საერთაშორისო ვალის ამოღება — როგორ აგვარებს ამას ქართული სამართალი
საერთაშორისო ვალთან დაკავშირებული მოთხოვნები ხშირად ერთიანდება ერთ კითხვაში: შეიძლება თუ არა ვალისგან სრულად განთავისუფლება და რომელ პირობებში. აქ თავიდანვე უნდა ვთქვათ მკაფიოდ, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი „საერთაშორისო ვალის ამოღების“ სპეციალურ ინსტიტუტს არ იძლევა და უცხო სახელმწიფოში გამოცხადებული ვალისგან განთავისუფლება საქართველოში ავტომატურად არ მოქმედებს. ქართული სამართლით ვალდებულება წყდება კოდექსით გათვალისწინებული ცალკეული საფუძვლებით — მხარეთა შეთანხმებით პატიებით, ურთიერთგაქვითვით, მოვალისა და კრედიტორის ერთ პირად შერწყმით ან იურიდიული პირის ლიკვიდაციით. სწორედ ეს გზებია ის იურიდიული ინსტრუმენტები, რომლებითაც საერთაშორისო ვალსაც შეიძლება ამოეღოთ საქართველოს იურისდიქციაში არსებული ურთიერთობების ფარგლებში.
ამ გვერდზე ჩვენ განვმარტავთ, როგორ მუშაობს თითოეული ეს საფუძველი, რა ფორმა სჭირდება მათ და რას უნდა მიაქციოთ ყურადღება, როცა მოვალე ან კრედიტორი სხვა სახელმწიფოს მოქალაქეა ან სხვა ქვეყანაში რეგისტრირებული კომპანიაა. ინფორმაცია ეყრდნობა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის იმ ნორმებს, რომლებიც ვალდებულების შეწყვეტას არეგულირებს, და მიზნად ისახავს, რომ თქვენ მიიღოთ რეალური წარმოდგენა იმაზე, რომელი გზა შეესაბამება თქვენს ვითარებას.
ვალის პატიება — მხარეთა შეთანხმებით შეწყვეტა
სამოქალაქო კოდექსის მე-448 მუხლი ადგენს მარტივ, მაგრამ გადამწყვეტ წესს: ვალის პატიება მხარეთა შორის შეთანხმებით იწვევს ვალდებულების შეწყვეტას. ეს ნიშნავს, რომ კრედიტორს უფლება აქვს თავისი ნებით, შეთანხმების საფუძველზე, უარი თქვას მოთხოვნაზე და თუ მოვალესთან შეთანხმდა, ვალდებულება სამართლებრივად აღარ არსებობს.
პრაქტიკაში ეს გზა ხშირად გამოიყენება მაშინ, როცა მხარეები სადავო მოთხოვნას კომპრომისით აგვარებენ — მაგალითად, კრედიტორი თანხმდება ვალის ნაწილობრივ დაფარვაზე ან განრიგზე, ხოლო დარჩენილ ნაწილს პატიობს. მნიშვნელოვანია, რომ პატიება ორმხრივი ნების გამოვლენაა: ერთმხრივი განცხადება ვალს არ შეაწყვეტს. საერთაშორისო კონტექსტში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ პატიების შეთანხმება ზუსტად განსაზღვრავდეს, რომელ მოთხოვნას, რომელ ვალუტაში და რომელ ხელშეკრულებას ეხება — წინააღმდეგ შემთხვევაში მოგვიანებით კამათი გაუთავებელი ხდება.
ურთიერთგაქვითვა — მოთხოვნათა ერთმანეთში დათვლა
კოდექსის 442-ე მუხლი განსაზღვრავს: ორ პირს შორის არსებული ურთიერთმოთხოვნა შეიძლება გაქვითვით შეწყდეს, თუ დამდგარია ამ მოთხოვნათა შესრულების ვადა. გაქვითვა იმას ნიშნავს, რომ მხარეთა ერთმანეთის მიმართ არსებული მოთხოვნები ერთმანეთს უთვლიან იმ ოდენობამდე, რომლითაც ისინი ერთმანეთს ფარავენ, და ვალდებულება ამ ნაწილში წყდება.
საერთაშორისო ვალის ამოღების კონტექსტში გაქვითვა განსაკუთრებით პრაქტიკულია, როცა ერთი და იგივე კონტრაგენტის მიმართ რამდენიმე ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საპირისპირო მოთხოვნები გაქვთ — მაგალითად, საქონლის მიწოდებისა და მომსახურების საპასუხო მოთხოვნები, თუ ორივე მათგანის შესრულების ვადა დადგა. ამასთან, ფინანსური ბაზრის მონაწილეებისთვის კოდექსი ცალკე აწესრიგებს კვალიფიციური ფინანსური ხელშეკრულებების რეჟიმს: ურთიერთგაქვითვის შეთანხმების ფარგლებში დადებული ასეთი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ორმხრივი ვალდებულებები შეიძლება შესრულდეს ურთიერთგაქვითვით ან საბოლოო ურთიერთგაქვითვით, რაც „ფინანსური გირავნობის, ურთიერთგაქვითვისა და დერივატივების შესახებ“ საქართველოს კანონით რეგულირდება. ეს საბოლოო გაქვითვის მექანიზმი ფინანსური ბაზრის სტაბილურობისთვისაა განკუთვნილი და მისი გამოყენება სპეციალურ სიფრთხილეს მოითხოვს.