დავიწყების უფლების მოთხოვნები: ქართული სამართლის რეალური საფუძვლები
დავიწყების უფლების იდეა — პირადი მონაცემების და მისი წარსულის შესახებ ინფორმაციის წაშლის მოთხოვნა ძიების შედეგებიდან და პლატფორმებიდან — საერთაშორისო პრაქტიკიდან მოდის, და აქ სიცხადეა საჭირო: საქართველოს სამართალში ცალკე, სპეციალური „დავიწყების უფლების" სტატუტი არ არსებობს. რაც არსებობს, არის ორი რეალური ფენა: პირადი მონაცემების დაცვის სპეციალური კანონი, რომელიც მონაცემების დამუშავების რეჟიმს აწესრიგებს, და სამოქალაქო კოდექსის პირადი არაქონებრივი უფლებების ინსტრუმენტები. ამ გვერდზე საუბარია სწორედ სამოქალაქო-სამართლებრივ ფენაზე: იმ მოთხოვნებზე, რომლებიც კოდექსის ნორმებით შენდება და რომლებიც მონაცემთა შესახებ კანონის ზოგად არსებობას ეყრდნობა დამატებითი რეგულაციის სახით.
პირადი არაქონებრივი უფლებები როგორც საფუძველი
სამოქალაქო კოდექსის 18-ე მუხლი იწყებს იქიდან, რომ პირს უფლება აქვს სასამართლოს მეშვეობით, კანონით დადგენილი წესით დაიცვას საკუთარი პატივი, ღირსება, პირადი ცხოვრების საიდუმლოება, პირადი ხელშეუხებლობა ან საქმიანი რეპუტაცია შელახვისგან. ეს ჩარჩო ზოგადია და სწორედ მასში ჯდება ინფორმაციის გავრცელებისგან მომდინარე დავები: ისტორიული ან კერძო ხასიათის ცნობები, რომლებიც პირად ცხოვრებას ეხება, ამ უფლებით დაცულ სფეროს მიეკუთვნება. ხელყოფის შეწყვეტის მოთხოვნა ხელმყოფის მიმართ პირდაპირ იშვება, და ეს ინსტრუმენტი ზუსტად ის სამოქმედო საშუალებაა, რომელიც გავრცელებული ინფორმაციის მიმართ გამოიყენება. ამავე მუხლის მეხუთე ნაწილი გამოსახულებასაც იცავს: პირის ფოტოსურათის, კინოფილმის ან ვიდეოფილმის თანხმობის გარეშე გამოქვეყნება დაცვის სფეროში ჯდება, გარდა კანონით ჩამოთვლილი შემთხვევებისა — საზოგადოებრივი აღიარება, დაკავებული თანამდებობა, მართლმსაჯულების ან პოლიციის მოთხოვნები, სამეცნიერო, სასწავლო ან კულტურული მიზნები, საზოგადო ვითარება ან პოზირებისთვის მიღებული საზღაური.
პერსონალურ მონაცემებთან წვდომის უფლება როგორც აღმოჩენის ინსტრუმენტი
დავიწყების მოთხოვნის პრაქტიკული პირველი ნაბიჯი ხშირად ინფორმაციის აღმოჩენაა: რა მონაცემები არსებობს, სად და ვინ ინახავს. აქ მუშაობს სამოქალაქო კოდექსის 18-1-ე მუხლი: პირს უფლება აქვს, გაეცნოს მასზე არსებულ პერსონალურ მონაცემებს და ჩანაწერებს, რომლებიც დაკავშირებულია მის ფინანსურ ან ქონებრივ მდგომარეობასთან ან სხვა კერძო საკითხებთან, და მიიღოს ამ მონაცემების ასლები. პირს არ შეიძლება უარი ეთქვას იმ ინფორმაციის გაცემაზე, რომელიც მოიცავს მის პერსონალურ მონაცემებს ან ჩანაწერებს მის შესახებ. წერილობითი თხოვნის საფუძველზე მონაცემების მფლობელ პირს გადაცემის მოვალეობა აქვს. სხვა პირზე გადაცემის წესიც დაწვრილებითია: ნებისმიერი პირი ვალდებულია წერილობითი თხოვნის საფუძველზე სხვა პირს გადასცეს მასთან დაცული პერსონალური მონაცემები, თუ წარადგენს იმ პირის წერილობით თანხმობას, და ამ დროს მონაცემების საიდუმლოებას იცავს (მუხლი 18-1). ეს ნორმა დავიწყების მოთხოვნის მოსამზადებლად გამოიყენება: ჯერ ვიგებთ, რა არსებობს, შემდეგ ვითხოვთ მის ამოღებას ან გავრცელების შეწყვეტას.