აქტივების აღდგენის სამართლებრივი გზები საქართველოში
როდესაც ქონება — მათ შორის, კრიპტოვალუტა ან სხვა ციფრული აქტივი — თაღლითობის, ჩართვის ან უნებართვო ხელყოფის შედეგად ეროდება მფლობელს, საკითხი ის არის, რომელი სასამართლო-სამართლებრივი მექანიზმით არის შესაძლებელი მისი დაბრუნება ან ღირებულების ანაზღაურება. საქართველოში ციფრული აქტივებისთვის ცალკე აღდგენითი კანონი არ არსებობს — აქტივების აღდგენა აგებულია სამოქალაქო კოდექსის სამ კლასიკურ მოთხოვნაზე: ნივთის გამოთხოვა უკანონო მფლობელობიდან, სხვის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრების დაბრუნება და ზიანის ანაზღაურება დელიქტის წესით. ამ სამივე გზას აქვს საკუთარი პირობები, და სწორი მოთხოვნის შერჩევა ხშირად წყვეტს, დაიბრუნდება თუ არა დაკარგული ღირებულება.
ნივთის გამოთხოვა უკანონო მფლობელობიდან
სამოქალაქო კოდექსის მე-172 მუხლის პირველი ნაწილით, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. ეს ნორმა ვრცელდება ყველა იმ შემთხვევაზე, როცა ნივთი კონკრეტულად იდენტიფიცირებულია და მისი მფლობელი ცნობილია: თუ აქტივი ჯერ კიდევ არსებობს და ვინმეს მფლობელობაშია, მოთხოვნა მიმართულია ამ პირის მიმართ. თუ საკუთრების ხელყოფა ხდება ნივთის ამოღების ან ჩამორთმევის გარეშე — მაგალითად, ნივთზე წვდომის დაბლოკვით — მესაკუთრეს შეუძლია ხელის შემშლელს მოსთხოვოს ამ მოქმედების აღკვეთა, ხოლო თუ ხელშეყვანა გრძელდება, აღკვეთა ითხოვება სასამართლოში სარჩელის შეტანის გზით. ციფრული აქტივების შემთხვევაში ამ გზის პრაქტიკული პირობაა აქტივის და მფლობელის იდენტიფიკაცია — სადაც ეს შესაძლებელია, გამოთხოვითი მოთხოვნა უმტკიცებელი გზაა.
სხვის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრების დაბრუნება
როცა ნივთის ან თანხის გადაცემა მართლწესრიგის საფუძველს მოკლებულია — მაგალითად, თაღლითური სქემით ან შეცდომით გადარიცხვით — დგება სამოქალაქო კოდექსის მე-991 მუხლი: პირი, რომელიც სხვა პირის ხარჯზე უსაფუძვლოდ გამდიდრდა სხვა საშუალებითაც, მოვალეა დაუბრუნოს მას მიღებული. ეს მოთხოვნა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იქ, სადაც გადაცემული ღირებულება უკვე ნივთის სახით აღარ არსებობს ან გარდაიქმნა — მაშინ მოთხოვნა მიმართულია არა ნივთის, არამედ მიღებულის დაბრუნებაზე. უსაფუძვლო გამდიდრების ინსტიტუტი აქტივების აღდგენის პრაქტიკაში ხშირად ცენტრალურია, რადგან თაღლითური გადარიცხვების უმრავლესობა სწორედ ამ მოთხოვნით ჯდება სამოქალაქო-სამართლებრივ კვალდაკვალ.