მონაცემთა წაშლის უფლება ქართულ სამართალში
„დავიწყების უფლება“ — ასე იწოდება ხოლმე უცხოურ ტერმინოლოგიაში მონაცემთა წაშლის მოთხოვნის უფლება. საქართველოში ეს ინსტიტუტი განსაზღვრავს პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ კანონით: მონაცემთა სუბიექტს უფლება აქვს მოითხოვოს მის შესახებ მონაცემთა დამუშავების, მათ შორის პროფაილინგის, შეწყვეტა, მონაცემების წაშლა ან განადგურება. ეს უფლება აბსოლუტური არ არის — კანონი განსაზღვრავს უარის თქმის კანონიერ საფუძვლებს და ალტერნატიულ ინსტრუმენტებს, როგორიცაა დაბლოკვა. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ მუშაობს ეს მექანიზმი სუბიექტისა და ორგანიზაციისთვის.
მოთხოვნა და ვადა
სუბიექტის მოთხოვნიდან არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა — თუ კანონმდებლობით სხვა ვადა არ არის დადგენილი — უნდა შეწყდეს მონაცემთა დამუშავება ან მონაცემები უნდა წაიშალოს ან განადგურდეს, ანდა სუბიექტს ეცნობება უარის თქმის საფუძველი და განემარტება გასაჩივრების წესი. გარდა ამისა, სუბიექტს უფლება აქვს შესაბამისი მოქმედების შესახებ ინფორმაცია მიიღოს მისი განხორციელებისთანავე, დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა. ანუ ორგანიზაცია ვალდებულია როგორც ქმედება შეასრულოს, ისე შედეგის შესახებ აცნობოს — და ორივე ვადაში.
როდის შეიძლება უარი
კანონი ოთხ საფუძველს ასახელებს, რომლებზედაც დამუშავებისთვის პასუხისმგებელ პირს უფლება აქვს უარი თქვას მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე: პირველი — არსებობს დამუშავების სხვა საფუძველი, გარდა სუბიექტის მოთხოვნით გათვალისწინებულისა; მეორე — მონაცემები მუშავდება სამართლებრივი მოთხოვნის ან შესაგებლის დასაბუთების მიზნით; მესამე — დამუშავება აუცილებელია გამოხატვის ან ინფორმაციის თავისუფლების უფლების განსახორციელებლად; მეოთხე — მონაცემები მუშავდება კანონით გათვალისწინებულ საჯარო ინტერესებში არქივირების, სამეცნიერო ან ისტორიული კვლევის ან სტატისტიკური მიზნებისთვის, თუ უფლების განხორციელება ამ მიზნებს შეუძლებელს გახდის ან მნიშვნელოვნად დააზიანებს. რომელიმე ამ საფუძვლის არსებობისას დასაბუთების ვალდებულება თავად პასუხისმგებელ პირს ეკისრება — უარის ფორმულირება მხოლოდ ციტირება არ კმარა.
საჯაროდ ხელმისაწვდომი მონაცემები და შეტყობინების ტალღა
განსაკუთრებული წესი გამოიყენება მაშინ, როცა სუბიექტის მონაცემები საჯაროდ ხელმისაწვდომი ფორმით მუშავდება: სუბიექტს შეუძლია დამატებით მოითხოვოს ხელმისაწვდომობის შეზღუდვა და მონაცემთა ასლების ან მონაცემებთან დამაკავშირებელი ნებისმიერი ინტერნეტბმულის წაშლა. წაშლის შესახებ გადაწყვეტილება კი არ რჩება მხოლოდ ერთ ორგანიზაციაში: პასუხისმგებელი პირი ვალდებულია ამის შესახებ შეატყობინოს ყველა მონაცემთა მიმღებს და ყველა იმ პირს, რომლებსაც თავად გადასცა მონაცემები, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ეს შეუძლებელია მიმღებთა სიმრავლის ან არაპროპორციული დანახარჯების გამო. შეტყობინების მიმღებნი კი თავიანთ მხრივ ვალდებული არიან შეწყვიტონ დამუშავება და წაშალონ ან გაანადგურონ მონაცემები. ამრიგად, სწორად განხორციელებული მოთხოვნა ტალღასავით ვრცელდება მონაცემთა მთელ ჯაჭვზე.