უსაფრთხოების პოლიტიკა საწარმოში არა მხოლოდ მართვის ინსტრუმენტია — ის საქართველოს შრომის კოდექსით დადგენილი კონკრეტული ვალდებულებების შესრულების ფორმაც. მუხლი 45 დამსაქმებელს აკისრებს უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოს უზრუნველყოფის ვალდებულებათა მთელ კომპლექსს, ხოლო მუხლი 23 იმ წერილობითი ფორმის განსაზღვრავს — შრომის შინაგანაწესს — რომელშიც ეს ვალდებულებები უნდა აისახოს. ამ გვერდზე ვხსნით, რა შინაარსი უნდა ჰქონდეს უსაფრთხოების პოლიტიკას, რომელი სამართლებრივი ფორმა ატარებს მას და როგორ ერთვის ამ პროცესში დასაქმებულთა წარმომადგენლებთან კონსულტაცია მუხლი 71-ის მიხედვით.
პოლიტიკის შინაარსი — მუხლი 45-ის ვალდებულებათა ნუსხა
უსაფრთხოების პოლიტიკის ბირთვი მუხლი 45-ია. დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებული უზრუნველყოს სიცოცხლისა და ჯანმრთელობისთვის მაქსიმალურად უსაფრთხო და ჯანსაღი სამუშაო გარემოთი (პუნქტი 1) და გონივრულ ვადაში მიაწოდოს მას სრული, ობიექტური და გასაგები ინფორმაცია ყველა იმ ფაქტორის შესახებ, რომელიც მოქმედებს დასაქმებულის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობაზე (პუნქტი 2). თვით პოლიტიკის დოკუმენტის შინაარსობრივი მანდატი პუნქტები 4 და 5 ქმნის: დამსაქმებელი ვალდებულია დანერგოს შრომის უსაფრთხოების უზრუნველმყოფი პრევენციული სისტემა, დროულად მიაწოდოს ინფორმაცია რისკებისა და პრევენციის ზომების, საფრთხის შემცველ აღჭურვილობასთან მოპყრობის წესების შესახებ, აღჭურვილობა ტექნოლოგიური პროგრესის შესაბამისად შეცვალოს უსაფრთხო ან ნაკლებად სახიფათო მოწყობილობით და საჭიროების შემთხვევაში დასაქმებული პერსონალური დამცავი აღჭურვილობითაც უზრუნველყოს (პუნქტი 4); ხოლო საწარმოო შემთხვევის დროს — მიიღოს ყველა გონივრული ზომა შედეგების ლოკალიზაციის, პირველადი დახმარებისა და ევაკუაციისთვის (პუნქტი 5).
პოლიტიკამ ასევე უნდა ასახავდეს დანარჩენ სპეციალურ ვალდებულებებს: დასაქმებულის უფლება უარი თქვას იმ სამუშაოზე, რომელიც აშკარა და არსებით საფრთხეს უქმნის ჯანმრთელობას, დაუყოვნებლივი შეტყობინების ტვირთით (პუნქტი 3); ორსული ქალის დაცვა მისი ან ნაყოფის კეთილდღეობისთვის საფრთხის შემქმნელი შრომისგან (პუნქტი 7); და ის გარემოება, რომ მძიმე, მავნე და საშიშპირობებიან სამუშაოთა ნუსხა, შრომის უსაფრთხოების წესები და დამსაქმებლის ხარჯით ჩასატარებელი სავალდებულო პერიოდული სამედიცინო შემოწმების წესები საქართველოს კანონმდებლობით განისაზღვრება (პუნქტი 8) — ანუ პოლიტიკა ამ ნუსხებს ქმნის კი არა, მათზე აგება.
შინაგანაწესი — პოლიტიკის სამართლებრივი ფორმა
მუხლი 23 განსაზღვრავს ინსტრუმენტს: დამსაქმებელს უფლება აქვს დაადგინოს შრომის შინაგანაწესი და იგი ვალდებულია დასაქმებულს გააცნოს (პუნქტი 1). შინაგანაწესი წერილობითი დოკუმენტია, რომლითაც შეიძლება განისაზღვროს სამუშაო კვირის ხანგრძლივობა, სამუშაო დროის დაწყება-დამთავრება, დასვენების ხანგრძლივობა, შრომის ანაზღაურების გაცემის დრო, ადგილი და წესი, შვებულებების წესი, შრომის პირობების დაცვის წესები, წახალისებისა და პასუხისმგებლობის სახეები და განცხადების/საჩივრის განხილვის წესი (პუნქტი 2). სამუშაოს სპეციფიკის გათვალისწინებით შეიძლება დადგინდეს სპეციალური წესებიც (პუნქტი 3) — უსაფრთხოების პოლიტიკის ტექნიკური დეტალები სწორედ აქ თავსდება. მნიშვნელოვანია პუნქტი 4: დამსაქმებელი ვალდებულია დაცვა უზრუნველყოს თანაბარი მოპყრობის პრინციპისა და დისკრიმინაციის ამკრძალავი დებულებები შინაგანაწესსა და სხვა დოკუმენტებში ასახოს; პუნქტი 5 კი შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების რეალიზებას ეხმარება, „შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებული სავალდებულო სტანდარტების შესრულებით. და ბოლოს, ბათილია შინაგანაწესის ის დებულება, რომელიც კანონს, ინდივიდუალურ ან კოლექტიურ ხელშეკრულებას ეწინააღმდეგება (პუნქტი 6) — ეს ზღურვადობის ნორმა პოლიტიკის პროექტირებისასვე უნდა იქნეს გათვალისწინებული.
