სერვისის შესახებ
ხელოვნური ინტელექტთან დაკავშირებული დავა — სისტემის მიერ მიყენებული ზიანის, მოდელის შედეგებზე დავობა, მონაცემთა არასწორი გამოყენება თუ ხელშეკრულებითი ვალდებულებების შეუსრულებლობა — საქართველოში ჩვეულებრივ სამოქალაქო საპროცესო წესებით განიხილება: ამ სფეროსთვის ცალკე საპროცესო კანონი არ არსებობს. ამასთან, ასეთი საქმის შინაარსი ტექნიკურია, და გამარჯვება უფრო მეტად იმაზეა დამოკიდებული, თუ ვინ როგორ მოეპყრობა ორ გადამწყვეტ ინსტრუმენტს: ელექტრონულ მტკიცებულებებს და სასამართლო ექსპერტიზას. სწორედ ამ ინსტრუმენტებს ეყრდნობა ჩვენი სერვისი: ვეხმარებით ხელოვნური ინტელექტის სფეროს დავებში მონაწილე მხარეებს — მოთხოვნის მომზადებიდან და მტკიცებულებების სისტემატიზაციიდან დაწყებული, ექსპერტიზის საკითხების ფორმულირებითა და ექსპერტის დასკვნის შეფასებით დამთავრებული.
ელექტრონული მტკიცებულებები — საიდან იწყება ყოველი ასეთი საქმე
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 134-ე მუხლის თანახმად, წერილობით მტკიცებულებებს წარმოადგენს აქტები, საბუთები, საქმიანი და პირადი ხასიათის წერილები, რომლებიც შეიცავს ცნობებს საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ. ხელოვნური ინტელექტის დავებში ეს კატეგორია ფართოა: სისტემის ჟურნალები, მოთხოვნებისა და პასუხების აღრიცხვა, მოდელის გამონატანის არქივი, ელფოსტით გაბმული მიმოწერა — ყველაფერი ეს საქმისათვის მნიშვნელოვან გარემოებათა შესახებ ცნობებს შეიძლება შეიცავდეს. კანონი ამას მნიშვნელოვან დახმარებასაც ურთავს: კანონმდებლობით გათვალისწინებულ ელექტრონულ დოკუმენტს, აგრეთვე ელექტრონული ხელმოწერით დადასტურებულ ან დამოწმებულ დოკუმენტს აქვს მტკიცებულების ძალა. ეს ნიშნავს, რომ ციფრულად დაფიქსირებული მასალა ქაღალდისგან განსხვავებით არ კარგავს სასამართლოში წარდგენის უფლებას. წერილობით მტკიცებულებებს სასამართლოს მხარეები წარუდგენენ; ხოლო თუ მხარემ ვერ შეძლო მტკიცებულების მიღება იმ პირისგან, ვისთანაც ის იმყოფება, მას შეუძლია სასამართლოს წინაშე იშუამდგომლოს მის გამოსათხოვად. შუამდგომლობის აღმძვრელი პირი ვალდებულია დაასაბუთოს, თუ საქმისთვის მნიშვნელოვანი რომელი გარემოება შეიძლება დადგინდეს ამ მტკიცებულებით და რას ეფუძნება მისი ვარაუდი, რომ მტკიცებულება მის მიერ მითითებული პირის ხელთაა. გამოთხოვაზე უარის თქმა სასამართლომ უნდა დაასაბუთოს განჩინებაში.
ექსპერტიზის დანიშვნა — როდის ინიშნება და ვის ინიციატივით
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 162-ე მუხლი წესს აწესებს: თუ საქმის განხილვასთან დაკავშირებულ საკითხზე მოსამართლეს სპეციალური ცოდნა არ გააჩნია, სასამართლოს შეუძლია საკუთარი ინიციატივით დანიშნოს ექსპერტიზა საქმის განხილვის ნებისმიერ სტადიაზე — მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ აღნიშნული საკითხის განმარტებას არსებითი მნიშვნელობა აქვს საქმის გადაწყვეტისათვის და მის გარეშე გადაწყვეტილების გამოტანა შეუძლებელია. ხელოვნური ინტელექტის სისტემის ქცევის შეფასება ზუსტად ასეთი საკითხია: მოსამართლე როგორც წესი არ ფლობს ტექნიკურ ცოდნას მოდელის არქიტექტურის, სწავლების მონაცემების ან გამონატანის ხარვეზის შესახებ, და საქმის ბედი ხშირად სწორედ ექსპერტიზაზეა დამოკიდებული. ასეთ შემთხვევაში სასამართლო იღებს მოტივირებულ განჩინებას. მხარეებსაც აქვთ გზა: მათ შეუძლიათ სასამართლოსგან დამოუკიდებლად უზრუნველყონ ექსპერტიზის ჩატარება, მაშინ ექსპერტის დასკვნა სასამართლოს უნდა წარედგინოს საქმის აღძვრის ან მომზადების სტადიაზე. სარჩელის წარდგენისას მხარეს უფლება აქვს მოითხოვოს ვადა დასკვნის წარმოსადგენად. მთავარ სხდომაზე დასკვნის წარმოდგენა შესაძლებელია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში — თუ მისი წარდგენის საჭიროება ობიექტური მიზეზებით არ იყო ცნობილი მოსამზადებელ სტადიაზე, ან თუ მხარემ საპატიო მიზეზით ვერ უზრუნველყო ის. მნიშვნელოვანია კიდევ ერთი წესი: დასკვნის წარმოუდგენლობა საქმის გადადების საფუძველს არ ქმნის — სასამართლოს შეუძლია მხოლოდ დაუნიშნოს ვადა.
