ვის შეუძლია გახდეს მემკვიდრე
კანონისმიერი მემკვიდრეობა ანდერძის არარსებობის ან უძლურების შემთხვევაში წყვეტს, ვის გადაეცემა გარდაცვლილის ქონება. კანონით მემკვიდრეობის დროს მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე მამკვიდრებლის შვილები, რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი დაიბადებიან. ანუ სიცოცხლის კრიტერიუმი სიკვდილის მომენტზეა მიბმული, ხოლო მომავალში დაბადებული შვილისთვის გამონაკლისია შექმნილი — დედის ჩასახვის ფაქტზე დაყრდნობით.
შედარებისთვის: ანდერძით მემკვიდრეობისას მემკვიდრეები შეიძლება იყვნენ პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ სიკვდილის მომენტისათვის, აგრეთვე ისინი, რომლებიც ჩაისახნენ მის სიცოცხლეში და დაიბადნენ მისი გარდაცვალების შემდეგ, მიუხედავად იმისა, მისი შვილები არიან ისინი თუ არა, ასევე იურიდიული პირები. კანონისმიერი წესი ამიტომ უფრო ვიწროა — ის ოჯახურ კავშირზეა აგებული.
პირველი რიგი: შვილები, მეუღლე და მშობლები
კანონით მემკვიდრეობის დროს თანასწორი უფლებით მემკვიდრეებად პირველ რიგში ითვლებიან გარდაცვლილის შვილები, გარდაცვლილის შვილი, რომელიც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიბადა, მეუღლე, მშობლები (მშვილებლები). ეს უახლოესი წრეა: შვილები, მეუღლე და მშობლები ერთდროულად იწვევიან და თანასწორუფლებიანნი არიან — თითოეულს თანაბარი წილი ერგება პირველი რიგის შიგნეთ.
განსაკუთრებული წესები ეხება ნაშვილებს: ნაშვილები და მისი შთამომავლები, როგორც მშვილებლის ან მისი ნათესავების მემკვიდრეები, გათანაბრებული არიან მშვილებლის შვილებთან და მათ შთამომავლებთან. სხვა მხრივ, ნაშვილები აღარ მიიჩნევა კანონით მემკვიდრედ ბიოლოგიური მშობლების, აღმავალი ხაზის სხვა ბიოლოგიური ნათესავებისა და და-ძმების მიმართ. საპირისპიროდ, მშვილებელი და მისი ნათესავები ნაშვილების მხრიდან ბიოლოგიურ ნათესავებთან არიან გათანაბრებული, ხოლო ნაშვილების ბიოლოგიურ ოჯახს კანონით მემკვიდრეობა აღარ ეკუთვნის. შვილად აყვანა ახალ კავშირს ქმნის და ძველს წყვეტს.
შვილიშვილების წარმომადგენლობა და შემდგომი რიგები
შვილიშვილები, შვილიშვილის შვილები და ამ უკანასკნელთა შვილები კანონით მემკვიდრეებად ჩაითვლებიან, თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის ცოცხალი აღარ არის მათი მშობელი, რომელიც მამკვიდრებლის მემკვიდრე უნდა ყოფილიყო, და თანასწორად იღებენ იმ წილს, რომელიც კანონით მემკვიდრეობის დროს მათ გარდაცვლილ მშობელს ერგებოდა. თუ მათმა მშობლებმა უარი თქვეს სამკვიდროს მიღებაზე, შვილიშვილები ვერ გახდებიან მემკვიდრეები — უარი შემდგომ თაობასაც კეტავს კარს.
შემდგომი რიგები ასე ნაწილდება: მეორე რიგში გარდაცვლილის დები და ძმები არიან; დისწულები, ძმისწულები და მათი შვილები იმავე პირობით იწვევიან — მშობლის აღარ ცოცხლობისას თანაბარ წილს იღებენ მის ადგილას. მესამე რიგში ბებია და პაპა არიან, აგრეთვე ბებიისა და პაპის დედ-მამა, როგორც დედის, ისე მამის მხრიდან, თუ გახსნისას ბებია და პაპა აღარ ცოცხლები არიან. მეოთხე რიგში ბიძები, დეიდები და მამიდები არიან, მეხუთეში კი ბიძაშვილები, დეიდაშვილები და მამიდაშვილები, ხოლო მათი არარსებობისას — ამ უკანასკნელთა შვილები.
რიგებს შორის ურთიერთობა მკაფიოა: წინა რიგის თუნდაც ერთ-ერთი მემკვიდრის არსებობა გამორიცხავს შემდგომი რიგის მემკვიდრეობას. ანუ სანამ ცოცხალია ერთი შვილიც კი, დები და ძმები მემკვიდრეები არ ხდებიან, და ა.შ. სრული რიგითობით.
