ესტონური მოდელის არსი და გადასახადის გადამხდელები
საქართველოში მოგების გადასახადის ესტონური მოდელი გულისხმობს, რომ საწარმოს მიერ მიღებული და განუწილებელი მოგება გადასახადით არ იბეგრება — დაბეგვრის ობიექტი ხდება მხოლოდ განაწილებული მოგება და კანონით გათვალისწინებული გარკვეული განაცემები. მოგების გადასახადის გადამხდელია რეზიდენტი საწარმო, აგრეთვე არარეზიდენტი საწარმო, რომელიც საქართველოში საქმიანობას მუდმივი დაწესებულების მეშვეობით ახორციელებს ან შემოსავალს იღებს საქართველოში არსებული წყაროდან. ეს ნიშნავს, რომ მოდელის უპირატესობა — გადასახადის გადავადება განაწილებამდე — რეზიდენტ საწარმოებს ეხება ყველაზე სრულად, ხოლო არარეზიდენტებისთვის წესები მათი საქართველოში არსებული კავშირის ხასიათზეა დამოკიდებული.
რეზიდენტი საწარმოსთვის დაბეგვრის ობიექტია: განაწილებული მოგება; ეკონომიკურ საქმიანობასთან დაუკავშირებელი ხარჯი ან სხვა გადახდა; უსასყიდლოდ საქონლის მიწოდება, მომსახურების გაწევა ან ფულადი სახსრების გადაცემა; და კანონით დადგენილ ზღვრულ ოდენობაზე მეტი წარმომადგენლობითი ხარჯი. ორგანიზაციისთვის, რომელიც ეკონომიკურ საქმიანობას ახორციელებს, ობიექტია საქმიანობის მიზნიდან არ გამომდინარე ხარჯები და განაცემები, ასევე ამავე პრინციპით გათვალისწინებული უსასყიდლო მიწოდებები და ზღვრულ ოდენობას გადამცილებელი წარმომადგენლობითი ხარჯები. ამრიგად, მოდელი მოგების „გაყინვას" კი არ ნიშნავს, არამედ დაბეგვრის მომენტის გადატანას განაწილებასა თუ არასაწარმოო ხარჯის გაწევაზე.
რა არის განაწილებული მოგება
განაწილებული მოგება არის მოგება, რომელიც საწარმოს მიერ მის პარტნიორზე დივიდენდის სახით, ფულადი ან არაფულადი ფორმით ნაწილდება. ამავდროულად, კანონი ზუსტად განსაზღვრავს განაცემებს, რომლებიც განაწილებულ მოგებად არ ითვლება: ლიკვიდაციისას ან აქციის გამოსყიდვისას განხორციელებული გადახდა პარტნიორის მიერ კაპიტალში შეტანილი შენატანის ოდენობამდე; გადახდა ამავე საწარმოს აქციის ან წილის საკუთრებაში გადაცემით, გარდა ორგანიზებულ ბაზარზე სავაჭროდ დაშვებული წილობრივი ფასიანი ქაღალდის გადაცემისა; განაწილებული დივიდენდების ცალკე კატეგორია; კაპიტალის შემცირებით სახელმწიფოსთვის ან მუნიციპალიტეტისთვის აქტივების გადაცემა, თუ საწარმოს აქციების ორმოცდაათ პროცენტზე მეტი სახელმწიფოს ან მუნიციპალიტეტის საკუთრებაშია; უცხოური საწარმოსგან მიღებული დივიდენდის განაწილება; და მიღებული დივიდენდის შემდგომი განაწილება. ამ გამონაკლისების სწორი კვალიფიკაცია ხშირად წყვეტს, აღიძვრება თუ არა საგადასახადო ტვირთი კონკრეტული ოპერაციისთვის.
დასაბეგრი თანხის გაანგარიშება და არაფულადი ფორმები
კანონით დადგენილი თავისებურებაა დასაბეგრი თანხის გაანგარიშების წესი: განაცემის ან გაწეული ხარჯის ოდენობიდან დასაბეგრი თანხა მიიღება ამ ოდენობის ნოლი მთელი ოთხმოცდახუთი ასის კოეფიციენტზე გაყოფის შედეგად — ანუ კანონში პირდაპირ არის მოცემული გაანგარიშების წესი. თუ კანონით გათვალისწინებული გადახდა არაფულადი ფორმით ხორციელდება, დაბეგვრის ობიექტი განისაზღვრება მიწოდებული საქონლის ან გაწეული მომსახურების საბაზრო ფასით, ხოლო თუ საბაზრო ფასი მოიცავს დამატებული ღირებულების გადასახადს — საბაზრო ფასით ამ გადასახადის გარეშე. ეს დეტალები გადამწყვეტია იმისთვის, თუ როგორ აისახოს გარიგება საგადასახადო ანგარიშგებაში.
