რა არის დაო და რატომ არ არსებობს მისთვის ცალკე კანონი
დაო — დეცენტრალიზებული ავტონომიური ორგანიზაცია — ბლოკჩეინზე ან მსგავს ტექნოლოგიურ ინფრასტრუქტურაზე დაფუძნებული გაერთიანებაა, რომლის მმართველობითი გადაწყვეტილებებიც, წესისამებრ, ავტომატური ხელშეკრულებებით და წევრთა ხმისმიცემობით იღება. საქართველოს კანონმდებლობაში დღემდე არ არსებობს დაოსთვის სპეციალურად გათვალისწინებული ცალკე კანონი, ამიტომ ასეთი გაერთიანების სამართლებრივი ორგანიზება უნდა აიგოს არსებული სამოქალაქო-სამართლებრივი ინსტრუმენტებით. პრაქტიკაში ეს ორი გზაა: მმართველობა წევრთა შორის ხელშეკრულებების ქსელით ან კანონიერი „გარსის“ — იურიდიული პირის — შექმნით, რომელიც დაოს სახელით გამოდის. ორივე შემთხვევაში გამოყენების საფუძველი სამოქალაქო კოდექსია და სწორედ მისი ის ნორმები, რომლებსაც ქვემოთ განვხილავთ, განსაზღვრავს დაოს მოწესრიგების საზღვრებს.
ხელშეკრულების თავისუფლება და დაოს შიდა წესები
სამოქალაქო კოდექსის მე-319 მუხლის პირველი ნაწილი კერძო სამართლის სუბიექტებს აძლევს უფლებას, კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და თავად განსაზღვრონ მათი შინაარსი. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ დაიშვება ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, თუკი ისინი კანონს არ ეწინააღმდეგებიან. სწორედ ამ ნორმაზე დგას დაოს მმართველობის დოკუმენტი: წევრობის პირობები, ხმის მიცემის წესი, კვორუმის მოთხოვნები, ფონდის მართვისა და გაცემის წესები — ეს ყველაფერი ფორმდება ხელშეკრულებითი პირობების სახით და წევრებისთვის სავალდებულოა იმდენად, რამდენადაც ხელშეკრულება ამოქმედებულია.
იმავე მუხლის მე-2 ნაწილი წესებს ზღვრავს: თუ ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს უკავია დომინირებული მდგომარეობა ბაზარზე, მას ამ საქმიანობის სფეროში ეკისრება ხელშეკრულების დადების ვალდებულება და არ შეუძლია კონტრაჰენტს უსაფუძვლოდ შესთავაზოს ხელშეკრულების არათანაბარი პირობები. მე-3 ნაწილი კი იცავს იმ პირებს, რომლებიც არასამეწარმეო მიზნებისთვის ან საარსებო მოთხოვნილებათა დასაკმაყოფილებლად იძენენ ან სარგებლობენ ქონებითა და მომსახურებით — მათთვის ხელშეკრულების დადებაზე დაუსაბუთებლად უარის თქმა შეუძლებელია, თუკი ხელშეკრულების მეორე მხარე მოქმედებს თავისი სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში. დაოს კონტექსტში ეს ნიშნავს, რომ ტოკენების ან ციფრული მომსახურების გაყიდვისას ჩვეულებრივ მომხმარებლებთან ურთიერთობა ხელშეკრულებითი თავისუფლების შეუზღუდავი გამოყენების უფლებას არ იძლევა.
იურიდიული პირის ცნება: რატომ სჭირდება დაოს „გარსი“
სამოქალაქო კოდექსის მე-24 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იურიდიული პირი არის განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად შექმნილი, საკუთარი ქონების მქონე, ორგანიზებული წარმონაქმნი, რომელიც თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს და საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და შეუძლია სასამართლოში გამოვიდეს როგორც მოსარჩელედ, ისე მოპასუხედ. დაურეგისტრირებელ დაოს ეს თვისებები არ გააჩნია: მისი აქტივები ფორმალურად ცალკეულ წევრებს ან განუსაზღვრელ წრეს რჩება, ორგანიზაცია კი ვერ დადებს გარიგებებს საკუთარი სახელით და ვერ გამოვა სასამართლოში მოსარჩელედ ან მოპასუხედ. ამიტომ მმართველობის სტაბილურობისთვის ხშირად ირჩევენ იურიდიული პირის — „გარსის“ — რეგისტრაციას, რომელიც დაოს სახელით დებს ხელშეკრულებებს და წარმოადგენს მას მესამე პირებთან ურთიერთობაში.
მე-24 მუხლის მე-2 ნაწილი ადგენს, რომ იურიდიული პირი შეიძლება იყოს კორპორაციულად ორგანიზებული, წევრობაზე დაფუძნებული, წევრთა მდგომარეობაზე დამოკიდებული ან მისგან დამოუკიდებელი და რომ მას მეწარმეობა შეიძლება ედებოდეს ან არ ედებოდეს. თუ იურიდიული პირის მიზანია სამეწარმეო, კომერციული საქმიანობა, ის და მისი ფილიალი უნდა შეიქმნას „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, ხოლო არასამეწარმეო საქმიანობის მიზნის მქონე იურიდიული პირი რეგისტრირდება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით. დაოსთვის გარსის შერჩევისას ეს განსხვავება წყვეტს, რომელი რეგისტრაციის გზა გამოიყენება და რა მოთხოვნები წარმოიშობა დამფუძნებლებისთვის.
