საგადასახადო კონტროლის ზოგადი წესები
საგადასახადო კოდექსის 255-ე მუხლით პირის საქმიანობის საგადასახადო კონტროლს ახორციელებს მხოლოდ საგადასახადო ორგანო — სხვა მაკონტროლებელ ორგანოებსა და სამართალდამცავ ორგანოებს ეს უფლება არ აქვთ. კონტროლის პროცედურებმა გონივრულ ფარგლებში არ უნდა დაარღვიონ პირის საქმიანობის ჩვეული რიტმი და არ უნდა გააჩერონ ის. საგადასახადო კონტროლის სახეებია მიმდინარე კონტროლი და საგადასახადო შემოწმება. კონტროლი ხორციელდება მოსამართლის ბრძანების გარეშე, გარდა კოდექსით პირდაპირ გათვალისწინებული შემთხვევებისა; მოსამართლის ბრძანების გარეშე აკრძალულია უკვე შემოწმებული საკითხის იმავე პერიოდის ხელახალი შემოწმება, გარდა იმ საკითხებისა, რომლელზედაც პირი შემოწმებულ პერიოდზე შესწორებულ დეკლარაციას წარადგენს. საჭიროების შემთხვევაში, კონტროლის კონკრეტული მოქმედების განხორციელების მიზნით, შეიძლება მოწვეულ იქნეს სპეციალისტი ან ექსპერტი; გადამხდელის ინიციატივით ჩატარებული შემოწმება მოსამართლის ბრძანების გარეშე მიმდინარეობს, ხოლო საგადასახადო ორგანოს შუამდგომლობას სასამართლო განიხილავს ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსით დადგენილი წესით.
კამერალური და გასვლითი შემოწმება
კოდექსის 262-ე მუხლით საგადასახადო შემოწმება შეიძლება იყოს კამერალური და გასვლითი. კამერალური შემოწმება ტარდება საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილი პირის ბრძანების საფუძველზე, კონკრეტულ საკითხზე, პირის საქმიანობის ადგილზე გაუსვლელად — ორგანოში არსებული ინფორმაციის, გადამხდელის ახსნა-განმარტებისა და სააღრიცხვო დოკუმენტაციის საფუძველზე; შეცდომების გამოვლენისას დგება შემოწმების აქტი. კამერალური შემოწმებისას ორგანოს უფლება აქვს, კოდექსით დადგენილი წესით, მოითხოვოს სააღრიცხვო დოკუმენტაციის ან დაბეგვრასთან დაკავშირებული ინფორმაციის წარდგენა, ამიტომ დოკუმენტური მზაობა აქტუალურია ამ ფორმისთვისაც. გასვლითი შემოწმება ტარდება უფლებამოსილი პირის გადაწყვეტილების საფუძველზე: გადამხდელს შემოწმების დაწყებამდე არანაკლებ 10 სამუშაო დღისა ეგზავნება წერილობითი ან ელექტრონული შეტყობინება, ხოლო შემოწმება უნდა დაიწყოს შეტყობინების ჩაბარებიდან არა უგვიანეს 30 დღისა — წინააღმდეგ შემთხვევაში შეტყობინება ძალადაკარგულად ითვლება. გასვლითი შემოწმება შეიძლება იყოს სრული ან თემატური და მოიცვას მიმდინარე კონტროლის პროცედურებიც, რაც ნიშნავს, რომ შემოწმების ფარგლები ორგანოს გადაწყვეტილებით განისაზღვრება.
შემოწმების ვადები და გადამხდელის ვალდებულებები
გასვლითი შემოწმების ვადა შეიძლება გაგრძელდეს არა უმეტეს 3 თვისა, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში, შემოსავლების სამსახურის უფროსთან შეთანხმებით — დამატებით არა უმეტეს 2 თვისა. გადამხდელი ვალდებულია შემმოწმებლებს შეუქმნას ისეთივე სამუშაო პირობები, როგორიც ჩვეულებრივ არსებობს მასთან. ორგანოს უფლებამოსილ პირს შეუძლია მოითხოვოს სააღრიცხვო დოკუმენტაციის დამოწმებული ასლი, ხოლო მოთხოვნის შეუსრულებლობის შემთხვევაში ამოიღოს დედანი, რომელიც შემოწმების დასრულებისთანავე უბრუნდება გადამხდელს; ამოღების შემთხვევაში ფორმდება ოქმი. დაუძლეველი ძალის გამო შემოწმება შეიძლება შეჩერდეს და განახლდეს გარემოების აღმოფხვრისთანავე, ხოლო მრავალეტაპიანი შემოწმებისას ყოველი ეტაპის შემდეგ დგება შუალედური აქტი. მომზადებისას ამისთვის მნიშვნელოვანია დოკუმენტების წესრიგი და ასლების მზადყოფნა: თუ გადამხდელი მოთხოვნას დროულად ასრულებს, დედნების ამოღების რისკი მცირდება და შემოწმება უფრო მეტად პროგნოზირებადი ხდება.
