ავტონომიური რობოტების პასუხისმგებლობა

ავტონომიური რობოტების პასუხისმგებლობა: სამართლებრივი ჩარჩო

ავტონომიური რობოტები — თვითმართავი მანქანები, საწარმოო მანიპულატორები, მომსახურებითი რობოტები — ფიზიკურ სამყაროში მოქმედებენ და ზიანის მიყენება შეუძლიათ. საქართველოში არ არსებობს რობოტებისთვის სპეციალურად მიძღვნილი კანონი, და ეს არ ნიშნავს სამართლებრივ ვაკუუმს: ასეთი ზიანი შეფასდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის წუნდებული პროდუქტის შესახებ ნორმებით, რომლებიც მწარმოებლის პასუხისმგებლობას აწესრიგებს. ამ გვერდზე განხილილია, როგორ მუშაობს ეს ჩარჩო იმ მოწყობილობებზე, რომლებშიც გადაწყვეტილებებს პროგრამული უზრუნველყოფა იღებს.

საყრდენი ნორმა კოდექსის 1009-ე მუხლია: წუნდებული პროდუქტის მწარმოებელი პასუხს აგებს ამ პროდუქტით გამოწვეული ზიანისათვის, მიუხედავად იმისა, იმყოფებოდა თუ არა იგი სახელშეკრულებო ურთიერთობაში დაზარალებულთან. ეს მნიშვნელოვანი დეტალია: ზიანის მიმყენებელი რობოტის მწარმოებელს შეუძლია ურთიერთობა არ ჰქონდეს დაზარალებულთან — პასუხისმგებლობა მაინც არსებობს, თუ პროდუქტი წუნდებულია.

რა არის წუნდებული პროდუქტი და რა შედის პროდუქტის ცნებაში

1010-ე მუხლის მიხედვით, პროდუქტი წუნდებულად მიიჩნევა, თუ იგი არ უზრუნველყოფს იმ საიმედოობას, რომელიც, ყველა გარემოების გათვალისწინებით, მოსალოდნელი იყო ამ პროდუქტისგან. ამავე მუხლი ზუსტდებს: პროდუქტი არ მიიჩნევა წუნდებულად მხოლოდ იმის გამო, რომ მოგვიანებით უფრო უკეთესი პროდუქტი იქნა ბრუნვაში შეტანილი. ავტონომიური რობოტის შემთხვევაში საიმედოობის შეფასება სწორედ იმ ფუნქციონალს განსაზღვრავს, რომელიც მოწყობილობას გააჩნდა განახლებისას.

1011-ე მუხლი პროდუქტის ცნებას განსაზღვრავს ფართოდ: პროდუქტი არის ყველა მოძრავი ნივთი და ნივთთან დაკავშირებული მომსახურება, თუნდაც ეს ნივთი იყოს სხვა მოძრავი ან უძრავი ნივთის შემადგენელი ნაწილი. ეს ნიშნავს, რომ პროგრამული უზრუნველყოფით მართული მოწყობილობა, მისი კომპონენტები და მასთან დაკავშირებული მომსახურება ერთიანად ექცევა ამ ჩარჩოში. მწარმოებლად მიიჩნევა პირი, რომელმაც აწარმოვა საბოლოო პროდუქტი, ძირითადი ელემენტი ან ნაწილი; ასევე ყველა, ვინც საკუთარი სახელით ან განმასხვავებელი ნიშნით გამოდის მწარმოებლის სახით.

თუ მწარმოებლის ვინაობის დადგენა შეუძლებელია, ყოველი მიმწოდებელი მიიჩნევა მწარმოებლად, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა იგი დაზარალებულს მოთხოვნიდან 1 თვის ვადაში წარუდგენს მწარმოებელს ან იმ პირს, რომელმაც მას ეს პროდუქტი მიაწოდა.