რეზიდენტობის განსაზღვრის ძირითადი კრიტერიუმი
საგადასახადო კოდექსის მე-34-ე მუხლი განსაზღვრავს, ვინ ითვლება საქართველოს რეზიდენტ და არარეზიდენტ ფიზიკურ პირად. ფიზიკურ პირებად ითვლებიან საქართველოს მოქალაქეები, უცხო ქვეყნის მოქალაქეები და მოქალაქეობის არმქონე პირები. საქართველოს რეზიდენტად მთელი მიმდინარე საგადასახადო წლის განმავლობაში ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ფაქტობრივად იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე 183 დღე ან მეტ ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება ამ საგადასახადო წელს. ამავე სტატუსს იძენს ფიზიკური პირიც, რომელიც საგადასახადო წლის განმავლობაში იმყოფებოდა უცხო ქვეყანაში საქართველოს სახელმწიფო სამსახურში.
რეზიდენტობა საგადასახადო მნიშვნელობის ცნებაა და მოქალაქეობასთან არ უნდა აირიოს: საქართველოს მოქალაქემაც შეიძლება დაკარგოს რეზიდენტის სტატუსი, უცხოელმაც — მიიღოს იგი. არარეზიდენტად ითვლება ფიზიკური პირი, რომელიც ამ მუხლის მიხედვით არ არის რეზიდენტი. სტატუსი ყოველი საგადასახადო პერიოდისათვის ცალკე დგინდება, ხოლო ის დღეები, რომლებიც წინა პერიოდში ჩაითვალა, შემდეგ პერიოდში ხელახლა არ გაითვალისწინება. მნიშვნელოვანია, რომ უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდის დაწყება წინა წელსაც შეიძლება ემთხვეოდეს — კანონი მხოლოდ პერიოდის დასრულებას აკავშირებს მიმდინარე საგადასახადო წელთან. რეზიდენტის სტატუსი კი მთელ მიმდინარე საგადასახადო წელს ვრცელდება, ამიტომ წლის ბოლოს მიღწეული შედეგი ამ წლის შემოსავლებზეც აისახება.
დღეების გათვლის წესი
კანონი დღეების გათვლის დეტალურ წესს შეიცავს. ფაქტობრივად ყოფნის დროდ ითვლება დრო, რომლის განმავლობაშიც პირი იმყოფებოდა საქართველოში, აგრეთვე დრო, რომლითაც იგი საზღვარგარეთ გავიდა სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად. ყოფნის დღედ ითვლება ის დღეც, რომლის განმავლობაშიც პირი საქართველოში იმყოფებოდა, ამ ყოფნის ხანგრძლივობის მიუხედავად — ეს ნიშნავს, რომ მოკლე ვიზიტებიც კი ჯამურ ანგარიშში ემატება. ამავდროულად, სტატუსის ცვლილების დაგეგმვა საგადასახადო წლის დაწყებამდე უფრო ეფექტიანია, ვიდრე მისი დასრულების შემდეგ.
ამავდროულად, კანონი განსაზღვრავს პერიოდებს, რომლებიც ფაქტობრივი ყოფნის დროს არ მიეკუთვნება. ეს არის დრო, როცა პირი იმყოფებოდა საქართველოში დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსის მქონე პირად ან ასეთი პირის ოჯახის წევრად, საერთაშორისო ორგანიზაციის თანამშრომლად ან უცხო ქვეყნის სახელმწიფო სამსახურში მყოფ პირად, ასევე ერთი უცხო ქვეყნიდან მეორეში საქართველოს ტერიტორიის გავლით ტრანზიტით გადაადგილებისას და სამკურნალოდ ან დასასვენებლად ყოფნისას. ეს გამორიცხვები პრაქტიკაში ხშირად გადაწყვეტილების შემცვლელია, რადგან სწორედ მათი გათვალისწინება ან გამოტოვება განსაზღვრავს, ჩაითვლება თუ არა პირი რეზიდენტად შესაბამისი წლისთვის.