რამდენიმე ექსპერტი და განსხვავებული მოსაზრებები
ტექნიკურ საქმეებში ხშირად არ ჰყოფნის ერთი ექსპერტის კვლევა: ერთი და იმავე სისტემას შესაძლოა სჭირდებოდეს როგორც პროგრამული უზრუნველყოფის, ისე მონაცემთა ანალიზის სპეციალისტი. კოდექსის 164-ე მუხლი ამას ითვალისწინებს: რამდენიმე ექსპერტის დანიშვნისას მათ უფლება აქვთ ერთმანეთთან ითათბირონ. თუ ექსპერტები საერთო აზრს დაადგებიან, ყველანი ხელს აწერენ ერთ დასკვნას; ხოლო ექსპერტი, რომელიც არ ეთანხმება დანარჩენებს, ადგენს ცალკე დასკვნას. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ მხარისთვის სასარგებლოა საერთო დასკვნაში შესაძლო უთანხმოების წინასწარ გათვალისწინება: ცალკე აზრის მქონე ექსპერტის დასკვნა შეიძლება საქმის გადაწყვეტილების საწინააღმდეგოდ ან სასარგებლოდ შეაფასოს და მისი პოზიცია დამატებით არგუმენტად გამოიყენოს სხდომაზე.
ექსპერტის დასკვნის ფორმა და შინაარსი
170-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ ექსპერტი დასკვნას წერილობითი ფორმით იძლევა. სასამართლოს უფლება აქვს მისცეს ექსპერტს წინადადება, რომ ზეპირი განმარტება მისცეს დასკვნის შესახებ — ზეპირი განმარტება სხდომის ოქმში ინიშნება, ექსპერტს ეკითხება და ხელს აწერს მას. დასკვნის შინაარსობრივი მოთხოვნაც მკაფიოა: ის უნდა შეიცავდეს წარმოებული გამოკვლევის წერილობით აღწერას, გამოკვლევის შედეგად მიღებულ დასკვნებსა და დასაბუთებულ პასუხებს სასამართლოს მიერ დასმულ კითხვებზე. ხელოვნური ინტელექტის საქმეში სწორედ აქ იმალება დავის ბერკეტი: სასამართლოს მიერ დასმული კითხვების სიზუსტე განსაზღვრავს, რამდენად პასუხობს დასკვნა იმას, რაც საქმის გადაწყვეტისთვის მნიშვნელოვანია. ამიტომ საკითხების ფორმულირება — თუ როგორ მოიქცეოდა სისტემა კონკრეტულ პარამეტრებში, შესაძლებელი იყო თუ არა შედეგის განჭვრეტა და რამ გამოიწვია ხარვეზი — სპეციალისტის მონაწილეობით უნდა მოხდეს.
დასკვნის შეფასება — რატომ არ არის ის საბოლოო სიმართლე
172-ე მუხლი მნიშვნელოვან გარანტიას შეიცავს: ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის. სასამართლო დასკვნას მტკიცებულებათა შეფასების ზოგადი წესით უდგება, მაგრამ დასკვნის უარყოფა დასაბუთებული უნდა იყოს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში. ეს ორმხრივად მუშაობს: მხარეს შეუძლია დაუპირისპირდეს ექსპერტის დასკვნას სხვა მტკიცებულებებით, ასევე მოითხოვოს ზეპირი განმარტება ან წინააღმდეგობრივი კვლევის ჩატარება; ხოლო სასამართლო, რომელიც დასკვნას არ იზიარებს, ვალდებულია ეს ღიად და მოტივირებულად განაცხადოს. ამიტომ ექსპერტიზით საქმის დასრულებულად ჩათვლა არასდროს არ ღირს — დასკვნის შეფასების ეტაპი თავადაა სასამართლო ბრძოლის ასპარეზი.
როგორ დაგეხმარებით
ჩვენი გუნდი ხელოვნური ინტელექტის სფეროს დავებს სრულ ციკლში ემსახურება: შევაფასებთ სადავო სიტუაციას და განვსაზღვრავთ, რომელი ფაქტობრივი გარემოებების დადგენაა საჭირო; დაგეხმარებით ელექტრონული მტკიცებულებების სწორად ფიქსაციასა და წარდგენაში, მათ შორის — იმ პირებთან მიმართებაში, ვისაც შუამდგომლობა სჭირდება; ჩავაყალიბებთ ექსპერტიზისთვის საჭირო კითხვებს ისე, რომ პასუხები რეალურად დავარღვიოს ან დაადასტუროს თქვენი პოზიცია; და შევაფასებთ მოწინააღმდეგის მიერ წარდგენულ დასკვნებს სისრულისა და სანდოობის თვალსაზრისით. მიმართეთ — და მიიღეთ კონკრეტული გეგმა, როგორ აიყვანოთ ტექნიკური უპირატესობა სასამართლო არგუმენტში.