სერვისის შესახებ
ხელოვნური ინტელექტის სისტემები თანდათანობით ერთვება საფინანსო, სამედიცინო, საწარმოო, სატრანსპორტო და ყოფით პროცესებში, რაც ბუნებრივად აყენებს კითხვას: ვინ და რომლის წესით პასუხობს იმ ზიანზე, რომელსაც ასეთი სისტემა მიაყენებს ადამიანს, მის ქონებას ან ბიზნესს. საქართველოს სამართალში ხელოვნური ინტელექტის მიერ ზიანის მიყენების შესახებ ცალკე, სპეციალური კანონი ჯერ არ არსებობს, ამიტომ ასეთი დავა ფასდება სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი ნორმებით: დელიქტური პასუხისმგებლობის, დამკვიდრებლის პასუხისმგებლობის, სოლიდარული პასუხისმგებლობისა და წუნდებული პროდუქტის მწარმოებლის პასუხისმგებლობის წესებით. სწორედ ამ ნორმებიდან გამომდინარეობს, ვინ არის ვალდებული ზიანი აანაზღაუროს, რომელი გარემოება ათავისუფლებს ვალდებულებისგან და როგორ ნაწილდება პასუხისმგებლობა სისტემის რამდენიმე მონაწილე პირს შორის. ჩვენი გუნდი ეხმარება როგორც დაზარალებულ პირებს ანაზღაურების მოთხოვნის მომზადებაში, ისე ტექნოლოგიურ კომპანიებს ზიანის რისკის შეფასებასა და თავდაცვის პოზიციის ჩამოყალიბებაში.
ზოგადი დელიქტური პასუხისმგებლობა — ყოველი მოთხოვნის საფუძველი
სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლი ადგენს საბაზისო წესს: პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახ ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ხელოვნური ინტელექტის კონტექსტში ეს იმას ნიშნავს, რომ თუ სისტემის ოპერატორი ან გამომყენებელი მართლსაწინააღმდეგო ქმედებას ახორციელებს სისტემის გამოყენებისას და ამის შედეგად ვინმეს ზიანი მიადგება, დგებს ანაზღაურების ვალდებულება. კანონი მოქმედებას აღიარებს როგორც განზრახ, ისე გაუფრთხილებელ ფორმად, რაც ხელოვნური ინტელექტის შემთხვევებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: ტექნოლოგიური ზიანის უმეტესი ნაწილი სწორედ გაუფრთხილებლობით — სისტემის არასათანადარი გამოყენებით, შედეგების შეუმოწმებლად დატოვებით ან აშკარა რისკის იგნორირებით — არის განპირობებული. სწორედ ამიტომ დავის განხილვაში გადამწყვეტია, სისტემას ვინ, როგორ და რომელი შემოწმებით იყენებდა.
პასუხისმგებლობა მუშაკის მოქმედებისთვის — როცა სისტემას ადამიანი იყენებს სამსახურებრივად
სამოქალაქო კოდექსის 997-ე მუხლი აწესრიგებს იმ შემთხვევას, როცა ზიანს მიაყენებს არა თავას ორგანიზაციას, არამედ მისი მუშაკი: პირი ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მესამე პირს მიადგა მისი მუშაკის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით შრომითი, ანუ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას. ეს წესი პირდაპირ ეხება ხელოვნური ინტელექტის სამსახურებრივ გამოყენებას: თუ თანამშრომელი სისტემის გამონატანზე ეყრდნობა გადაწყვეტილების მიღებისას და ამით მესამე პირს ზიანი მიადგება, მოთხოვნა შეიძლება სწორედ დამკვიდრებელ ორგანიზაციას წარედგინოს. ამასთან კანონი ამჟღავნებს მნიშვნელოვან საზღვარსაც: პასუხისმგებლობა არ დგება, თუ მუშაკი მოქმედებდა ბრალის გარეშე. ამის დასაბუთება ხშირად სწორედ დავის ყველაზე დავის საგანი ხდება და მოითხოვს იმის დამადასტურებელი ფაქტობრივი გარემოებების შეგროვებას, რამდენადაც შესაძლებელი იყო მუშაკისთვის შედეგის განჭვრეტა და რა ხარისხის შემოწმებას ითხოვდა მისგან ვითარება.
სოლიდარული პასუხისმგებლობა — როცა ზიანის დადგომაში რამდენიმე პირი მონაწილეობს
ხელოვნური ინტელექტის სისტემა იშვიათად არის ერთი პირის ნაწარმოები და ერთი პირის მიერ მართული: მის ჩამოყალიბებაში ჩვეულებრივ მონაწილეობენ შემქმნელი, მოდელის მართველი, ინტეგრაციის პარტნიორი და საბოლოო გამომყენებელი. სამოქალაქო კოდექსის 998-ე მუხლი ამ სიტუაციას მკაფიო პასუხს აძლევს: თუ ზიანის დადგომაში მონაწილეობს რამდენიმე პირი, ისინი პასუხს აგებენ, როგორც სოლიდარული მოვალეები. ზიანისათვის პასუხს აგებს არა მარტო ის, ვინც იგი უშუალოდ მიაყენა, არამედ ისიც, ვინც ის დაიყოლია ან მისი ხელშემწყობი იყო, ასევე ისიც, ვინც შეგნებულად ისარგებლა სხვისთვის მიყენებული ზიანით. დაზარალებულისთვის ეს ნიშნავს, რომ ანაზღაურება სრულად შეიძლება მოეთხოვოს რომელიმე ერთ მონაწილესაც კი, ხოლო უკანასკნელს დარჩება დანარჩენებთან გაანგარიშების შესაძლებლობა. გამომყენებელი კომპანიებისთვის კი ეს წესი რისკის ზუსტ შეფასებას მოითხოვს: სისტემაში ჩართულობა ცალკე არ ათავისუფლებს სხვების მიერ გამოწვეული ზიანისგან.
