სპეციალური რეჟიმები და სტრუქტურირების საფუძველი
საგადასახადო სტრუქტურირება იწყება რეჟიმის არჩევნისგან. კოდექსის 83-ე მუხლით სპეციალური დაბეგვრის რეჟიმები ვრცელდება მიკრო ბიზნესის სტატუსის მქონე ფიზიკურ პირებზე, მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე მეწარმე ფიზიკურ პირებზე და ფიქსირებული გადასახადის გადამხდელის სტატუსის მქონე პირებზე. რეჟიმის სწორი შერჩევა ბიზნესს გადასახადს ანახლავს, არასწორი კი — დარიცხვებსა და სანქციებს უკავშირდება, ამიტომ გადაწყვეტილება ყოველთვის კოდექსის 88-ე, 98-ე და 98-1-ლი მუხლების პრიზმაში უნდა იყოს გაანგარიშებული, რომლებიც აწესრიგებს მცირე ბიზნესის სტატუსს, მოგების გადასახადის განაკვეთებსა და განაწილებულ მოგებას.
მცირე ბიზნესის სტატუსი
88-ე მუხლის თანახმად, მცირე ბიზნესის სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს მხოლოდ მეწარმე ფიზიკურ პირს. სტატუსით სარგებლობის ზღვარია კალენდარული წლის განმავლობაში მიღებული ერთობლივი შემოსავლის 500 000 ლარიანი ლიმიტი, ხოლო ღვინის ტურიზმისა და აგროტურისტული საქმიანობის სუბიექტებისთვის ეს ზღვარი 700 000 ლარამდე იწელება. ამასთან, მთავრობას, პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტთან შეთანხმებით, უფლება აქვს აკრძალოს ცალკეული საქმიანობა, რომლის ფარგლებშიც სტატუსი ვერ მიენიჭება მეწარმეს, და განსაზღვროს შემოსავლის ისეთი სახეები, რომლებიც სპეციალური რეჟიმით არ დაიბეგრება და ერთობლივ შემოსავალში არ გაითვალისწინება. აქედან პრაქტიკული დასკვნა: სტატუსზე გადასვლამდე უნდა გადამოწმდეს, არის თუ არა თქვენი საქმიანობა აკრძალულ ჩამონათვალში და როგორ ივსება ლიმიტის გაანგარიშება.
მოგების გადასახადის განაკვეთები
98-ე მუხლი აწესებს მოგების გადასახადის ძირითად და სპეციალურ განაკვეთებს. საერთო წესით განაკვეთია 15 პროცენტი. ნავთობისა და გაზის ოპერაციებით მიღებული მოგება იბეგრება 10 პროცენტით, თუ ხელშეკრულება დადებულია 1998 წლის 1 იანვრამდე — ე.წ. არსებული ხელშეკრულებების რეჟიმი. საბანკო დაწესებულების, საკრედიტო კავშირის, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციისა და სესხის გამცემი სუბიექტის დასაბეგრი მოგება იბეგრება 20 პროცენტით. უცხო ქვეყნის მოქალაქეების სისტემურ-ელექტრონული ფორმით ორგანიზებულ აზარტულ თამაშობებში მონაწილეობის შედეგად მიღებული ორგანიზატორის მოგება ამ ნაწილში 5 პროცენტით იბეგრება, ხოლო სათამაშო აპარატების სალონისა და აზარტული თამაშობების ორგანიზების სხვა მოგება — 20 პროცენტით. სექტორული განაკვეთების ცოდნა სტრუქტურირების ერთ-ერთი მთავარი იარაღია: საქმიანობის ფორმის ცვლილება განაკვეთსაც ცვლის.
განაწილებული მოგება
98-1-ლი მუხლი განსაზღვრავს, რა ითვლება განაწილებულ მოგებად — მოგება, რომელიც საწარმოს მიერ პარტნიორზე დივიდენდის სახით, ფულად ან არაფულად ფორმაში ნაწილდება. განაწილებულ მოგებად არ ითვლება, მაგალითად, ლიკვიდაციისას ან აქციის გამოსყიდვისას გადახდა, რომელიც პარტნიორის კაპიტალში შენატანს არ აღემატება; აქციის ან წილის საკუთრებაში გადაცემით განხორციელებული გადახდა ორგანიზებულ ბაზარზე ვაჭრობის გარდა; სახელმწიფოსთვის ან მუნიციპალიტეტისთვის კაპიტალის შემცირებით გადაცემილი აქტივები, თუ საწარმოს აქციების 50 პროცენტზე მეტი სახელმწიფოს ან მუნიციპალიტეტის საკუთრებაშია. ამასთან, კოდექსი განაწილებულ მოგებად მიიჩნევს ურთიერთდამოკიდებულ პირთან არასაბაზრო ფასით განხორციელებულ ოპერაციას — სხვაობის ოდენობით, რაც ტრანსფერტული ფასების ლოგიკას ემყარება. ეს ნორმა სტრუქტურირების რისკ-ზონაა: ჯგუფის შიდა გარიგებების ფასები ყოველთვის საბაზრო პრინციპს უნდა შეესაბამებოდეს.
