ქონების გადასახადის გადამხდელი და დაბეგვრის ობიექტი
ქონების გადასახადი უძრავი ქონების მფლობელთათვის მუდმივი განმეორებადი ვალდებულებაა, და მისი გაგება ხარჯების დაგეგმვას იწყებს კოდექსის 201-ე მუხლიდან. გადამხდელია რეზიდენტი საწარმო და ორგანიზაცია — ბალანსზე აღრიცხულ ძირითად და საინვესტიციო აქტივებზე, დაუმონტაჟებელ მოწყობილობებზე, დაუმთავრებელ მშენებლობასა და ლიზინგით გაცემულ ქონებაზე; არარეზიდენტი — საქართველოში არსებულ ქონებაზე, მათ შორის იჯარით ან უზუფრუქტით გაცემულზე; და ფიზიკური პირი — საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, დაუმთავრებელ მშენებლობაზეც კი, აგრეთვე იახტებზე, შვეულმფრენებზე, თვითმფრინავებსა და მსუბუქ ავტომობილებზე. განსაკუთრებული წესი ეხება გარდაცვლილი პირის სახელზე რეგისტრირებულ ქონებას: მისი გადამხდელი ის პირია, ვისაც ქონება მფლობელობაში ან სარგებლობაში აქვს.
ობიექტის განსაზღვრაში სხვა დეტალებიცაა: საწარმო გადამხდელია აგრეთვე სახელშეკრულებო ვალდებულების უზრუნველყოფის ფარგლებში დასაკუთრებულ ქონებაზე და ფულადი ვალდებულების გადახდევინებისას აუქციონით ან სხვა წესით შეძენილ ქონებაზე; ფიზიკური პირი — არარეზიდენტისგან ლიზინგით მიღებულ ქონებაზეც. ეს ნიშნავს, რომ ქონების გადასახადი ყოველთვის არ არის მხოლოდ საკუთრების ფუნქცია — ის მფლობელობასა და სარგებლობასაც მოჰყვება, და გარდაცვლილის ქონებაზე სწორედ რეალური მომხმარებელი პასუხს აგებს.
წლიური განაკვეთის გაანგარიშებაშიც არის დამატებითი დეტალი: ლიზინგით გაცემული ქონების ღირებულებად გაცემის მომენტის არსებული ღირებულება ითვლება, შემდგომ წლებში კი — ნარჩენი საბალანსო ღირებულება, რომელიც ქონებას ლიზინგით არ გაცემის შემთხვევაში ექნებოდა. საბაზრო ფასის გამოყენებისას სხვაობაზე დარიცხულ თანხაზე საურავი მოთხოვნის ჩაბარების დღის შემდეგ 30-ე დღიდან ეკისრება, და ეს სხვაობა გადასახადის შემამცირებლადაც არ ჩაითვლება.
განაკვეთები საწარმოებისთვის
202-ე მუხლის თანახმად, საწარმოსთვის ქონების გადასახადის წლიური განაკვეთი განისაზღვრება დასაბეგრი ღირებულების არა უმეტეს 1 პროცენტის ოდენობით — საშუალო წლიური საბალანსო ნარჩენი ღირებულების მიხედვით. ძველი აქტივებისთვის კოდექსი სპეციალურ კოეფიციენტებს იყენებს: 2000 წლამდე მიღებულ აქტივებზე ღირებულება სამჯერ იზრდება, 2000-2004 წლებში მიღებულებზე — ორჯერ, 2004 წელს მიღებულებზე — ერთნახევარჯერ. გადაფასების მეთოდით აღრიცხვა და აუდიტირებული ანგარიშგება ამ კოეფიციენტებს აუქმებს, თუმცა ასეთი ანგარიშგება მხოლოდ 4 წლის ვადით გამოიყენება. სალიზინგო კომპანიისთვის ლიზინგით გაცემულ ქონებაზე წლიური გადასახადი პირველადი საბალანსო ღირებულების არა უმეტეს 0,6 პროცენტით განისაზღვრება. საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს შემოწმებისას დასაბეგრი ღირებულება საბაზრო ფასით განსაზღვროს, თუ ის საბალანსო ღირებულებას აღემატება — და ეს ფასი შემდგომი 3 საგადასახადო წლისთვის გამოიყენება.