რეზიდენტობის მინიჭების განსაკუთრებული წესები
დღეებზე დაყრდნობით განსაზღვრული კრიტერიუმის გარდა, კანონი რეზიდენტობის მინიჭების სხვა გზებსაც ითვალისწინებს. საქართველოს რეზიდენტობა შეიძლება მიენიჭოს მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილ პირს — ასეთი პირის ცნება ფასიანი ქაღალდების ბაზრის შესახებ კანონით არის განსაზღვრული — ფინანსთა მინისტრის მიერ დადგენილი წესითა და პირობებით. გარდა ამისა, თუ ფიზიკური პირის რეზიდენტობა არცერთ ქვეყანაში არ დგინდება, საგადასახადო ორგანოსთვის მიმართვის შემთხვევაში იგი ჩაითვლება საქართველოს რეზიდენტად, თუ საქართველოს მოქალაქეა. უცხო ქვეყნის მოქალაქე ფიზიკურ პირსაც შეიძლება მიენიჭოს რეზიდენტობა ფინანსთა მინისტრის მიერ განსაზღვრულ შემთხვევაში და წესით.
საერთაშორისო შეთანხმებები და საგადასახადო შეღავათები
ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ საერთაშორისო შეთანხმებები მნიშვნელოვან როლს ასრულებს არარეზიდენტებისთვის: მათ მიერ საქართველოში გადახდილი გადასახადის დაბრუნებისა და შეღავათით სარგებლობის წესი განისაზღვრება საგადასახადო კოდექსის მე-125-ე მუხლის შესაბამისად, ფინანსთა მინისტრის ბრძანებით. არარეზიდენტისთვის საქართველოში გადახდილი გადასახადის დაბრუნება შესაძლებელია მხოლოდ ამ წესის დაცვით, რისთვისაც გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს, თუ პირი შეღავათის გამოყენების მომენტში რომელი ქვეყნის რეზიდენტად ითვლება. რეზიდენტობის სწორი მართვა კი განსაზღვრავს, რომელი ქვეყანა იძენს დაბეგვრის უფლებამოსილებას შემოსავალზე და რომელი შეღავათები გამოიყენება.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენი დღე სჭირდება საქართველოს რეზიდენტობის მისაღებად?
ფაქტობრივი ყოფნა საქართველოში 183 დღე ან მეტი ხანს ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის პერიოდში, რომელიც მთავრდება მიმდინარე საგადასახადო წელს, მთელი წლის რეზიდენტობას იწვევს.
ითვლება თუ არა საზღვარგარე მივლინების დრო?
დიახ, სპეციალურად სამკურნალოდ, დასასვენებლად, მივლინებით ან სასწავლებლად საზღვარგარეთ გატარებული დრო ფაქტობრივი ყოფნის დროდ ითვლება.
როდის არ ითვლება დღე საქართველოში ყოფნიდან?
დიპლომატიური ან საკონსულო სტატუსით ყოფნისას, საერთაშორისო ორგანიზაციის თანამშრომლობისას, ტრანზიტით გადაადგილებისას და სამკურნალოდ ან დასასვენებლად ყოფნისას. ეს გამორიცხვები პრაქტიკაში ხშირად გადაწყვეტილების შემცვლელია, რადგან სწორედ მათი გათვალისწინება ან გამოტოვება განსაზღვრავს, ჩაითვლება თუ არა პირი რეზიდენტად შესაბამისი წლისთვის.
შესაძლებელია თუ არა რეზიდენტობა დღეების გარეშე?
დიახ, მნიშვნელოვანი ქონებით უზრუნველყოფილ პირს და განსაზღვრულ შემთხვევებში უცხო ქვეყნის მოქალაქეს რეზიდენტობა ფინანსთა მინისტრის წესით ენიჭება; მოქალაქეს, რომლის რეზიდენტობაც საერთოდ არ დგინდება, მიმართვისას საქართველოს რეზიდენტად ჩათვლა შეუძლია.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი დაგეხმარებით საგადასახადო რეზიდენტობის დაგეგმვაში: დღეების აღრიცხვის წესის გამართვაში, სტატუსის ცვლილების შედეგების შეფასებაში, რეზიდენტობის მინიჭების მიმართვის მომზადებასა და ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შეთანხმებების გამოყენებაში. დაგვიკავშირდით — განვიხილავთ თქვენს გრაფიკს, შევაფასებთ საგადასახადო შედეგებს და დაგეხმარებით შეღავათების გამოყენებასა თუ გადასახადის დაბრუნების პროცედურაში.