საინვესტიციო კონტრაქტები — ერთობლივი საქმიანობის მოდელი
საერთაშორისო საინვესტიციო პროექტების სამართლებრივი მოწყობა საქართველოში ხშირად ეყრდნობა სამოქალაქო კოდექსის ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ინსტიტუტს. კოდექსის მე-930 მუხლით ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად. ეს უკანასკნელი დეტალი განსაზღვრავს მოდელის ბუნებას: პარტნიორები თანამშრომლობენ, მაგრამ ახალი სამართლებრივი პირი არ იბადება.
ინვესტიციური თვალსაზრითით ეს მოქნილი ფორმაა: უცხოური ინვესტორი და ქართული პარტნიორი აგებენ საერთო პროექტს — მშენებლობა, წარმოება, ტექნოლოგიური პლატფორმა — ისე, რომ თითოეული ინარჩუნებს საკუთარ სამართლებრივ ფორმას, ხოლო ურთიერთობა ხელშეკრულებით განისაზღვრება. ამასთან, საერთაშორისო ინვესტიციების დაცვის საკითხები — საინვესტიციო ხელშეკრულებები და არბიტრაჟი — ცალკე საერთაშორისო-სამართლებრივი რეგულაციის სფეროა და ცალკეა გასაანალიზებელი.
ხელშეკრულების ფორმა და აუცილებელი შინაარსი
კოდექსის მე-931 მუხლი განსაზღვრავს, რომ ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულება შეიძლება დაიდოს წერილობით ან ზეპირად. ინვესტიციური პროექტისთვის ზეპირი ფორმა რეალურად გამორიცხულია — ის მხოლოდ იურიდიულად დასაშვებ ვარიანტად რჩება, პრაქტიკული ღირებულების გარეშე. წერილობითი ხელშეკრულება კი უნდა შეიცავდეს: მონაწილეთა დასახელებასა და მისამართს; მონაცემებს ერთობლივი საქმიანობის სახეობისა და მიზნის შესახებ; მონაწილეთა უფლებებსა და მოვალეობებს; მართვის ორგანოთა სტრუქტურასა და ფუნქციებს; შემოსავლებისა და ზიანის განაწილების წესსა და პირობებს; ხელშეკრულებიდან გასვლის წესს; საქმიანობის ხანგრძლივობას; ხელშეკრულების მოშლისა და დარჩენილი ქონების განაწილების წესს.
ეს ჩამონათვალი ინვესტორისთვის სანდო ჩეკლისტია: თითოეული პუნქტი — მართვიდან გასვლამდე — დავის პოტენციური წერტილია, და მისი ხელშეკრულებაში განსაზღვრა სწორედ ის ნაბიჯია, რომელიც დავას წინასწარ აცილებს. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დარჩენილი ქონების განაწილების წესი: ინვესტიციური პროექტის დასრულებისას სწორედ ეს პუნქტი წყვეტს, ვის რა დარჩება.
მართვა და გადაწყვეტილებების მიღება
კოდექსის მე-934 მუხლი აწესრიგებს საქმეების ერთობლივად გაძღოლის ვალდებულებას: თუ ხელშეკრულება სხვა რამეს არ ითვალისწინებს, მონაწილეები ერთობლივად უძღვებიან საქმეებს და წარმოადგენენ ამხანაგობას მესამე პირებთან ურთიერთობაში, და ყოველი გარიგების დადებისას საჭიროა ხელშეკრულების ყველა მონაწილის თანხმობა. ხელშეკრულებას შეუძლია გათვალისწინოს, რომ გადაწყვეტილების მისაღებად საკმარისია ხმათა უმრავლესობა — მაგრამ ის განისაზღვრება მონაწილეთა საერთო რაოდენობის მიხედვით და არა შესატანის ოდენობით. ეს დეტალი მცირე პარტნიორს იცავს: მისი ხმა იმდენადვე ითვლება, რამდენადაც დიდი ინვესტორისა.
მართვის სხვა მოდელებიც შესაძლებელია: ხელშეკრულებამ შეიძლება საქმეების მართვა დააკისროს ერთ ან რამდენიმე მონაწილეს, რომელთაგან თითოეულს დამოუკიდებლად მოქმედების უფლება აქვს — ასეთ შემთხვევაში თითოეულს შეუძლია მეორეს შეედავოს გარიგების დადებისას და შედავების შემთხვევაში გარიგება არ დაიდება. თუ მართვა ერთ-ერთ მონაწილეს აქვს დაკისრებული, საეჭვოობისას ის წარმოადგენს ამხანაგობას და მის მიერ დადებული გარიგებები ნამდვილია. მონაწილეს შეიძლება ჩამოერთვას მართვის უფლებამოსილება ხმათა უმრავლესობით მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ის უხეშად არღვევს დაკისრებულ მოვალეობებს, და ყველა მონაწილეს უფლება აქვს უარი თქვას მართვაში მონაწილეობაზე, ხოლო ასეთ პირს შეუძლია გამგეობას ნებისმიერ დროს მოსთხოვოს მისთვის საჭირო ინფორმაცია. ინვესტორისთვის ეს ინფორმაციის უფლება მეორეხარისხოვანი დეტალი არ არის: პროექტის რეალური სურათი ზუსტად იმ მონაცემებშია, რომლებიც მართვას აწყდება, და მისი მოთხოვნის უფლება კოდექსით პირდაპირ არის უზრუნველყოფილი.