არაშრომისუნარიან პირთა უფლება სარჩოზე
კანონით მემკვიდრეობის წესებს ერთვის სოციალური დაცვის ნორმაც: არაშრომისუნარიან პირებს, რომლებიც მამკვიდრებლის რჩენაზე იყვნენ და დამოუკიდებლად თავის შენახვა არ შეუძლიათ, თუ მათ შესახებ ანდერძში მითითებული არ არის, უფლება აქვთ მოითხოვონ სარჩო (ალიმენტი) სამკვიდროდან. ეს უფლება ანდერძით დაუცველ პირებზეა გათვლილი და მათ სამკვიდროს ნაწილს აღუძვრის მაშინაც, როცა ისინი არცერთ რიგში არ შედიან.
სარჩოს ზომა მოქნილია: თანხის ოდენობა, რაც გადახდილ უნდა იქნეს სარჩოს სახით, შეიძლება შემცირდეს სამკვიდროს აქტივის მოცულობის გათვალისწინებით. ანუ მოთხოვნის დაკმაყოფილება სამკვიდროს რეალურ შესაძლებლობებს ეწყობა — მცირე აქტივის შემთხვევაში სარჩო შესაბამისად პატარავდება. სარჩოს განაწილების დანარჩენი დეტალები სხვა ნორმებით რეგულირდება.
უმკვიდრო ქონების გადასვლა სახელმწიფოს საკუთრებაში
თუ არც კანონით მემკვიდრეები და არც ანდერძით მემკვიდრეები არ არიან, არცერთმა მემკვიდრემ არ მიიღო სამკვიდრო ან ყველა მემკვიდრეს ჩამოერთვა მემკვიდრეობის უფლება, უმკვიდრო ქონება გადადის სახელმწიფოს საკუთრებაში. ეს არის კანონისმიერი მემკვიდრეობის ბოლო წერტილი: როცა არცერთი რიგი არ იძლევა მემკვიდრეს და არც ანდერძი არ არსებობს ან ვერ ამოქმედდა, ქონება სახელმწიფოსთან მიდის.
გამონაკლისი შეეხება სამეწარმეო წილებს: უმკვიდრო ქონება სამეწარმეო საზოგადოებაში ან კოოპერატივში წილის, აქციის ან პაის სახით გადადის მათ ხელში, თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ანუ კომპანიაში არსებული წილი სახელმწიფოს კი არა, საზოგადოებას ან კოოპერატივს რჩება, რაც ბიზნესის უწყვეტობისთვისაა მნიშვნელოვანი.
ხშირად დასმული კითხვები კანონისმიერ მემკვიდრეობაზე
ვინ არიან პირველი რიგის მემკვიდრეები?
გარდაცვლილის შვილები (მათ შორის სიკვდილის შემდეგ დაბადებული შვილი), მეუღლე და მშობლები (მშვილებლები) — თანასწორი უფლებით.
როგორ მემკვიდრეობენ შვილიშვილები?
თუ სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მათი მშობელი, რომელიც მემკვიდრე უნდა ყოფილიყო, აღარ ცოცხლობს — თანასწორად იღებენ მშობლის წილს. მშობლის მიერ სამკვიდროზე უარის თქმა კი მათ მემკვიდრეობას გამორიცხავს.
რა მოხდება, თუ წინა რიგში ერთი მემკვიდრე მაინც არსებობს?
წინა რიგის თუნდაც ერთი მემკვიდრის არსებობა გამორიცხავს შემდგომი რიგის მემკვიდრეობას — მეორე და შემდგომი რიგები მხოლოდ მაშინ იწვევიან, როცა წინა რიგი ამოიწურება.
შეუძლიათ თუ არა ნაშვილებს მემკვიდრეობა?
დიახ — მშვილებლისა და მისი ნათესავების მიმართ ისინი გათანაბრებულნი არიან მშვილებლის შვილებთან, ხოლო ბიოლოგიური მშობლებისა და მათი ნათესავების მიმართ კანონით მემკვიდრეობა აღარ აქვთ.
სად მიდის ქონება, თუ მემკვიდრე არსებობს?
უმკვიდრო ქონება გადადის სახელმწიფოს საკუთრებაში; გამონაკლისია სამეწარმეო საზოგადოებაში ან კოოპერატივში არსებული წილი, აქცია ან პაი, რომელიც მათ ხელში გადადის.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
კანონისმიერი მემკვიდრეობა რიგების, ნათესაობის და დოკუმენტების ზუსტ ანალიზს ეყრდნობა. Legal.ge-ს გუნდი დაგეხმარებით მემკვიდრეთა წრისა და რიგის განსაზღვრაში, ნაშვილებისა და წარმომადგენლობითი მემკვიდრეობის საკითხების გამოთვლაში, სარჩოს მოთხოვნის შეფასებასა და სამკვიდროს მიღების პროცედურის დაგეგმვაში. მოგვმართეთ — თქვენს შემთხვევაში ვიპოვით ზუსტ სამართლებრივ გამოსავალს.