გადაუდებელი გასვლითი შემოწმება
კოდექსის 265-ე მუხლით გადაუდებელი გასვლითი შემოწმება ტარდება წერილობითი შეტყობინების გარეშე, სასამართლოს ნებართვით, თუ წინა შემოწმებისას გამოვლინდა მნიშვნელოვანი დარღვევები, არსებობს სანდო ინფორმაცია ფინანსური საშუალებების წარმოშობის ეჭვის თაობაზე, ქონების დოკუმენტურად დაუდასტურებელი მატების შესახებ, დეკლარაციები არ ადასტურებს დაბეგვრის ობიექტების რეალურობას, დეკლარაცია არ არის წარმოდგენილი ან არსებობს ინფორმაცია, რომ პირი გეგმავს საგადასახადო ვალდებულებისგან თავის არიდებას ქვეყნიდან გასვლით, აქტივების გადაცემით ან დოკუმენტების განადგურებით. ორგანო ვალდებულია შემოწმების დაწყებიდან 48 საათში მიმართოს სასამართლოს; აქტივების გადაცემის რისკის შემთხვევაში შეუძლია ქონებაზე გაავრცელოს საგადასახადო გირავნობა ან იპოთეკა. ნებართვის არმიღების შემთხვევაში გირავნობა უქმდება, ხოლო დოკუმენტებზე დადებული ლუქი — იხსნება. სასამართლოს ნებართვამდე შემოწმების დაწყება აკრძალულია.
მომზადების პრაქტიკული გეგმა
შემოწმებისთვის მომზადება სამი მიმართულების გაანგარიშებაა. პირველი — შეტყობინების კალენდარი: გასვლითი შემოწმების შეტყობინებას ვადა აქვს, და ამ ვადების აღრიცხვა პირს საშუალებას აძლევს დროულად შეამოწმოს შეტყობინების კანონიერება და მოითხოვოს ხელახალი შეტყობინება ვადის გადაცილებისას. მეორე — დოკუმენტური მზაობა: ასლების წინასწარ მომზადება დედნების ამოღების რისკს ამცირებს და შემოწმებას უფრო მშვიდ რეჟიმში გადაჰყავს. მესამე — პროცედურული თანხმობა: მიმდინარე კონტროლისა და შემოწმების სახეების, ხელახალი შემოწმების აკრძალვისა და გადაუდებელი შემოწმების წესის ცოდნა პირს საორგანიზაციო უპირატესობას აძლევს — თითოეული ნაბიჯი წინასწარ იკითხება და არა უკვე მომხდარი ფაქტის შემდეგ. ამ სამი მიმართულების ერთად წაკითხვა მომზადებას სისტემურ პროცესად აქცევს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ საგადასახადო შემოწმებასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
რამდენ ხნით ადრე ეგზავნება გასვლით შემოწმებაზე შეტყობინება?
დაწყებამდე არანაკლებ 10 სამუშაო დღისა; შემოწმება უნდა დაიწყოს ჩაბარებიდან არა უგვიანეს 30 დღისა, წინააღმდეგ შემთხვევაში შეტყობინება ძალას კარგავს.
რამდენ ხანს გრძელდება გასვლითი შემოწმება?
არა უმეტეს 3 თვისა, შემოსავლების სამსახურის უფროსთან შეთანხმებით კი შესაძლებელია დამატებითი 2 თვის გაგრძელება.
როდის ტარდება გადაუდებელი შემოწმება?
წერილობითი შეტყობინების გარეშე, სასამართლოს ნებართვით — კოდექსით გათვალისწინებული ეჭვის საფუძვლების არსებობისას; სასამართლოსთვის მიმართვა ხდება 48 საათში.
შეიძლება თუ არა ხელახალი შემოწმება?
მოსამართლის ბრძანების გარეშე აკრძალულია იმავე პერიოდის უკვე შემოწმებული საკითხის ხელახალი შემოწმება, გარდა შესწორებული დეკლარაციის წარდგენის შემთხვევისა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე ვეხმარებით გადამხდელებს შემოწმებისთვის მომზადებაში: ავაგებთ დოკუმენტების რეესტრს, განვახორციელებთ დეკლარაციების წინასწარ ანალიზს და ვწერთ ახსნა-განმარტებებს. წარმოგიდგენთ ინტერესებს შემოწმების აქტების განხილვისას და დავის გასაჩივრებისას. მიმართეთ ჩვენს გუნდს საგადასახადო შემოწმებასთან დაკავშირებულ ნებისმიერ საკითხზე.