ქონების გადასახადის გადამხდელი და დაბეგვრის ობიექტი
ქონების გადასახადი უძრავი ქონების მფლობელთათვის მუდმივი განმეორებადი ვალდებულებაა, და მისი გაგება ხარჯების დაგეგმვას იწყებს კოდექსის 201-ე მუხლიდან. გადამხდელია რეზიდენტი საწარმო და ორგანიზაცია — ბალანსზე აღრიცხულ ძირითად და საინვესტიციო აქტივებზე, დაუმონტაჟებელ მოწყობილობებზე, დაუმთავრებელ მშენებლობასა და ლიზინგით გაცემულ ქონებაზე; არარეზიდენტი — საქართველოში არსებულ ქონებაზე, მათ შორის იჯარით ან უზუფრუქტით გაცემულზე; და ფიზიკური პირი — საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებაზე, დაუმთავრებელ მშენებლობაზეც კი, აგრეთვე იახტებზე, შვეულმფრენებზე, თვითმფრინავებსა და მსუბუქ ავტომობილებზე. განსაკუთრებული წესი ეხება გარდაცვლილი პირის სახელზე რეგისტრირებულ ქონებას: მისი გადამხდელი ის პირია, ვისაც ქონება მფლობელობაში ან სარგებლობაში აქვს.
ობიექტის განსაზღვრაში სხვა დეტალებიცაა: საწარმო გადამხდელია აგრეთვე სახელშეკრულებო ვალდებულების უზრუნველყოფის ფარგლებში დასაკუთრებულ ქონებაზე და ფულადი ვალდებულების გადახდევინებისას აუქციონით ან სხვა წესით შეძენილ ქონებაზე; ფიზიკური პირი — არარეზიდენტისგან ლიზინგით მიღებულ ქონებაზეც. ეს ნიშნავს, რომ ქონების გადასახადი ყოველთვის არ არის მხოლოდ საკუთრების ფუნქცია — ის მფლობელობასა და სარგებლობასაც მოჰყვება, და გარდაცვლილის ქონებაზე სწორედ რეალური მომხმარებელი პასუხს აგებს.
წლიური განაკვეთის გაანგარიშებაშიც არის დამატებითი დეტალი: ლიზინგით გაცემული ქონების ღირებულებად გაცემის მომენტის არსებული ღირებულება ითვლება, შემდგომ წლებში კი — ნარჩენი საბალანსო ღირებულება, რომელიც ქონებას ლიზინგით არ გაცემის შემთხვევაში ექნებოდა. საბაზრო ფასის გამოყენებისას სხვაობაზე დარიცხულ თანხაზე საურავი მოთხოვნის ჩაბარების დღის შემდეგ 30-ე დღიდან ეკისრება, და ეს სხვაობა გადასახადის შემამცირებლადაც არ ჩაითვლება.
განაკვეთები საწარმოებისთვის
202-ე მუხლის თანახმად, საწარმოსთვის ქონების გადასახადის წლიური განაკვეთი განისაზღვრება დასაბეგრი ღირებულების არა უმეტეს 1 პროცენტის ოდენობით — საშუალო წლიური საბალანსო ნარჩენი ღირებულების მიხედვით. ძველი აქტივებისთვის კოდექსი სპეციალურ კოეფიციენტებს იყენებს: 2000 წლამდე მიღებულ აქტივებზე ღირებულება სამჯერ იზრდება, 2000-2004 წლებში მიღებულებზე — ორჯერ, 2004 წელს მიღებულებზე — ერთნახევარჯერ. გადაფასების მეთოდით აღრიცხვა და აუდიტირებული ანგარიშგება ამ კოეფიციენტებს აუქმებს, თუმცა ასეთი ანგარიშგება მხოლოდ 4 წლის ვადით გამოიყენება. სალიზინგო კომპანიისთვის ლიზინგით გაცემულ ქონებაზე წლიური გადასახადი პირველადი საბალანსო ღირებულების არა უმეტეს 0,6 პროცენტით განისაზღვრება. საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს შემოწმებისას დასაბეგრი ღირებულება საბაზრო ფასით განსაზღვროს, თუ ის საბალანსო ღირებულებას აღემატება — და ეს ფასი შემდგომი 3 საგადასახადო წლისთვის გამოიყენება.
