რესტიტუციისა და კომპენსაციის საქმეზე გადაწყვეტილების მიღება ყოველთვის არ ნიშნავს დავის დასრულებას: მხარეს შეიძლება არ ეთანხმებოდეს არც გადაწყვეტილების შინაარსი და არც ის გზა, რომლითაც ის მიიღებოდა. კანონი ამ დისბალანსისთვის მკაფიო გასაჩივრების მექანიზმს ითვალისწინებს — განსხვავებული გზებითა და ვადებით, იმისდა მიხედვით, ვისი აქტია სადავო და რა საფუძველზე გასაჩივრდება. ამ გვერდზე დეტალურად არის განმარტებული, რომელი გადაწყვეტილება სად გასაჩივრდება, რომელ ვადებში, რა ხდება გადაწყვეტილების აღსრულებას გასაჩივრების პერიოდში, როგორ შეიძლება არაკეთილსინდისიელი მფლობელის გამოსახლების გადავადება და რომელი გარანტიები ზღუდავს კომისიის წევრებს გასაჩივრებული საქმის განხილვისას.
რომელი გადაწყვეტილება სად გასაჩივრდება
გასაჩივრების გზა დამოკიდებულია იმაზე, ვისი აქტია სადავო და რა საფუძველი გაქვთ. კანონით დადგენილი პროცედურების დარღვევის შემთხვევაში კომისიის გადაწყვეტილება შეიძლება გასაჩივრდეს საქართველოს უზენაეს სასამართლოში, ხოლო ახლად აღმოჩენილ და ახლად გამოვლენილ გარემოებებთან დაკავშირებით — თავად კომისიაში. კომისიის კომიტეტის გადაწყვეტილებები კი შეიძლება გასაჩივრდეს კომისიაში სამივე საფუძვლით: არსებითად განსახილველად, კანონით დადგენილი პროცედურების დარღვევის შემთხვევაში ან ახლად აღმოჩენილ და ახლად გამოვლენილ გარემოებებთან დაკავშირებით. საქმის წარმოება კომისიაში იწყება დაზარალებულის, მისი მემკვიდრის ან წარმომადგენლის განცხადებით, ხოლო განცხადების წარმოებაში მიღებაზე ან მიღებაზე უარის თქმაზე კომიტეტი გადაწყვეტილებას იღებს 3 თვის განმავლობაში.
გასაჩივრების ვადები
ვადები განსხვავდება საფუძვლის მიხედვით და მათი არიალება ყველაზე ხშირი ტექნიკური შეცდომაა:
- კომისიის კომიტეტის გადაწყვეტილების გასაჩივრების ვადაა გადაწყვეტილების ძალაში შესვლიდან 1 თვე — ამ ვადაში გადაწყვეტილების აღსრულება შეჩერდება;
- ახლად აღმოჩენილ და ახლად გამოვლენილ გარემოებებთან დაკავშირებით განცხადება გადაწყვეტილების გასაჩივრების შესახებ შეიძლება წარდგენილ იქნეს გარემოებების შეტყობიდან 90 დღის განმავლობაში;
- კანონით დადგენილი პროცედურების დარღვევის შემთხვევაში გასაჩივრების ვადაა გადაწყვეტილების მიღების დღიდან 3 თვე.
გასაჩივრებული განცხადების წარმოებაში მიღებაზე კომისიას უფლება აქვს უარი თქვას განსაზღვრულ შემთხვევებში: განცხადება აშკარად უსაფუძვლოა; კომისიის გადაწყვეტილების გასაჩივრებისას არ არსებობს ახლად აღმოჩენილი და ახლად გამოვლენილი გარემოებები ან პროცედურების დარღვევის ფაქტი; გასულია გასაჩივრების ვადა; სადავო ქონებასთან დაკავშირებით უკვე არსებობს სასამართლოს გადაწყვეტილება. უარის თითოეული ეს საფუძველი წინასწარ ცნობილია და მათზე აგებული პასუხისას სწორედ თქვენი განცხადების სისწორე ხდება გადამწყვეტი.
გადაწყვეტილების აღსრულება გასაჩივრებისას და გამოსახლების გადავადება
გასაჩივრების შემთხვევაში გადაწყვეტილების აღსრულება, როგორც წესი, არ შეჩერდება, თუმცა კომისიას უფლება აქვს ერთ-ერთი მხარის შუამდგომლობით შეაჩეროს ის. ამასთან, კომისიის კომიტეტის გადაწყვეტილების გასაჩივრების 1 თვიანი ვადის განმავლობაში აღსრულება სწორედ რომ შეჩერდება — ეს ვადა და შეჩერება ერთად არის დადგენილი და მათი ერთად გაგებაა საჭირო. განსაკუთრებული წესი ეხება არაკეთილსინდისიელ მფლობელს: გარემოებების გათვალისწინებით, კომისიას უფლება აქვს მიიღოს გადაწყვეტილება არაკეთილსინდისიერი მფლობელის გამოსახლების გადავადების შესახებ. კანონიერ ძალაში შესულ გადაწყვეტილებებზე კომისია და მისი კომიტეტი სააღსრულებო ფურცელს გასცემს, ხოლო გადაწყვეტილება ძალაში შედის სხდომაზე საჯაროდ გამოცხადების მომენტიდან.
