განაკვეთები: ზოგადი და შეღავათიანი
საშემოსავლო გადასახადის დაგეგმვა ზუსტ განაკვეთებიდან იწყება: ფიზიკური პირის დასაბეგრი შემოსავალი იბეგრება 20 პროცენტით, თუ საგადასახადო კოდექსით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ეს ზოგადი წესია, მაგრამ კანონი რამდენიმე შეღავათიან განაკვეთსაც ითვალისწინებს: საცხოვრებელი ფართობის ორგანიზაციაზე, იურიდიულ პირზე ან ფიზიკურ პირზე საცხოვრებელი მიზნით გაქირავების შედეგად მიღებული იმ ფიზიკური პირის შემოსავალი, რომელიც ამ შემოსავლიდან გამოქვითვებს არ ახორციელებს, 5 პროცენტით იბეგრება; ასევე ფიზიკური პირის მიერ საცხოვრებელი ბინის (სახლის) და მასზე დამაგრებული მიწის ნაკვეთის, აგრეთვე ავტოსატრანსპორტო საშუალების მიწოდებით მიღებული ნამეტი შემოსავალი 5 პროცენტით იბეგრება.
განმასხვავებელი განაკვეთები დაგეგმვის პირველი ინსტრუმენტია: ერთი და იგივე ეკონომიკური შედეგი — მაგალითად, ქონებიდან მიღებული შემოსავალი — სხვადასხვა სამართლებრივი ფორმით მნიშვნელოვნად ნაკლებ გადასახადს შეიძლება იწვევდეს, და სწორედ ამიტომ ხდება ფორმის შერჩევა გადასახადის დაგეგმვის ცენტრალური საკითხი. ნამეტი შემოსავლის გამოთვლის წესი კოდექსის შესაბამისი ნორმით განისაზღვრება, ამიტომ გაყიდვის განზრახვის დროსვე ღირს ციფრების წინასწარი გამოთვლა.
სოციალური დანიშნულების თავისუფალი შემოსავლები
საშემოსავლო გადასახადით დაბეგვრისგან თავისუფლდება მთელი რიგი სოციალური კატეგორიის შემოსავალი: მიღებული გრანტი, სახელმწიფო პენსია, სახელმწიფო კომპენსაცია, სახელმწიფო აკადემიური სტიპენდია და სახელმწიფო სტიპენდია; სახელმწიფოს მიერ დაფუძნებული არასამეწარმეო იურიდიული პირიდან საქველმოქმედო საქმიანობის ფარგლებში მიღებული სარგებელი და მკურნალობის ხარჯების დასაფინანსებლად საქველმოქმედო ორგანიზაციიდან მიღებული სარგებელი; ალიმენტი; განქორწინების საფუძველზე მიღებული ქონების ღირებულება; ოლიმპიურ თამაშებში, საჭადრაკო ოლიმპიადებსა და სხვა მსგავს ტურნირებში გამარჯვებისთვის სპორტსმენების, მწვრთნელებისა და საექიმო პერსონალის მიერ მიღებული ჯილდოები.
ამ ჩამონათვალის არსი მკაფიოა: სოციალური დანიშნულების შემოსავლები და სპორტული მიღწევის ჯილდოები დაბეგვრის ბაზიდან საერთოდ ამოიღება. დაგეგმვის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია, რომ გამოქვითვა ავტომატურია — მას არ სჭირდება ცალკე განაცხადი თუ პირობა, ის კანონით თავადაა დადგენილი.
ქონების გასხვისებისა და ჩუქების შეღავათები
ქონების მიწოდებით მიღებული ნამეტი ხშირად საერთოდ არ იბეგრება: თავისუფალია 2 წელზე მეტი ვადით საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ბინის (სახლის) მასზე დამაგრებული მიწით რეალიზაციით მიღებული ნამეტი; საკუთრების უფლების რეგისტრაციიდან 6 თვეზე მეტი ვადით საკუთრებაში არსებული ავტოსატრანსპორტო საშუალების რეალიზაციით მიღებული ნამეტი; და 2 წელზე მეტი ვადით საკუთრებაში არსებული სხვა აქტივის მიწოდებით მიღებული ნამეტი, თუ ის აქტივად აქტივად ეკონომიკურ საქმიანობაში არ იყო გამოყენებული.
ჩუქებისა და მემკვიდრეობის შეღავათებიც ფენებად არის აგებული: საგადასახადო წლის განმავლობაში პირველი და მეორე რიგის მემკვიდრეების მიერ ჩუქებით ან მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულება საერთოდ არ იბეგრება; სხვა წყაროებიდან ჩუქებით მიღებული ქონება თავისუფლდება 1000 ლარამდე ღირებულების ფარგლებში (გარდა დამქირავებლისგან მიღებულისა); ხოლო მესამე და მეოთხე რიგის მემკვიდრეებისთვის შეღავათის ზღვარი საგადასახადო წლის განმავლობაში 150 000 ლარამდეა. ანუ ახლო ნათესავების წრე და ქონების ფასი გადაწყვეტილების ორი მთავარი ცვლადია.