განაკვეთები ფიზიკური პირებისთვის
ფიზიკური პირისთვის განაკვეთი დიფერენცირებულია ოჯახის წლიური შემოსავლის მიხედვით: 100 000 ლარამდე შემოსავლის მქონე ოჯახებისთვის ის დასაბეგრი ქონების საბაზრო ღირებულების არანაკლებ 0,05 და არა უმეტეს 0,2 პროცენტია, ხოლო 100 000 ლარის ან მეტი შემოსავლის შემთხვევაში — არანაკლებ 0,8 და არა უმეტეს 1 პროცენტისა. რეალური განაკვეთი თითოეულ მუნიციპალიტეტში ადგილობრივი გადაწყვეტილებით დგინდება, ამიტომ ქონების ხარჯების გათვლა ყოველთვის კონკრეტულ თვითმმართველობასთან უნდა გადამოწმდეს. გათავისუფლების მთავარი საფუძველი კი — წინა წლის შემოსავლის 40 000 ლარამდე შეზღუდვა — 206-ე მუხლით მიწის გარდა ქონებას მთლიანად ათავისუფლებს.
გამოანგარიშება და გადახდა
205-ე მუხლი აწესრიგებს პროცედურას: საგადასახადო პერიოდი კალენდარული წელია. საწარმო დეკლარაციას წარადგენს არა უგვიანეს 1 აპრილისა და იმავე ვადაში იხდის წინა წლის წლიური გადასახადის ოდენობის მიმდინარე გადასახდელს, ხოლო მიწაზე — არა უგვიანეს 15 ნოემბრისა. თუ მოსალოდნელი ვალდებულება წინა წელთან შედარებით არანაკლებ 50 პროცენტით მცირდება და ამის შესახებ გადამხდელი 1 ივნისამდე აცნობებს ორგანოს, მიმდინარე გადასახდელის შემცირება ან არ გადახდა შეიძლება. ფიზიკური პირის გადასახადს საგადასახადო ორგანო თვითონ გამოიანგარიშებს, ხოლო დეკლარაცია იგი წარადგენს არა უგვიანეს 1 ნოემბრისა. ლიკვიდაციის პროცესში მყოფი ორგანიზაცია დაშლის რეგისტრაციიდან 5 სამუშაო დღეში აცნობებს და წარადგენს დეკლარაციას. ვადების დაცვა საურავის თავიდან ასაცილებლად აუცილებელია.
თუ განაკვეთი იცვლება, მიმდინარე გადასახდელი მიმდინარე წლის განაკვეთით იხდება; წელიწადნაწირში არსებული ორგანიზაცია ქონებაზე გადასახადს პროპორციულად იხდის, ხოლო წლის დაწყების შემდეგ დაფუძნებულ იურიდიულ პირს მიმდინარე გადასახდელი არ ეკისრება — თუმცა შემდგომ წელს ის გასული წლის სრული წლიური გადასახადის ოდენობით განისაზღვრება.ხშირად დასმული კითხვები
რა ქონებას იბეგრებს ფიზიკური პირი?
საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მათ შორის დაუმთავრებელი მშენებლობა, აგრეთვე იახტა, შვეულმფრენი, თვითმფრინავი და მსუბუქი ავტომობილი; ეკონომიკური საქმიანობის შემთხვევაში — ბალანსზე აღრიცხული აქტივებიც.
როგორ ითვლება განაკვეთი საწარმოსთვის?
საშუალო წლიური საბალანსო ნარჩენი ღირებულების არა უმეტეს 1 პროცენტი, ძველი აქტივებისთვის — კოეფიციენტებით გაზრდილი ღირებულებაზე; სალიზინგო კომპანიებისთვის — არა უმეტეს 0,6 პროცენტი.
რა დევს ფიზიკური პირის განაკვეთზე?
ოჯახის შემოსავლის მიხედვით: 100 000 ლარამდე — 0,05-დან 0,2 პროცენტამდე, 100 000 ლარიდან ზემოთ — 0,8-დან 1 პროცენტამდე საბაზრო ღირებულებიდან.
როდის არის საწარმოს დეკლარაციის ვადა?
არა უგვიანეს 1 აპრილისა; მიმდინარე გადასახდელი იხდება წლიური გადასახადის ოდენობით, მიწაზე კი გადასახადი არა უგვიანეს 15 ნოემბრისა გადაიხდევინება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი უძრავი ქონების დაბეგვრის დაგეგმვაში გეხმარებათ: გამოვთვლით ქონების გადასახადს თქვენი ობიექტებისა და ოჯახის შემოსავლის მიხედვით, გადავამოწმებთ გათავისუფლებისა და კოეფიციენტების საფუძვლებს, დავგეგმვთ გადაფასებისა და დეკლარაციის კალენდარს და დაგეხმარებთ საგადასახადო ორგანოსთან ურთიერთობაში. დაგვიკავშირდით — გათვლილი დაგეგმვა ქონების გადასახადს მოსალოდნელზე ნაკლებს ხდის. Legal.ge.