ვის შეუძლია გახდეს მემკვიდრე
კანონისმიერი მემკვიდრეობა ანდერძის არარსებობის ან უძლურების შემთხვევაში წყვეტს, ვის გადაეცემა გარდაცვლილის ქონება. კანონით მემკვიდრეობის დროს მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე მამკვიდრებლის შვილები, რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი დაიბადებიან. ანუ სიცოცხლის კრიტერიუმი სიკვდილის მომენტზეა მიბმული, ხოლო მომავალში დაბადებული შვილისთვის გამონაკლისია შექმნილი — დედის ჩასახვის ფაქტზე დაყრდნობით.
შედარებისთვის: ანდერძით მემკვიდრეობისას მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ სიკვდილის მომენტისათვის, აგრეთვე ისინი, რომლებიც ჩაისახნენ მის სიცოცხლეში და დაიბადნენ მისი გარდაცვალების შემდეგ, მიუხედავად იმისა, მისი შვილები არიან ისინი თუ არა, ასევე იურიდიული პირები. კანონისმიერი წესი ამიტომ უფრო ვიწროა — ის ოჯახურ კავშირზეა აგებული.
პირველი რიგი: შვილები, მეუღლე და მშობლები
კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად პირველ რიგში ითვლებიან გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები). ეს უახლოესი წრეა: შვილები, მეუღლე და მშობლები ერთდროულად იწვევიან და თანასწორუფლებიანნი არიან — თითოეულს თანაბარი წილი ერგება პირველი რიგის შიგნეთ.
განსაკუთრებული წესები ეხება ნაშვილებს: ნაშვილები და მისი შთამომავლები, როგორც მშვილებლის ან მისი ნათესავების მემკვიდრეები, გათანაბრებული არიან მშვილებლის შვილებთან და მათ შთამომავლებთან. სხვა მხრივ, ნაშვილები აღარ მიიჩნევა კანონით მემკვიდრედ ბიოლოგიური მშობლების, აღმავალი ხაზის სხვა ბიოლოგიური ნათესავებისა და და-ძმების მიმართ. საპირისპიროდ, მშვილებელი და მისი ნათესავები ნაშვილების მხრიდან ბიოლოგიურ ნათესავებთან არიან გათანაბრებული, ხოლო ნაშვილების ბიოლოგიურ ოჯახს კანონით მემკვიდრეობა აღარ ეკუთვნის. შვილად აყვანა ახალ კავშირს ქმნის და ძველს წყვეტს.
შვილიშვილების წარმომადგენლობა და შემდგომი რიგები
შვილიშვილები, შვილიშვილის შვილები და ამ უკანასკნელთა შვილები კანონით მემკვიდრეებად ჩაითვლებიან, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ცოცხალი აღარ არის მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდრე უნდა ყოფილიყო, და თანასწორად იღებენ იმ წილს, რომელიც კანონით მემკვიდრეობის დროს მათ გარდაცვლილ მშობელს ერგებოდა. თუ მათმა მშობლებმა უარი თქვეს სამკვიდროს მიღებაზე, შვილიშვილები ვერ გახდებიან მემკვიდრეები — უარი შემდგომ თაობასაც კეტავს კარს.
შემდგომი რიგები ასე ნაწილდება: მეორე რიგში გარდაცვლილის დები და ძმები არიან; დისწულები, ძმისწულები და მათი შვილები იმავე პირობით იწვევიან — მშობლის აღარ ცოცხლობისას თანაბარ წილს იღებენ მის ადგილას. მესამე რიგში ბებია და პაპა არიან, აგრეთვე ბებიისა და პაპის დედ-მამა, როგორც დედის, ისე მამის მხრიდან, თუ გახსნისას ბებია და პაპა აღარ ცოცხლები არიან. მეოთხე რიგში ბიძები, დეიდები და მამიდები არიან, მეხუთეში კი ბიძაშვილები, დეიდაშვილები და მამიდაშვილები, ხოლო მათი არარსებობისას — ამ უკანასკნელთა შვილები.
რიგებს შორის ურთიერთობა მკაფიოა: წინა რიგის თუნდაც ერთ-ერთი მემკვიდრის არსებობა გამორიცხავს შემდგომი რიგის მემკვიდრეობას. ანუ სანამ ცოცხალია ერთი შვილიც კი, დები და ძმები მემკვიდრეები არ ხდებიან, და ა.შ. სრული რიგითობით.