როგორ განიხილება გასაჩივრებული საქმე
გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებასთან დაკავშირებით კომისია გადაწყვეტილებას იღებს საქმის განხილვისათვის დადგენილი წესით. მნიშვნელოვანი გარანტიაა, რომ ამ დროს კომისიის მუშაობაში მონაწილეობის მიღების უფლება არ აქვს კომისიის იმ კომიტეტის წევრს, რომელმაც მიიღო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება — საქმე ფაქტობრივად ახალ შემადგენლობას ერთობა. სხდომების უფლებამოსილებაც ზუსტად არის განსაზღვრული: კომისიის სხდომა უფლებამოსილია, თუ მას ესწრება კომისიის არანაკლებ 6 წევრი, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების თაობაზე — არანაკლებ 5 წევრი; კომიტეტის სხდომა უფლებამოსილია, თუ მას ესწრება კომიტეტის არანაკლებ 2 წევრი. გადაწყვეტილება იღებება დამსწრე წევრთა ხმების უმრავლესობით, ხმათა გაყოფისას გადამწყვეტია თავმჯდომარის ხმა. საბოლოო გადაწყვეტილებებს კომისია და მისი კომიტეტი იღებენ და აქვეყნებენ განცხადების წარმოებაში მიღებიდან არა უგვიანეს 6 თვისა, ხოლო განსაკუთრებული გარემოებებისას ეს ვადა 9 თვეს არ უნდა აღემატებოდეს. გადაწყვეტილების ტიპებია: განცხადების სრულად დაკმაყოფილება, ნაწილობრივ დაკმაყოფილება ან უარის თქმა — და გადაწყვეტილება ყოველთვის დასაბუთებული უნდა იყოს.
დამოუკიდებლობის გარანტიები და ინტერესთა კონფლიქტი
კომისია, მისი წევრი და თანამშრომელი უფლებამოსილებების განხორციელებისას მიუკერძოებლები და დამოუკიდებლები არიან ნებისმიერი პოლიტიკური ან ფინანსური ინტერესისაგან და ემორჩილებიან მხოლოდ საქართველოს კონსტიტუციასა და კანონმდებლობას. მათ საქმიანობაზე ზემოქმედება ან ჩარევა დაუშვებელია, ხოლო ამგვარი ზემოქმედების შედეგად მიღებული გადაწყვეტილება ბათილია. ინტერესთა კონფლიქტის წესებიც მკაცრია: კომისიის წევრი ვერ იქნება პირი, რომელიც ასრულებს ანაზღაურებად სამუშაოს (გარდა პედაგოგიური, სამეცნიერო ან შემოქმედებითი საქმიანობისა), არის პოლიტიკური პარტიის წევრი ან უშუალოდ მონაწილეობდა შეიარაღებულ კონფლიქტში. თუ წევრს ან ბიუროს თანამშრომელს განსახილველ პირთან პირდაპირი ან არაპირდაპირი ეკონომიკური ინტერესი აღმოაჩნდა, იგი ვალდებულია ამის შესახებ წერილობითი ფორმით განაცხადოს და მონაწილეობა არ მიიღოს საქმის განხილვასა და გადაწყვეტილების მიღებაში.
პრაქტიკული ნაბიჯები გასაჩივრებისას
გასაჩივრების გადაწყვეტილების მიღებამდე მოიმზადეთ შემდეგი ნაბიჯებით:
- დაადგინეთ, ვისი აქტია სადავო — კომისიის თუ მისი კომიტეტის გადაწყვეტილება: აქედან გამომდინარეობს გასაჩივრების ინსტანცია;
- განსაზღვრეთ საფუძველი — პროცედურის დარღვევა თუ ახლად აღმოჩენილი და ახლად გამოვლენილი გარემოებები: აქედან გამომდინარეობს ვადა;
- გადაამოწმეთ ვადა დადგენილი წესით: კომიტეტის გადაწყვეტილებისას — ძალაში შესვლიდან 1 თვე, ახალი გარემოებებისას — მათი შეტყობიდან 90 დღე, პროცედურის დარღვევისას — გადაწყვეტილების მიღების დღიდან 3 თვე;
- მოიყვანეთ ფაქტები ქრონოლოგიურად და მიუთითეთ, სად დაირღვა პროცედურა ან რა არის ახალი გარემოება;
- თუ გამოსახლების საფრთხე რეალურია, გაითვალისწინეთ კომისიის უფლება — გარემოებების გათვალისწინებით — მიიღოს გადაწყვეტილება არაკეთილსინდისიერი მფლობელის გამოსახლების გადავადების შესახებ;
- თუ გადაწყვეტილების აღსრულება თქვენთვის მტკივნეულია, გამოიყენეთ მხარის შუამდგომლობის შესაძლებლობა აღსრულების შეჩერების თხოვნით.