კონსულტაცია წარმომადგენლებთან — მუხლი 71
როდესაც უსაფრთხოების პოლიტიკა ორგანიზაციულ ცვლილებებს ან საწარმოო გადაწყვეტილებებს ეხება, ამოქმედდება მუხლი 71: დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულთა წარმომადგენლებს მიაწოდოს ინფორმაცია და გამართოს კონსულტაცია საწარმოს ეკონომიკურ მდგომარეობასთან, დასაქმების სტრუქტურასა და დაგეგმილ ღონისძიებებთან, აგრეთვე შრომის ორგანიზებაში არსებით ცვლილებებთან დაკავშირებით (პუნქტი 1). ინფორმაცია წერილობით, გონივრულ ვადაში — გადაწყვეტილების მიღებამდე არაუგვიანეს 30 დღისა — უნდა იყოს მიწოდებული, შინაარსით ისეთი, რომ წარმომადგენლებს საკითხის ადეკვატურად შესწავლის საშუალება მიეცეთ (პუნქტი 2). კონსულტაცია პოზიციების კეთილსინდისიერი გაცვლაა შეთანხმების მიღწევის განზრახვით (პუნქტი 3), ის გამართული უნდა იყოს დირექტორსა და წარმომადგენლებს შორის შეხვედრების მეშვეობით (პუნქტი 4), ხოლო პრაქტიკული მექანიზმები წერილობითი შეთანხმებით განისაზღვრება; კოლექტიური ხელშეკრულება შეიძლება წინასწარ ითვალისწინებდესმატავდეს სამუშაო ადგილზე კომიტეტის შექმნასაც (პუნქტი 5). საყურადღებოა: ამერიკული პრაქტიკის წერილობითი უსაფრთხოების პროგრამის სტილის მოთხოვნები ქართულ სამართალში არ არსებობს — საქართველოში პოლიტიკის კანონიერი სახე სწორედ მუხლი 23-ის შინაგანაწესია, რომელიც მუხლი 45-ის ვალდებულებებს ახორციელებს.
აუცილებელია თუ არა უსაფრთხოების პოლიტიკის დოკუმენტი?
პრევენციული სისტემის დანერგვა მუხლი 45-ის პუნქტი 4-ით პირდაპირ ვალდებულებაა; მისი გასაცნობად და აღსასრულებლად კი ბუნებრივი ფორმა მუხლი 23-ის შრომის შინაგანაწესია, რომელიც დასაქმებულს ვალდებულია გააცნოს.
რა უნდა ასახულიყოს პოლიტიკაში აუცილებლად?
რისკებისა და პრევენციის ზომების ინფორმირება, პერსონალური დამცავი აღჭურვილობა, აღჭურვილობის შეცვლა ტექნოლოგიური პროგრესის შესაბამისად და საწარმოო შემთხვევის შედეგების ლოკალიზაციის, პირველადი დახმარებისა და ევაკუაციის ზომები — მუხლი 45-ის პუნქტები 4 და 5.
შეიძლება თუ არა შინაგანაწესის დებულების გაუქმება?
დიახ. მუხლი 23-ის პუნქტი 6-ის მიხედვით, ბათილია შინაგანაწესის ის დებულება, რომელიც კანონს, ინდივიდუალურ ან კოლექტიურ ხელშეკრულებას ეწინააღმდეგება.
როდის არის კონსულტაცია აუცილებელი?
მუხლი 71-ის მიხედვით — საწარმოს საქმიანობასა და ეკონომიკურ მდგომარეობასთან, დასაქმებასთან და შრომის ორგანიზებაში არსებით ცვლილებებთან დაკავშირებულ საკითხებზე, წერილობითი ინფორმაციის მიწოდებით გადაწყვეტილებამდე არაუგვიანეს 30 დღისა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი უსაფრთხოების პოლიტიკას დგამს კანონიერ საფუძველზე: ვასახებთ მუხლი 45-ის ვალდებულებებს შინაგანაწესის სტრუქტურაში, ვგეგმავთ დასაქმებულთა ინფორმირებისა და წარმომადგენლებთან კონსულტაციის პროცედურას და ვამოწმებთ დოკუმენტის შესაბამისობას ზღურვადობის ნორმებთან. მიმართეთ Legal.ge-ს — ჩვენ თქვენს საწარმოში უსაფრთხოების მართვას სამართლებრივ საიმედოობას შევაძლევინებთ.