გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანება და მემკვიდრის მოვალეობები
მემკვიდრეობის მიღება საქართველოში მხოლოდ ქონებრივ საკითხებს არ ეხება: საგადასახადო კოდექსი გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანების გადახდა მემკვიდრეს აკისრებს სამკვიდრო ქონებაში მისი წილის პროპორციულად, სამკვიდრო მოწმობის მიღების დღიდან. გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანებად ითვლება მისი გარდაცვალების თარიღის მიხედვით არსებული დავალიანება, ამიტომ მემკვიდრეობის დაგეგმვისას მნიშვნელოვანია გარდაცვლილის საგადასახადო მდგომარეობის წინასწარი შეფასება. მემკვიდრე ვალდებულია შეატყობინოს საგადასახადო ორგანოს სამკვიდრო მოწმობის მიღების შესახებ, თუ მისთვის ცნობილია გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანების თაობაზე, ხოლო საგადასახადო ორგანო ვალდებულია პირს არაუგვიანეს ოცდაათი დღისა იმ დღიდან, როდესაც მისთვის ცნობილი გახდა სამკვიდრო მოწმობის მიღების შესახებ, გაუგზავნოს შეტყობინება საგადასახადო დავალიანების თაობაზე.
საგადასახადო დავალიანება მემკვიდრეს ეკისრება მხოლოდ მის წილამდე შეზღუდვით: იგი პასუხისმგებელია სამკვიდრო ქონებაში მისი წილის პროპორციულად და არა მთლიანად გარდაცვლილის ყველა ვალდებულებაზე. აღნიშნული პროპორციულობის პრინციპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, როდესაც მემკვიდრეები რამდენიმეა და თითოეულს განსხვავებული წილი აქვს. მემკვიდრეობის საგადასახადო დაგეგმვის დროს სწორედ ეს წესით განისაზღვრება, თუ რამდენად რისკიანია კონკრეტული სამკვიდრო ნაწილის მიღება არსებული დავალიანებების ფონზე.
როდესაც საგადასახადო დავალიანება ჩამოიწერება
კანონით გათვალისწინებულია საგადასახადო დავალიანების ჩამოწერის სამი შემთხვევა: როდესაც გარდაცვლილ პირს მემკვიდრე არ ჰყავს; როდესაც მემკვიდრემ უარი თქვა სამკვიდროზე; და როდესაც გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანების მოცულობა აღემატება მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულებას — ამ შემთხვევაში ჩამოიწერება დავალიანების დარჩენილი თანხის ოდენობა. ბოლო შემთხვევა ფაქტობრივად განსაზღვრავს, რომ მემკვიდრე ვერასოდეს აღმოჩნდება უარეს მდგომარეობაში, ვიდრე მიღებული ქონების ღირებულებაა, რაც მემკვიდრეობის მიღების რისკების შეფასების მთავარი საყრდენია.
გარდაცვლილის ეკონომიკური საქმიანობის გაგრძელება
თუ მემკვიდრე აგრძელებს გარდაცვლილი ფიზიკური პირის ეკონომიკურ საქმიანობას, იგი ვალდებულია აცნობოს ამის შესახებ საგადასახადო ორგანოს, ეკონომიკური საქმიანობის დაწყებამდე დარეგისტრირდეს გადასახადის გადამხდელად, ხოლო თუ გარდაცვლილი პირი დამატებული ღირებულების გადასახადის გადამხდელი იყო — დამატებული ღირებულების გადასახადის გადამხდელად, გადაიხადოს გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანება და შეასრულოს გადასახადის გადამხდელის სხვა ვალდებულებები. ამავდროულად, საგადასახადო ორგანო ვალდებულია გააერთიანოს გარდაცვლილი პირისა და მისი მემკვიდრის პირადი აღრიცხვის ბარათები.
მემკვიდრეს, რომელიც აგრძელებს საქმიანობას, აქვს მნიშვნელოვანი უფლებებიც: მოითხოვოს გარდაცვლილი პირის მიერ ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან სანქციის, მათ შორის საბაჟო სანქციის თანხის დაბრუნება ან მომავალი გადასახადის ანგარიშში ჩათვლა; გამოიყენოს გარდაცვლილი პირის პირველადი საგადასახადო დოკუმენტები ანგარიშგების დროს; წარადგინოს საგადასახადო დეკლარაციები, მათ შორის შესწორებული, გარდაცვლილი პირის საქმიანობის პერიოდზე; გააგრძელოს გარდაცვლილი პირის მიერ დაწყებული საგადასახადო დავა. ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების ან ჩათვლის მოთხოვნის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანო ვალდებულია მოთხოვნის წარდგენიდან არაუგვიანეს სამი თვისა ასახოს თანხა მემკვიდრის პირადი აღრიცხვის ბარათზე და დაადგინოს მისი კანონმდებლობასთან შესაბამისობა, საგადასახადო შემოწმების ჩატარების ჩათვლით.