პენსიური, სასოფლო-სამეურნეო და სხვა სპეციალური შეღავათები
პენსიური დაგეგმვის ინსტრუმენტებსაც საგადასახადო კეთილგანწყობა ახასიათებს: დაგროვებითი საპენსიო სქემის მონაწილის ანგარიშზე განხორციელებული საპენსიო შენატანი, მასზე დარიცხული სარგებელი და კანონის შესაბამისად გასაცემი პენსია არ იბეგრება; ნებაყოფლობით კერძო საპენსიო სქემაში მონაწილის ან მის სასარგებლოდ წლის განმავლობაში ჯამურად 6 000 ლარამდე განხორციელებული შენატანიც თავისუფალია, ისევე როგორც სქემიდან კანონით დადგენილი წესით მიღებული სარგებელი.
ცალკე უნდა აღინიშნოს რამდენიმე სპეციალური წესი: სასოფლო-სამეურნეო წარმოებაში დასაქმებული პირის მიერ საქართველოში წარმოებული სოფლის მეურნეობის პროდუქციის პირველადი მიწოდებით მიღებული დასაბეგრი შემოსავალი არ იბეგრება, თუ კალენდარული წლის განმავლობაში ასეთი მიწოდებით მიღებული ერთობლივი შემოსავალი 200 000 ლარს არ აღემატება — ეს შეღავათი 2028 წლის 1 იანვრამდე მოქმედებს; ლატარიიდან მიღებული მოგება თავისუფლდება 1000 ლარამდე ღირებულებისას; ხოლო რეზიდენტი ფიზიკური პირის მიერ მიღებული შემოსავალი, რომელიც არ განეკუთვნება საქართველოში არსებული წყაროდან მიღებულ შემოსავალს, საერთოდ არ იბეგრება — ეს ტერიტორიულობის პრინციპია, რომლის გამოც უცხოური წყაროებიდან მიღებული შემოსავალი ფიზიკური პირისთვის გადასახადს არ ქმნის.
სპეციალური დაბეგვრის რეჟიმები
საგადასახადო კოდექსი ცალკე სპეციალურ დაბეგვრის რეჟიმებსაც ითვალისწინებს: მათ შორის არიან მიკრო ბიზნესის სტატუსის მქონე ფიზიკური პირები, მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე მეწარმე ფიზიკური პირები და ფიქსირებული გადასახადის გადამხდელის სტატუსის მქონე პირები. ეს სტატუსები საშემოსავლო გადასახადის ზოგად რეჟიმს ცვლის სპეციალური პირობებით, და მათი სტატუსის მოპოვება ხშირად სწორედ ის არჩევანია, რომელიც მცირე ბიზნესისთვის საგადასახადო დატვირთვას მნიშვნელოვნად ამცირებს. თითოეული სტატუსის პირობები და ზღვრები კოდექსის სხვა ნორმებით განისაზღვრება, ამიტომ სტატუსის შერჩევა შემოსავლის სტრუქტურაზე დაყრდნობით ხდება.
ხშირად დასმული კითხვები საშემოსავლო გადასახადის დაგეგმვაზე
რა განაკვეთით იბეგრება შემოსავალი?
ზოგადად — 20 პროცენტით; საცხოვრებლის გაქირავებიდან მიღებული შემოსავალი და ბინის, მიწის ნაკვეთისა თუ ავტომობილის მიწოდებით მიღებული ნამეტი კი — 5 პროცენტით.
როდის არ იბეგრება ქონების გაყიდვის ნამეტი?
ბინისას — 2 წელზე მეტი მფლობელობისას, ავტომობილისას — რეგისტრაციიდან 6 თვეზე მეტისას, სხვა აქტივისას — 2 წელზე მეტისას და ეკონომიკურ საქმიანობაში გამოუყენებლობისას.
როგორ იბეგრება ჩუქება და მემკვიდრეობა?
პირველი და მეორე რიგის მემკვიდრეებისთვის — შეუზღუდავად; სხვა შემთხვევაში წელიწადში 1000 ლარამდე; მესამე და მეოთხე რიგის მემკვიდრეებისთვის — 150 000 ლარამდე.
რომელი რეჟიმები არსებობს მცირე ბიზნესისთვის?
მიკრო ბიზნესის, მცირე ბიზნესისა და ფიქსირებული გადასახადის გადამხდელის სტატუსები.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
საშემოსავლო გადასახადის დაგეგმვა მოითხოვს შემოსავლების სტრუქტურის ანალის, განმასხვავებელი განაკვეთებისა და გათავისუფლებების ზუსტ მიმართვას და სპეციალური რეჟიმების შერჩევას. Legal.ge-ს გუნდი განიხილავს თქვენს შემოსავლებს, შეაფასებს შეღავათების გამოყენებას და დაგეხმარებთ სტატუსის არჩევანში. მოგვმართეთ — ავაგებთ საგადასახადო გეგმას თქვენი ინტერესებიდან გამომდინარე.