DAO-ს წევრთა პასუხისმგებლობა არის ერთ-ერთი ყველაზე მწვავე და ნაკლებად გააზრებული სამართლებრივი რისკი დეცენტრალიზებულ სამყაროში. ბევრი მონაწილე თვლის, რომ რადგან ორგანიზაცია ვირტუალურია, მათ არანაირი ვალდებულება არ ეკისრებათ. რეალობა კი სრულიად საპირისპიროა: თუ DAO არ არის დარეგისტრირებული როგორც შეზღუდული პასუხისმგებლობის მქონე სუბიექტი, კანონმდებლობა მას ხშირად განიხილავს როგორც „ამხანაგობას“. ეს ნიშნავს, რომ DAO-ს ნებისმიერი წევრი (ტოკენის მფლობელი) შეიძლება იყოს პერსონალურად პასუხისმგებელი DAO-ს მიერ მიყენებულ ზარალზე ან ვალებზე მთელი თავისი პირადი ქონებით. პასუხისმგებლობის მართვის სერვისი მიზნად ისახავს ამ კატასტროფული რისკების იდენტიფიცირებას და მინიმიზაციას.
რას მოიცავს პასუხისმგებლობის მართვის სერვისი?
ეს სერვისი ეხმარება DAO-ს დამფუძნებლებს, დეველოპერებს და აქტიურ წევრებს სამართლებრივი ფარის შექმნაში. ის მოიცავს:
- რისკების აუდიტი: არსებული სტრუქტურის ანალიზი იმის დასადგენად, არსებობს თუ არა „სოლიდარული პასუხისმგებლობის“ რისკი წევრებისთვის.
- პასუხისმგებლობის შეზღუდვა: იურიდიული მექანიზმების (მაგ. „Legal Wrapper“) დანერგვა, რაც DAO-ს ვალდებულებებს გამოყოფს წევრების პირადი ქონებისგან.
- დეველოპერების დაცვა: კოდის ავტორებისა და მულტი-სიგ (Multisig) ხელმომწერების დაცვა პერსონალური სარჩელებისგან, თუ კოდში აღმოჩნდება ხარვეზი ან მოხდება ჰაკერული თავდასხმა.
- მომხმარებელთა შეთანხმებები (Terms of Use): DAO-ს ინტერფეისისთვის (Frontend) პასუხისმგებლობის გამომრიცხავი პირობების (Disclaimer) შემუშავება.
- დაზღვევის ალტერნატივები: სმარტ კონტრაქტების დაზღვევის ან იურიდიული დაცვის ფონდების შექმნის კონსულტაცია.
- მარეგულირებელი რისკების შეფასება: იმის განსაზღვრა, ხომ არ ახორციელებს DAO ლიცენზირებად საქმიანობას (მაგ. VASP, ფასიანი ქაღალდები), რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ადმინისტრაციული ან სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა.
გავრცელებული სიტუაციები
პასუხისმგებლობის საკითხები განსაკუთრებით აქტუალურია:
- როდესაც DAO-ს სმარტ კონტრაქტი გატეხეს და მომხმარებლებმა დაკარგეს თანხები — დაზარალებულები ხშირად უჩივიან არა „ჰაკერს“, არამედ DAO-ს დამფუძნებლებს და ცნობილ წევრებს.
- როდესაც DAO ინვესტირებას ახდენს სარისკო აქტივებში და კარგავს სახსრებს, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს „ნდობითი ვალდებულების“ (Fiduciary Duty) დარღვევის ბრალდება მმართველების მიმართ.
- როდესაც რეგულატორი (მაგ. SEC აშშ-ში ან სებ-ი საქართველოში) იწყებს მოკვლევას არარეგისტრირებული ფასიანი ქაღალდების გაყიდვაზე.
- როდესაც ხდება კენჭისყრა წინადადებაზე (Proposal), რომელიც არღვევს კანონს — ხმის მიმცემი წევრები შეიძლება ჩაითვალონ თანამონაწილეებად.
- როდესაც პროგრამული შეცდომის (Bug) გამო იკარგება თანხები და დეველოპერებს ედავებიან დაუდევრობას.
საქართველოს კანონმდებლობა და რეგულაციები
საქართველოში ამ საკითხს არეგულირებს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი. თუ პირთა ჯგუფი (DAO) ახორციელებს ერთობლივ საქმიანობას იურიდიული პირის რეგისტრაციის გარეშე, ეს კვალიფიცირდება როგორც „ამხანაგობა“ (მუხლი 930). ამხანაგობის ვალდებულებებისთვის კი პარტნიორები პასუხს აგებენ სოლიდარულად, მთელი თავისი ქონებით. ეს არის უდიდესი საფრთხე DAO-სთვის. გარდა ამისა, „მეწარმეთა შესახებ“ კანონი განსაზღვრავს დირექტორებისა და ხელმძღვანელი პირების „ზრუნვის მოვალეობას“, რაც შეიძლება გავრცელდეს DAO-ს აქტიურ მმართველებზეც (მაგ. Multisig მფლობელებზე), თუ სასამართლო მათ „ფაქტობრივ მმართველებად“ მიიჩნევს. სწორედ ამიტომ, კრიტიკულად მნიშვნელოვანია DAO-ს „გარსში“ მოქცევა (შპს ან სხვა ფორმა), რათა ამოქმედდეს პასუხისმგებლობის შეზღუდვის პრინციპი.
მომსახურების პროცესი
Legal.ge-ს ექსპერტები გთავაზობენ:
- დიაგნოსტიკა: DAO-ს მიმდინარე სტატუსის და რისკების შეფასება (არის თუ არა ამხანაგობა?).
- სტრუქტურირება: პასუხისმგებლობის ბარიერების შექმნა (იურიდიული პირის რეგისტრაცია).
- დოკუმენტაცია: მომხმარებელთან ურთიერთობის პირობების და „დისკლეიმერების“ შემუშავება.
- ტრენინგი: ძირითადი წევრების (Core Contributors) ინფორმირება იმის შესახებ, თუ რა ქმედებებმა შეიძლება გამოიწვიოს პერსონალური პასუხისმგებლობა.
რატომ Legal.ge?
პასუხისმგებლობის რისკების იგნორირება DAO-ს წევრებისთვის შეიძლება დამღუპველი აღმოჩნდეს. Legal.ge-ზე წარმოდგენილი იურისტები კარგად იცნობენ გლობალურ პრეცედენტებს (მაგ. Ooki DAO-ს საქმე აშშ-ში) და საქართველოს კანონმდებლობას. ისინი დაგეხმარებიან ააგოთ დაცვის მექანიზმები, რათა თქვენმა ინოვაციურმა საქმიანობამ არ შეგიქმნათ პირადი ფინანსური და სამართლებრივი პრობლემები.
განახლდა: ...