გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანება და მემკვიდრის მოვალეობები
მემკვიდრეობის მიღება საქართველოში მხოლოდ ქონებრივ საკითხებს არ ეხება: საგადასახადო კოდექსი გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანების გადახდა მემკვიდრეს აკისრებს სამკვიდრო ქონებაში მისი წილის პროპორციულად, სამკვიდრო მოწმობის მიღების დღიდან. გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანებად ითვლება მისი გარდაცვალების თარიღის მიხედვით არსებული დავალიანება, ამიტომ მემკვიდრეობის დაგეგმვისას მნიშვნელოვანია გარდაცვლილის საგადასახადო მდგომარეობის წინასწარი შეფასება. მემკვიდრე ვალდებულია შეატყობინოს საგადასახადო ორგანოს სამკვიდრო მოწმობის მიღების შესახებ, თუ მისთვის ცნობილია გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანების თაობაზე, ხოლო საგადასახადო ორგანო ვალდებულია პირს არაუგვიანეს ოცდაათი დღისა იმ დღიდან, როდესაც მისთვის ცნობილი გახდა სამკვიდრო მოწმობის მიღების შესახებ, გაუგზავნოს შეტყობინება საგადასახადო დავალიანების თაობაზე.
საგადასახადო დავალიანება მემკვიდრეს ეკისრება მხოლოდ მის წილამდე შეზღუდვით: იგი პასუხისმგებელია სამკვიდრო ქონებაში მისი წილის პროპორციულად და არა მთლიანად გარდაცვლილის ყველა ვალდებულებაზე. აღნიშნული პროპორციულობის პრინციპი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, როდესაც მემკვიდრეები რამდენიმეა და თითოეულს განსხვავებული წილი აქვს. მემკვიდრეობის საგადასახადო დაგეგმვის დროს სწორედ ეს წესით განისაზღვრება, თუ რამდენად რისკიანია კონკრეტული სამკვიდრო ნაწილის მიღება არსებული დავალიანებების ფონზე.
როდესაც საგადასახადო დავალიანება ჩამოიწერება
კანონით გათვალისწინებულია საგადასახადო დავალიანების ჩამოწერის სამი შემთხვევა: როდესაც გარდაცვლილ პირს მემკვიდრე არ ჰყავს; როდესაც მემკვიდრემ უარი თქვა სამკვიდროზე; და როდესაც გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანების მოცულობა აღემატება მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულებას — ამ შემთხვევაში ჩამოიწერება დავალიანების დარჩენილი თანხის ოდენობა. ბოლო შემთხვევა ფაქტობრივად განსაზღვრავს, რომ მემკვიდრე ვერასოდეს აღმოჩნდება უარეს მდგომარეობაში, ვიდრე მიღებული ქონების ღირებულებაა, რაც მემკვიდრეობის მიღების რისკების შეფასების მთავარი საყრდენია.
გარდაცვლილის ეკონომიკური საქმიანობის გაგრძელება
თუ მემკვიდრე აგრძელებს გარდაცვლილი ფიზიკური პირის ეკონომიკურ საქმიანობას, იგი ვალდებულია აცნობოს ამის შესახებ საგადასახადო ორგანოს, ეკონომიკური საქმიანობის დაწყებამდე დარეგისტრირდეს გადასახადის გადამხდელად, ხოლო თუ გარდაცვლილი პირი დამატებული ღირებულების გადასახადის გადამხდელი იყო — დამატებული ღირებულების გადასახადის გადამხდელად, გადაიხადოს გარდაცვლილი პირის საგადასახადო დავალიანება და შეასრულოს გადასახადის გადამხდელის სხვა ვალდებულებები. ამავდროულად, საგადასახადო ორგანო ვალდებულია გააერთიანოს გარდაცვლილი პირისა და მისი მემკვიდრის პირადი აღრიცხვის ბარათები.
მემკვიდრეს, რომელიც აგრძელებს საქმიანობას, აქვს მნიშვნელოვანი უფლებებიც: მოითხოვოს გარდაცვლილი პირის მიერ ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან სანქციის, მათ შორის საბაჟო სანქციის თანხის დაბრუნება ან მომავალი გადასახადის ანგარიშში ჩათვლა; გამოიყენოს გარდაცვლილი პირის პირველადი საგადასახადო დოკუმენტები ანგარიშგების დროს; წარადგინოს საგადასახადო დეკლარაციები, მათ შორის შესწორებული, გარდაცვლილი პირის საქმიანობის პერიოდზე; გააგრძელოს გარდაცვლილი პირის მიერ დაწყებული საგადასახადო დავა. ზედმეტად გადახდილი თანხის დაბრუნების ან ჩათვლის მოთხოვნის შემთხვევაში საგადასახადო ორგანო ვალდებულია მოთხოვნის წარდგენიდან არაუგვიანეს სამი თვისა ასახოს თანხა მემკვიდრის პირადი აღრიცხვის ბარათზე და დაადგინოს მისი კანონმდებლობასთან შესაბამისობა, საგადასახადო შემოწმების ჩატარების ჩათვლით.
