საგადასახადო კონტროლის ზოგადი წესები
საგადასახადო კოდექსის 255-ე მუხლით პირის საქმიანობის საგადასახადო კონტროლს ახორციელებს მხოლოდ საგადასახადო ორგანო — სხვა მაკონტროლებელ ორგანოებსა და სამართალდამცავ ორგანოებს ეს უფლება არ აქვთ. კონტროლის პროცედურებმა გონივრულ ფარგლებში არ უნდა დაარღვიონ პირის საქმიანობის ჩვეული რიტმი და არ უნდა გააჩერონ ის. საგადასახადო კონტროლის სახეებია მიმდინარე კონტროლი და საგადასახადო შემოწმება. კონტროლი ხორციელდება მოსამართლის ბრძანების გარეშე, გარდა კოდექსით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა; მოსამართლის ბრძანების გარეშე აკრძალულია უკვე შემოწმებული საკითხის იმავე პერიოდის ხელახალი შემოწმება, გარდა იმ საკითხებისა, რომლელზედაც პირი შემოწმებულ პერიოდზე შესწორებულ დეკლარაციას წარადგენს. საჭიროების შემთხვევაში, კონტროლის კონკრეტული მოქმედების განხორციელების მიზნით, შეიძლება მოწვეულ იქნეს სპეციალისტი ან ექსპერტი; გადამხდელის ინიციატივით ჩატარებული შემოწმება მოსამართლის ბრძანების გარეშე მიმდინარეობს, ხოლო საგადასახადო ორგანოს შუამდგომლობას სასამართლო განიხილავს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით.
კამერალური და გასვლითი შემოწმება
კოდექსის 262-ე მუხლით საგადასახადო შემოწმება შეიძლება იყოს კამერალური და გასვლითი. კამერალური შემოწმება ტარდება საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირის ბრძანების საფუძველზე, კონკრეტულ საკითხზე, პირის საქმიანობის ადგილზე გაუსვლელად — ორგანოში არსებული ინფორმაციის, გადამხდელის ახსნა-განმარტებისა და სააღრიცხვო დოკუმენტაციის საფუძველზე; შეცდომების გამოვლენისას დგება შემოწმების აქტი. კამერალური შემოწმებისას ორგანოს უფლება აქვს, კოდექსით დადგენილი წესით, მოითხოვოს სააღრიცხვო დოკუმენტაციის ან დაბეგვრასთან დაკავშირებული ინფორმაციის წარდგენა, ამიტომ დოკუმენტური მზაობა აქტუალურია ამ ფორმისთვისაც. გასვლითი შემოწმება ტარდება უფლებამოსილი პირის გადაწყვეტილების საფუძველზე: გადამხდელს შემოწმების დაწყებამდე არანაკლებ 10 სამუშაო დღისა ეგზავნება წერილობითი ან ელექტრონული შეტყობინება, ხოლო შემოწმება უნდა დაიწყოს შეტყობინების ჩაბარებიდან არა უგვიანეს 30 დღისა — წინააღმდეგ შემთხვევაში შეტყობინება ძალადაკარგულად ითვლება. გასვლითი შემოწმება შეიძლება იყოს სრული ან თემატური და მოიცვას მიმდინარე კონტროლის პროცედურებიც, რაც ნიშნავს, რომ შემოწმების ფარგლები ორგანოს გადაწყვეტილებით განისაზღვრება.
შემოწმების ვადები და გადამხდელის ვალდებულებები
გასვლითი შემოწმების ვადა შეიძლება გაგრძელდეს არა უმეტეს 3 თვისა, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში, შემოსავლების სამსახურის უფროსთან შეთანხმებით — დამატებით არა უმეტეს 2 თვისა. გადამხდელი ვალდებულია შემმოწმებლებს შეუქმნას ისეთივე სამუშაო პირობები, როგორიც ჩვეულებრივ არსებობს მასთან. ორგანოს უფლებამოსილ პირს შეუძლია მოითხოვოს სააღრიცხვო დოკუმენტაციის დამოწმებული ასლი, ხოლო მოთხოვნის შეუსრულებლობის შემთხვევაში ამოიღოს დედანი, რომელიც შემოწმების დასრულებისთანავე უბრუნდება გადამხდელს; ამოღების შემთხვევაში ფორმდება ოქმი. დაუძლეველი ძალის გამო შემოწმება შეიძლება შეჩერდეს და განახლდეს გარემოების აღმოფხვრისთანავე, ხოლო მრავალეტაპიანი შემოწმებისას ყოველი ეტაპის შემდეგ დგება შუალედური აქტი. მომზადებისას ამისთვის მნიშვნელოვანია დოკუმენტების წესრიგი და ასლების მზადყოფნა: თუ გადამხდელი მოთხოვნას დროულად ასრულებს, დედნების ამოღების რისკი მცირდება და შემოწმება უფრო მეტად პროგნოზირებადი ხდება.