკვიდრო ქონებაში წილის პროპორციულად, სამკვიდრო მოწმობის მიღების დღიდან; მაგრამ თუ ვალი მემკვიდრეობით მიღებულ ქონებას აღემატება, სხვაობა ჩამოიწერება.
რა არის მემკვიდრის მთავარი ვალდებულება?
სამკვიდრო მოწმობის მიღების შესახებ საგადასახადო ორგანოს შეტყობინება, თუ დავალიანება ცნობილია; საქმიანობის გაგრძელებისას — დაწყებამდე გადამხდელად დარეგისტრირება და დავალიანების გადახდა.
რომელი მემკვიდრეობაა გათავისუფლებული გადასახადისგან?
I და II რიგის მემკვიდრეების მიერ მემკვიდრეობით ან ჩუქებით მიღებული ქონება — სრულად; III და IV რიგის მემკვიდრეებისთვის — 150 000 ლარამდე; ჩუქება — წელიწადში 1000 ლარამდე.
შეუძლია თუ არა მემკვიდრეს გარდაცვლილის დავის გაგრძელება?
დიახ — მემკვიდრეს უფლება აქვს გააგრძელოს გარდაცვლილის მიერ დაწყებული საგადასახადო დავა, გამოიყენოს მისი დოკუმენტები და მოითხოვოს ზედმეტად გადახდილის დაბრუნება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მემკვიდრეობის დაგეგმვისა და განხორციელების ყველა ეტაპზე გიდგას თანაშემწეობას: გამოვთვლით მემკვიდრეობისა და ჩუქების საგადასახადო შედეგებს წრეებისა და თანხების მიხედვით, დავგეგმვთ გადაცემის სტრუქტურას, დაგეხმარებთ გარდაცვლილის დავალიანების გამოწმებასა და საგადასახადო ორგანოსთან ურთიერთობაში. დაგვიკავშირდით — ოჯახისთვის გადაცემა საგადასახადო წნეხის გარეშე შეიძლება. Legal.ge.