გამონაკლისები: ვისთვის მოქმედებს კლასიკური წესი
ესტონური მოდელი საყოველთაო არ არის. საბანკო დაწესებულების, საკრედიტო კავშირის, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციისა და სესხის გამცემი სუბიექტის მოგების გადასახადით დაბეგვრის ობიექტია სხვაობა კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებულ ერთობლივ შემოსავალსა და გამოქვითვებს შორის — ანუ ამ სუბიექტებისთვის მოქმედებს მოგების კლასიკური დაბეგვრა. გარდა ამისა, განსაკუთრებული წესები გათვალისწინებულია ნავთობისა და გაზის ოპერაციებისთვის არსებული ხელშეკრულებებიდან მიღებული მოგებისა და საერთაშორისო მილსადენის პროექტების მონაწილეებისთვის, რომლებისთვისაც ობიექტია შემოსავალსა და გამოქვითვებს შორის სხვაობა შესაბამისი პროექტის ფარგლებში.
მოგების გადასახადისაგან თავისუფლდება საქართველოს საპატრიარქოს მიერ რელიგიური დანიშნულებით გამოყენებული ჯვრების, სანთლების, ხატების, წიგნებისა და კალენდრების რეალიზაციით მიღებული მოგება. აგრეთვე გათავისუფლებულია სასოფლო-სამეურნეო კოოპერატივის მიერ საქართველოში წარმოებული სოფლის მეურნეობის პროდუქციის პირველადი მიწოდებით მიღებული მოგების განაწილება და ამავე საქმიანობის ფარგლებში გაწეული განსაკუთრებული ხარჯები — ეს შეღავათი კანონით დადგენილი ვადით მოქმედებს. სასოფლო-სამეურნეო წარმოებაში დასაქმებული პირის მიერ პირველადი მიწოდებით მიღებული მოგების განაწილებაც თავისუფლდება, თუ კალენდარული წლის განმავლობაში ასეთი მიწოდებით მიღებული შემოსავალი ორასი ათას ლარს არ აღემატება. აღნიშნული ვადები და პირობები ცვლილებადია, ამიტომ კონკრეტული გეგმის შედგენისას აუცილებელია კანონმდებლობის აქტუალური რედაქციის შემოწმება.
ხშირად დასმული კითხვები მოგების გადასახადის დაგეგმვაზე
როდის არ იბეგრება მოგება?
სანამ მოგება განაწილებული არ არის და საწარმოს არ გაუწერია ეკონომიკურ საქმიანობასთან დაუკავშირებელი ხარჯი, უსასყიდლო გადაცემა ან ზღვრულ ოდენობას გადამცილებელი წარმომადგენლობითი ხარჯი.
რა შედის განაწილებული მოგების ცნებაში?
პარტნიორზე დივიდენდის სახით, ფულადი ან არაფულადი ფორმით განაწილებული მოგება; ლიკვიდაციისას შენატანს აღემატებული გადახდები კი სწორედ ამ ცნებაში ერთვის.
ყველა სუბიექტზე ვრცელდება ეს მოდელი?
არა: საბანკო დაწესებულებები, საკრედიტო კავშირები, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციები და სესხის გამცემი სუბიექტები მოგებას კლასიკური წესით იბეგრებიან — შემოსავლებსა და გამოქვითვებს შორის სხვაობით.
როგორ გამოითვლება დასაბეგრი თანხა ხარჯიდან?
კანონით დადგენილი კოეფიციენტით: გაწეული ხარჯის ან განაცემის ოდენობა იყოფა ნოლ მთელ ოთხმოცდახუთ ასზე, ხოლო არაფულადი გადახდა ფასდება საბაზრო ფასით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მოგების გადასახადის ესტონური მოდელის პრაქტიკულ გამოყენებაში დაგეხმარებათ: განვაანალიზებთ თქვენი საწარმოს გადახდებს და განვასხვავებთ განაწილებულ მოგებას მის გარეშე მოქცეული განაცემებისგან, გადავამოწმებთ დასაბეგრი ბაზის გაანგარიშებას, შევაფასებთ შეღავათების და გამონაკლისების გამოყენების შესაძლებლობას და დავგეგმავთ დივიდენდების პოლიტიკას ისე, რომ საგადასახადო ტვირთი მინიმალური და სრულიად კანონიერი იყოს. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ის საიტზე და მიიღეთ ზუსტი სამართლებრივი შეფასება.