არასამეწარმეო იურიდიული პირის რეგისტრაცია და სადამფუძნებლო დოკუმენტაცია
სამოქალაქო კოდექსის მე-29 მუხლი განსაზღვრავს არასამეწარმეო, არაკომერციული იურიდიული პირის რეგისტრაციის პირობებს: დაინტერესებული პირი მარეგისტრირებელ ორგანოს წარუდგენს პარტნიორთა შეთანხმებას და განცხადებას. სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაში, გარდა სავალდებულო მონაცემებისა, უნდა მიეთითოს: ორგანიზაციის საქმიანობის მიზანი; წევრად მიღების, წევრობიდან გასვლისა და გარიცხვის წესი, თუკი პირი წევრობაზე დაფუძნებულია; რეორგანიზაციის ან ლიკვიდაციის შესახებ გადაწყვეტილების მიმღები ორგანოს, პირის დასახელება, გადაწყვეტილების მიღების წესი და პროცედურა; აგრეთვე ხელმძღვანელი ორგანოს ან ხელმძღვანელი პირის შექმნის, არჩევის წესი და უფლებამოსილების ვადა. ამ ჩამონათვალში თითქმის ის საკითხებია თავმოყრილი, რომლებზეც დაოს მმართველობის დოკუმენტი პასუხობს — განსხვავება მხოლოდ ის არის, რომ კანონი მათ წერილობით ფიქსაციას და სახელმწიფო რეგისტრაციას ითხოვს.
რეგისტრაციასთან ერთად მარეგისტრირებელი ორგანო ერთიანი ელექტრონული პორტალის ფარგლებში ქმნის იურიდიული პირის ელექტრონულ მისამართს, ხოლო პირს უფლება აქვს, ჰქონდეს რეგისტრირებული ტელეფონის ნომერი ან ელექტრონული ფოსტის მისამართი, რომელზეც გაგზავნილი ელექტრონული შეტყობინება შესაბამისი პირისთვის ჩაბარებულად მიიჩნევა. დაოსთვის, რომლის კომუნიკაციაც ძირითადად ციფრულ გარემოში მიმდინარეობს, ეს მექანიზმი კონტრაქტენტებთან, ბანკებთან და რეგულატორებთან ფორმალური კონტაქტის დამყარების პრაქტიკული საშუალებაა.
წარმომადგენლობითი უფლებამოსილება და დაოს დელეგატები
სამოქალაქო კოდექსის მე-107 მუხლი აწესრიგებს წარმომადგენლობით უფლებამოსილებას: იგი მიიცემა რწმუნებულის ან იმ მესამე პირის მიმართ ნების გამოვლენით, რომელთანაც უნდა შედგეს წარმომადგენლობა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ნების ამ გამოვლენას არ სჭირდება ის ფორმა, რომელიც აუცილებელია იმ გარიგების დასადებად, რომლისთვისაც უფლებამოსილება გაიცემა — თუკი სპეციალური ფორმა დადგენილი არ არის. დაოს ადმინისტრატორები და დელეგატები, რომლებიც გარს-იურიდიულ პირს წარმოადგენენ მესამე პირებთან ურთიერთობაში, სწორედ ამ წესებით იღებენ და იფარგლებიან უფლებამოსილებით: მათი ქმედების საზღვრებს განსაზღვრავს ის ნების გამოვლენა, რომლითაც უფლებამოსილება მიეცათ, ამიტომ მმართველობის დოკუმენტში ამ საზღვრების ზუსტი აღწერა აუცილებელია.
რისკები და რა რჩება კოდექსის სხვა ნორმებზე
თუ დაო ორგანიზებულია მხოლოდ ხელშეკრულებების ქსელით, წევრებს შორის ქონების განაწილება, პასუხისმგებლობის საზღვრები და დავების გადაწყვეტის წესი მთლიანად ხელშეკრულებითი რეგულაციის საგანია. ხელშეკრულების ნამდვილობის სახელმწიფო ნებართვაზე დამოკიდებულების შემთხვევები, თუ არსებობს, ცალკე კანონით უნდა იყოს მოწესრიგებული. სამოქალაქო კოდექსის დანარჩენი ნორმები — ხელშეკრულებითი ვალდებულებების შესრულება, დარღვევის შედეგები და დავის განხილვა — გამოიყენება ზოგადი წესით. ამიტომ დაოს გაშვებამდე სწორი სამართლებრივი არქიტექტურის შერჩევა — ხელშეკრულებითი ქსელი თუ იურიდიული პირის გარსი — ის გადაწყვეტილებაა, რომელიც როგორც წევრების, ისე მათ კონტრაქტენტებთან ურთიერთობაზე მოქმედებს.
Legal.ge-ის გუნდი დაგეხმარებით დაოს მმართველობის დოკუმენტის შედგენაში, გარს-იურიდიული პირის რეგისტრაციასა და დელეგატების წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების გაფორმებაში, რათა თქვენი პროექტი ქართულ სამართლებრივ სივრცეში მაქსიმალურად დაცული იყოს.