შუალედური მომსახურების მიმწოდებელი და პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების ზოგადი პრინციპი
ელექტრონული კომერციის შესახებ საქართველოს კანონი ცალკე არეგულირებს იმ მომსახურების მიმწოდებლების მდგომარეობას, რომლებიც ინტერნეტში ტექნიკური შუამავლის როლს ასრულებენ — ინფორმაციას ატარებენ საკომუნიკაციო ქსელში, დროებით ინახავენ მას სწრაფი მიწოდებისთვის ან სერვერზე სივრცეს უთმობენ მომსახურების მიმღების მიერ განთავსებულ კონტენტს. კანონის მიდგომა მკაფიოა: თუ შუამავალი ნეიტრალურ, ტექნიკურ ფუნქციას ასრულებს და კანონით დადგენილი პირობები დაცულია, იგი გატარებულ ან შენახულ ინფორმაციაზე პასუხისმგებელი არ არის. ეს გათავისუფლება აბსოლუტური არ არის — ის ვრცელდება მხოლოდ კანონით განსაზღვრული შუალედური მომსახურების სახეებზე და მხოლოდ ზუსტად ჩამოთვლილი პირობების შესრულების შემთხვევაში. ამასთან, გათავისუფლება ვერ შეზღუდავს სასამართლოს და საქართველოს კანონმდებლობით საამისოდ უფლებამოსილ შესაბამის ადმინისტრაციულ ან სამართალდამცავ ორგანოს უფლებამოსილებას, კანონის დარღვევის შემთხვევაში საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში იმოქმედოს. ამ გვერდზე ჩვენ დეტალურად ავხსნით, როგორ მუშაობს ეს რეჟიმი თითოეული შუალედური მომსახურებისთვის და რა უნდა იცოდეთ თქვენ, როგორც პლატფორმის ოპერატორმა ან დაზარალებულმა პირმა.
საინფორმაციო საზოგადოების მომსახურება და შუალედური მომსახურების სახეები
გათავისუფლების რეჟიმის გასაგებად გადამწყვეტი მნიშვნელობა საწყის ცნებებს აქვს. საინფორმაციო საზოგადოების მომსახურება არის მომსახურება, რომელიც ანაზღაურების სანაცვლოდ, მომსახურების მიმღების ინდივიდუალური მოთხოვნის საფუძველზე იწოდება ელექტრონული საშუალებებით და დისტანციურად, ანუ მხარეთა ერთდროული დაუსწრებლად. მომსახურების მიმწოდებელია ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც ასეთ მომსახურებას ახორციელებს, ხოლო მომსახურების მიმღები — პირი, რომელიც მას იყენებს. საინფორმაციო საზოგადოების მომსახურების მიწოდება საქართველოში ლიცენზირებას, ნებართვის მიღებას ან ავტორიზებას არ ექვემდებარება — გამონაკლისს წარმოადგენს მხოლოდ ის საქმიანობები, რომლებიც „ლიცენზიებისა და ნებართვების შესახებ“ საქართველოს კანონით და სხვა საკანონმდებლო აქტებით სალიცენზიო, სანებართვო ან ავტორიზების რეჟიმს არის დაქვემდებარებული. თვით შუალედურ მომსახურებად კანონი სამ სპეციფიკურ სახეს განსაზღვრავს:
- ინფორმაციის გატარება — ინფორმაციის საკომუნიკაციო ქსელით გატარება ან ამ ქსელზე წვდომის უზრუნველყოფა;
- ქეშირება — საკომუნიკაციო ქსელით ინფორმაციის ავტომატური, შუალედური და დროებითი შენახვის მომსახურება, რომლის საშუალებითაც ეს ინფორმაცია ინტერნეტში ეფექტიანად ვრცელდება;
- ჰოსტინგი — ინფორმაციის სერვერზე განთავსებისთვის სივრცის გამოყოფის მომსახურება.
სწორედ ამ სამი სახისთვის მოქმედებს ქვემოთ განხილული პასუხისმგებლობისგან გათავისუფლების რეჟიმები, რომლებიც ერთმანეთისგან პირობების წყალობით განსხვავდება: გატარების შემთხვევაში მთავარია ნეიტრალურობა გადაცემის პროცესში, ქეშირების შემთხვევაში — დროებითი ასლის სწორად მართვა, ჰოსტინგის შემთხვევაში კი — ფაქტობრივი ცოდნა და დაუყოვნებელი რეაგირება.
გატარება: სამი პირობა, რომლებიც ერთად უნდა იყოს დაცული
გატარების რეჟიმი ეხება ინტერნეტ-პროვაიდერებს, ქსელის ოპერატორებს და სხვა პირებს, რომლებიც მომსახურების მიმღების ინფორმაციას საკომუნიკაციო ქსელით ატარებენ ან ამ ქსელზე წვდომას უზრუნველყოფენ. ასეთი შუალედური მომსახურების მიმწოდებელი გატარებულ ინფორმაციაზე პასუხისმგებელი არ არის, თუ ერთდროულად შესრულებულია შემდეგი პირობები:
- იგი არ ყოფილა ინფორმაციის გატარების ინიციატორი;
- მას არ აურჩევია გატარებული ინფორმაციის მიმღები;
- მას არ შეურჩევია ან არ შეუცვლია გატარებული ინფორმაციის შინაარსი.
კანონშივეა ტექნიკური განმარტებაც: გატარების პროცესში გასატარებელი ინფორმაციის ავტომატურ, შუალედურ და დროებით შენახვასაც გატარებად ითვლიან, იმდენად, რამდენადაც ეს მოქმედება საკომუნიკაციო ქსელით ინფორმაციის გატარების პროცესის განსახორციელებლად სრულდება — თუმცა ინფორმაცია არ შეინახება იმაზე მეტი ხნით, ვიდრე მის გადასაცემად ტექნიკურად არის საჭირო. პრაქტიკულად ეს ნიშნავს, რომ პროვაიდერი, რომელიც მხოლოდ ნეიტრალურ „მიმდენარე“ არხს წარმოადგენს — არც კონტენტს ირჩევს, არც მიმღებს და არც შინაარსს ცვლის — მესამე პირის მიერ გატარებული ინფორმაციის კანონიერებაზე პასუხს არ აგებს.