წუნდებული პროდუქტის მწარმოებლის პასუხისმგებლობა
განსაკუთრებული წესი გამოიყენება მაშინ, როცა ზიანს იწვევს სისტემის ხარვეზი. სამოქალაქო კოდექსის 1009-ე მუხლის თანახმად, წუნდებული პროდუქტის მწარმოებელი პასუხს აგებს ამ პროდუქტით გამოწვეული ზიანისათვის მიუხედავად იმისა, იმყოფებოდა თუ არა იგი სახელშეკრულებო ურთიერთობაში დაზარალებულთან. ხელოვნური ინტელექტის სისტემის ან მასში ჩაშენებული პროგრამული უზრუნველყოფის გამოცემისას ეს ნორმა დაზარალებულს მნიშვნელოვნად იცავს: სისტემის შემქმნელთან პირდაპირი ხელშეკრულება ხშირად არ არსებობს, ხოლო მოთხოვნა მაინც შეიძლება სწორედ მწარმოებლის მიმართულებით წარიდგინოს. ამასთან, კანონი მწარმოებლის განთავისუფლების შემთხვევებსაც ასახელებს.
მწარმოებელი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისგან, თუ:
- მას ეს პროდუქტი არ გაუტანია სარეალიზაციოდ;
- საქმის გარემოებებიდან გამომდინარე, შეიძლება იმის ვარაუდი, რომ ნაკლი, რომელმაც ზიანი გამოიწვია, პროდუქტს არ ჰქონდა სარეალიზაციოდ გატანისას;
- მწარმოებელს პროდუქტი არ უწარმოებია არც გასაყიდად ან სხვა კომერციული მიზნით, არც თავისი პროფესიული საქმიანობის ფარგლებში;
- პროდუქტს აქვს ნაკლი, რომელიც სარეალიზაციოდ მისი გატანისას შეესაბამებოდა იმ დროს მოქმედ ნორმებს;
- შეუძლებელი იყო ნაკლის აღმოჩენა მეცნიერებისა და ტექნიკის იმ დონის გათვალისწინებით, რომელიც არსებობდა სარეალიზაციოდ პროდუქტის გატანისას.
ცალკე არის გათვალისწინებული ნაწილის მწარმოებლის მდგომარეობა: მისი პასუხისმგებლობაც გამორიცხულია, თუ ნაკლი გამოწვეულია იმ პროდუქტის კონსტრუქციით, რომლის შემადგენელიც გახდა ეს ნაწილი. ხელოვნური ინტელექტის სისტემების შემთხვევაში ეს საკითხი განსაკუთრებით მგრძნობიარეა, რადგან სისტემა ხშირად ერთი მოდელის სხვა სერვისში ინტეგრაციით მუშაობს და ზიანის წყაროდ შეიძლება სწორედ ინტეგრაციის არქიტექტურა ან საბოლოო პროდუქტის აწყობის ხარვეზი გახდეს, და არა ცალკე კომპონენტი.
როდის მცირდება ან გამოირიცხება ანაზღაურების ვალდებულება
წუნდებული პროდუქტის მწარმოებლის ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება მცირდება ან საერთოდ გამოირიცხება, თუ ზიანის დადგომა გამოიწვია დაზარალებულის ან მის ნაცვლად პასუხისმგებელი პირის ბრალეულმა მოქმედებამ. ანუ, თუ დაზარალებული თავად არღვევდა სისტემის გამოყენების წესებს ან ცნობილი რისკის მიუხედავად მოქმედებდა, ეს შეიძლება ანაზღაურების ოდენობაზე ან თვით ვალდებულებაზე აისახოს. ამასთან, კანონი ერთ მნიშვნელოვან შეზღუდვასაც შეიცავს: მწარმოებლის პასუხისმგებლობა არ მცირდება, თუ ზიანი გამოწვეულია პროდუქტის ნაკლით და იმავდროულად მესამე პირის მოქმედებით. სხვა სიტყვებით, ხარვეზსა და მესამე პირის ჩარევას შორის თანამიზეზობის დროს მწარმოებელი პასუხს სრულად აგრძელებს, რაც დაზარალებულის პოზიციას ამაგრებს.
როგორ დაგეხმარებით
ჩვენი სპეციალისტები დაგეხმარებით ზიანის ფაქტობრივი გარემოებების შესწავლაში, პასუხისმგებელი პირის განსაზღვრაში და სათანადო სამართლებრივი ბაზის შერჩევაში — ზოგადი დელიქტური წესიდან წუნდებული პროდუქტის მწარმოებლის პასუხისმგებლობამდე. ჩვენ მოვამზადებთ პრეტენზიას ან სასამართლოში წარსადგენ სარჩელს, დავეხმარებით მტკიცებულებების სისტემატიზაციაში და ზიანის ოდენობის დასაბუთებაში. ტექნოლოგიური კომპანიებისთვის კი ვახორციელებთ ზიანის რისკის შეფასებას, ვხსნით, რომელი კონსტრუქცია რომელ პასუხისმგებლობას იწვევს, და ვთავაზობთ შეთანხმებებისა და შიდა პროცესების გამართვასთან დაკავშირებულ რეკომენდაციებს. მიმართეთ და პირველივე შეხვედრაზე მიიღებთ თქვენი სიტუაციის კონკრეტულ სამართლებრივ შეფასებას.