მემკვიდრეობითა და ჩუქებით მიღებული შემოსავლების გათავისუფლება
საშემოსავლო გადასახადის სისტემაში მემკვიდრეობის დაგეგმვის ცენტრალური საკითხია გათავისუფლებები. კანონით საგადასახადო წლის განმავლობაში I და II რიგის მემკვიდრეების მიერ ჩუქებით ან მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულება საშემოსავლო გადასახადისაგან თავისუფალია, ხოლო III და IV რიგის მემკვიდრეებისთვის ჩუქებით ან მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულება თავისუფლდება კალენდარული წლის განმავლობაში ას ორმოცდაათი ათასი ლარის ფარგლებში. სწორედ ამ ზღვრების ცოდნა განსაზღვრავს დაგეგმვის შესაძლებლობებს: ახლო ნათესავების შემთხვევაში ქონების გადაცემა საგადასახადო ტვირთის გარეშეა, ხოლო შემდგომ რიგებში თანხის გადანაწილება წლებსა და პირებს შორის საგადასახადო თვალსაზრისით გამართლებულია.
გარდა ამისა, საგადასახადო წლის განმავლობაში ათას ლარამდე ჩუქებით მიღებული ქონების ღირებულებაც თავისუფალია, გარდა დაქირავებულის მიერ დამქირავებლისგან ჩუქებით მიღებული ქონებისა. მნიშვნელოვანია აგრეთვე ქონების რეალიზაციის ვადები: ფიზიკური პირისთვის თავისუფალია ორ წელზე მეტი ვადით საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი ბინის ან სახლის მასზე დამაგრებული მიწით რეალიზაციით მიღებული ნამეტი, საკუთრების უფლების რეგისტრაციიდან ექვს თვეზე მეტი ვადით მყოფი ავტოსატრანსპორტო საშუალების რეალიზაციით მიღებული ნამეტი და ორ წელზე მეტი ვადით საკუთრებაში არსებული სხვა აქტივის მიწოდებით მიღებული ნამეტი. ეს ნიშნავს, რომ მემკვიდრეობით მიღებული ქონების გასხვისების დროც საგადასახადო დაგეგმვის ნაწილია.
ხშირად დასმული კითხვები მემკვიდრეობის საგადასახადო დაგეგმვაზე
ვინ იხდის გარდაცვლილის საგადასახადო დავალიანებას?
მემკვიდრე, სამკვიდრო ქონებაში მისი წილის პროპორციულად, სამკვიდრო მოწმობის მიღების დღიდან; დავალიანებად მიჩნევა გარდაცვალების თარიღისათვის არსებული მდგომარეობა.
როდის ჩამოიწერება დავალიანება?
როდესაც გარდაცვლილს მემკვიდრე არ ჰყავს, როდესაც მემკვიდრე უარს იტყვის სამკვიდროზე ან როდესაც დავალიანება აღემატება მემკვიდრეობით მიღებული ქონების ღირებულებას — ამ შემთხვევაში დარჩენილი თანხის ოდენობით.
რა უფლებები აქვს საქმიანობას განაგრძობელ მემკვიდრეს?
მას შეუძლია მოითხოვოს გარდაცვლილის ზედმეტად გადახდილი გადასახადის ან სანქციის დაბრუნება, გამოიყენოს მისი პირველადი დოკუმენტები, წარადგინოს დეკლარაციები გარდაცვლილის პერიოდზე და გააგრძელოს დაწყებული საგადასახადო დავა; რეგისტრაცია გადამხდელად საქმიანობის დაწყებამდეა საჭირო.
რომელი მემკვიდრეები თავისუფლდებიან გადასახადისგან?
I და II რიგის მემკვიდრეებისთვის მემკვიდრეობით ან ჩუქებით მიღებული ქონება თავისუფალია, III და IV რიგისთვის — ას ორმოცდაათი ათასი ლარის ფარგლებში კალენდარულ წელს; ჩუქებაზე ათას ლარამდე შეღავათიც მოქმედებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მემკვიდრეობის საგადასახადო დაგეგმვის ყველა კომპონენტზე მოგეხმარებათ: შევაფასებთ გარდაცვლილის არსებულ საგადასახადო დავალიანებას და მემკვიდრეების წილების პროპორციულ ტვირთს, განვსაზღვრავთ გათავისუფლებების გამოყენების ოპტიმალურ სცენარს, დავგეგმავთ ქონების გადაცემისა და გასხვისების ვადებს და წარგენთ თქვენს ინტერესებს საგადასახადო ორგანოსთან ურთიერთობაში. დაგვიკავშირდით Legal.ge-ის საიტზე და მიიღეთ ინდივიდუალური სამართლებრივი გადაწყვეტილება თქვენი ოჯახის ქონების დასაცავად.