განაწილებულად ითვლება ასევე კონტროლირებული ოპერაციის განხორციელება, თუ მისი პირობები საბაზრო პრინციპს არ შეესაბამება, და გარიგება გადასახადისგან გათავისუფლებულ პირთან, როცა ფასი საბაზროს განსხვავდება — ასეთ შემთხვევაში განაწილებული მოგების ოდენობა საბაზრო ფასსა და გარიგების ღირებულებას შორის სხვაობით განისაზღვრება. ცალკე წესი ეხება არარეზიდენტი საწარმოს მუდმივ დაწესებულებას: მისგან არარეზიდენტისთვის გატანილი მოგება განაწილებულად ითვლება, ხოლო დაწესებულებას მიეკუთვნება ის მოგებაც, რომელიც მას იმავე პირობებში მოქმედი დამოუკიდებელი საწარმოს მსგავსად შეეძლო მიეღო.
სტრუქტურირების პრაქტიკული მიმართულებები
პრაქტიკაში გადაწყვეტილება სამი კითხვაზე დგება: ვინ იქნება საქმიანობის სუბიექტი — მეწარმე ფიზიკური პირი თუ საწარმო; რომელი რეჟიმი ერგება შემოსავლის სტრუქტურას — მცირე ბიზნესის სტატუსი ლიმიტებით, ფიქსირებული გადასახადი თუ ზოგადი რეჟიმი მოგების გადასახადით; და როგორ იგეგმება მოგების განაწილება, რომ დივიდენდები და ურთიერთდამოკიდებულ პირთა ოპერაციები არასასურველ შედეგს არ იძლეოდეს. რეგისტრაციის, გადახდებისა და ანგარიშგების დეტალური წესები კოდექსის სხვა ნორმებით არის განსაზღვრული და თითოეულ პროექტზე ცალკე უნდა გადამოწმდეს — ზუსტი გათვლა კი პროფესიულ კონსულტაციას საჭიროებს.
ხშირად დასმული კითხვები
ვის შეუძლია მცირე ბიზნესის სტატუსი?
მხოლოდ მეწარმე ფიზიკურ პირს; იურიდიული პირისთვის ეს სტატუსი მიუწვდომელია. ლიმიტი წლიური ერთობლივი შემოსავლის 500 000 ლარია, ღვინის ტურიზმისა და აგროტურიზმისთვის — 700 000 ლარი.
რა არის მოგების გადასახადის განაკვეთები?
ძირითადი — 15 პროცენტი; 1998 წლის 1 იანვრამდე დადებული არსებული ნავთობ-გაზის ხელშეკრულებებით — 10 პროცენტი; საბანკო და სესხის გამცემი სექტორი — 20 პროცენტი; უცხო ქვეყნის მოქალაქეებზე ორიენტირებული ელექტრონული აზარტული თამაშობები — 5 პროცენტი ამ ნაწილში.
როდის ჩაითვლება მოგება განაწილებულად?
დივიდენდის სახით განაწილებისას, ასევე ურთიერთდამოკიდებულ პირთან არასაბაზრო ფასით განხორციელებული ოპერაციებისას — საბაზრო ფასსა და გარიგების ფასს შორის სხვაობის ოდენობით.
შეიძლება თუ არა აქციების გადაცემა დივიდენდად არ ჩაითვალოს?
პარტნიორზე გადახდა აქციის ან წილის საკუთრებაში გადაცემით განაწილებულ მოგებად არ ითვლება, გარდა ორგანიზებულ ბაზარზე სავაჭროდ დაშვებული ფასიანი ქაღალდის გადაცემისა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი კორპორატიული საგადასახადო სტრუქტურირების ყველა კითხვაზე გაძლევთ პასუხს: შევადარებთ რეჟიმებს თქვენი შემოსავლის სტრუქტურის მიხედვით, გამოვთვლით სხვაობას ლიმიტების და განაკვეთების დონეზე, შევამჩნევთ განაწილებული მოგების რისკებს ჯგუფის შიდა გარიგებებში და დაგეხმარებთ სტრუქტურის გადაწყვეტილების დასაბუთებულ მიღებაში. დაგვიკავშირდით — სწორი სტრუქტურა დღეს დანახულ გადასახადს ხვალ ზოგავს. Legal.ge.