სამხედრო სამსახურთან დაკავშირებული დანაშაულების ჩარჩო
გაწვევასა და სამხედრო სამსახურთან დაკავშირებული სამართლებრივი რისკები საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის ოთხი ნორმით არის განსაზღვრული: წვევამდელის მიერ სამსახურისთვის თავის არიდება (მუხლი 356), სამობილიზაციო სარეზერვო სამსახურისთვის არიდება (მუხლი 357), მობილიზაციით გაწვევისთვის არიდება (მუხლი 358) და დეზერტირობა (მუხლი 389). ამ გვერდის ამოცანა ზუსტი რუკაა: რომელი ქმედება რომელ ნორმას ექვემდებარება, რა სანქციებია გათვალისწინებული და სად არის დაცვის რეალური წერტილები. ჯერ ერთი, სამივე არიდების ნორმა სხვადასხვა სუბიექტზეა გათვლილი: მუხლი 356 წვევამდელს ეხება, მუხლი 357 — სარეზერვო სამსახურის ვალდებულების მქონე პირს, მუხლი 358 — მობილიზაციით გაწვეულს, ხოლო მუხლი 389 უკვე სამსახურში მყოფ მოსამსახურეს. ამიტომ პირველივე კითხვა, რომელსაც დაცვა სვამს, სწორედ სუბიექტური წრის გამიჯვნაა: არის თუ არა პირი ამ ან იმ ნორმის მიმართ საერთოდ ვალდებულების ქვეშ. მეორე, არიდების ყოველი ეპიზოდი ფაქტობრივ კვალზეა აგებული — მოწვევის ქრონოლოგია, სამედიცინო დასკვნები, მიმოწერა სამხედრო კომისარიატთან — და ეს კვალი დაცვის საწოლი მასალაა.
წვევამდელის თავის არიდება — მუხლი 356
მუხლი 356 ორ სამსახურს განასხვავებს. წვევამდელის მიერ სამხედრო სამსახურისთვის თავის არიდება — მათ შორის ავადმყოფობის სიმულაციით, სხეულის თვითდაზიანებით, ყალბი დოკუმენტის გამოყენებით ან სხვაგვარად მოტყუებით — ისჯება ჯარიმით ან თავისუფლების აღკვეთით სამ წლამდე. არასამხედრო, ალტერნატიული შრომითი სამსახურისთვის თავის არიდება უფრო მსუბუქი რეჟიმით ისჯება: ჯარიმა ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომა ას ოთხმოციდან ორას საათამდე ან/და თავისუფლების აღკვეთა ერთ წლამდე. საომარი ან საგანგებო მდგომარეობის დროს ჩადენილი იგივე ქმედება მკვეთრად იმძიმება: ორიდან ხუთ წლამდე. დაცვისთვის ცენტრალური საკითხი თავის არიდების ფორმულირებაა — კანონით ნებადართული გადავადების ან ჩარიცხვისგან თავის დაღწევის გზები ამ ნორმას არ ექვემდებარება, და ზღვარი სწორედ კანონიერ გადაწყვეტილებასა და მოტყუებას შორის დგას. პრაქტიკაში ამ ზღვარზე ყველაზე ხშირი სადავო ეპიზოდებია: ჯანმრთელობის მდგომარეობის დამალვა ან, პირიქით, რეალური ავადმყოფობის სიმულაციად ჩათვლა; სამხედრო სამსახურის ვადის არასწორი გამოთვლა; საცხოვრებელი ადგილის ცვლილებისას გაწვევის უწყებების მიუღებლობა. თითოეული ასეთი ეპიზოდი დოკუმენტურად შემოწმებადია, და დროული გამართვა ადმინისტრაციულ ეტაპზე სისხლისსამართლებრივ ბრალდებამდე არ მიუყვანს საქმეს.