პასუხისმგებლობა ხელოვნური ინტელექტის სისტემების მიერ მიყენებულ ზიანზე (AI Product Liability) არის სამართლის სწრაფად მზარდი და კომპლექსური მიმართულება. როდესაც ტრადიციული პროგრამული უზრუნველყოფა ფუჭდება, ეს ხშირად მხოლოდ დისკომფორტს იწვევს, მაგრამ როდესაც ავტონომიური AI სისტემა (მაგ., თვითმართვადი ავტომობილი, სამედიცინო რობოტი ან ფინანსური ალგორითმი) უშვებს შეცდომას, შედეგი შეიძლება იყოს ფიზიკური დაზიანება, ქონებრივი ზარალი ან ადამიანის უფლებების დარღვევა. მთავარი სამართლებრივი გამოწვევა აქ არის "შავი ყუთის" პრობლემა — ხშირად რთულია იმის დადგენა, ვისი ბრალია შეცდომა: დეველოპერის, მონაცემთა მიმწოდებლის, მომხმარებლის თუ თავად ალგორითმის "გაუთვალისწინებელი ქცევის". საქართველოში, სადაც პროდუქტის უსაფრთხოების კანონმდებლობა ვითარდება, მნიშვნელოვანია ზუსტად განისაზღვროს პასუხისმგებლობის ფარგლები.
ჩვენი მომსახურება მიმართულია როგორც AI პროდუქტების მწარმოებლებისთვის (პრევენცია და დაცვა), ისე დაზარალებულებისთვის (ზიანის ანაზღაურება). სერვისი მოიცავს:
- პასუხისმგებლობის შეფასება: ანალიზი, თუ რომელი სამართლებრივი რეჟიმი გამოიყენება კონკრეტულ შემთხვევაში — მკაცრი პასუხისმგებლობა (Strict Liability) თუ ბრალეულობაზე დაფუძნებული პასუხისმგებლობა.
- მიზეზობრივი კავშირის დადგენა: ტექნიკური და სამართლებრივი ექსპერტიზა იმის დასამტკიცებლად, რომ ზიანი ნამდვილად AI სისტემის დეფექტმა გამოიწვია და არა სხვა გარემოებამ.
- პრევენციული ხელშეკრულებები: პასუხისმგებლობის გამიჯვნა კონტრაქტებში პროგრამული უზრუნველყოფის მიმწოდებელსა და კლიენტს შორის.
- ზიანის გაანგარიშება: მატერიალური (ქონებრივი), ჯანმრთელობისთვის მიყენებული და მორალური ზიანის შეფასება.
- სასამართლო წარმომადგენლობა: ინტერესების დაცვა სასამართლოში დელიქტური ვალდებულებების (ზიანის მიყენების) საქმეებზე.
განვიხილოთ რამდენიმე სცენარი. პირველი: ფერმერი იყენებს AI-ზე დაფუძნებულ დრონს მოსავლის შესაწამლად. სისტემის ხარვეზის გამო დრონი ეჯახება მეზობლის მანქანას. ვინ არის პასუხისმგებელი — დრონის მწარმოებელი, პროგრამის დამწერი თუ ფერმერი? პასუხი დამოკიდებულია იმაზე, იყო თუ არა დეფექტი პროდუქტში თავიდანვე. მეორე სცენარი: ფინანსური მრჩეველი რობოტი (Robo-advisor) ალგორითმული შეცდომის გამო კარგავს კლიენტის საპენსიო დანაზოგს. აქ საკითხია, იყო თუ არა კლიენტი გაფრთხილებული რისკების შესახებ და მოქმედებდა თუ არა სისტემა დადგენილი პარამეტრების ფარგლებში. მესამე შემთხვევა: "ჭკვიანი სახლის" სისტემა ვერ ახდენს კვამლის დეტექციას ხანძრის დროს, რასაც მოჰყვება ზარალი. ეს არის კლასიკური პროდუქტის პასუხისმგებლობის საქმე.
საქართველოში AI პასუხისმგებლობის საკითხები რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით (დელიქტური ვალდებულებები, მუხლები 992 და შემდგომი). კერძოდ, მნიშვნელოვანია მუხლები, რომლებიც ეხება უხარისხო პროდუქციით მიყენებულ ზიანს. ასევე მოქმედებს პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსი და მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ კანონი. ევროკავშირში მიმდინარეობს მუშაობა სპეციალურ "AI Liability Directive"-ზე, რომელიც მომავალში სავარაუდოდ საქართველოს კანონმდებლობაშიც აისახება. ამ ეტაპზე გადამწყვეტია ზოგადი სამოქალაქო პრინციპების სწორი ინტერპრეტაცია ტექნოლოგიურ კონტექსტში.
პროცესი იწყება ინციდენტის დეტალური გამოკვლევით. იურისტები ტექნიკურ ექსპერტებთან ერთად სწავლობენ სისტემის ლოგებს (Logs) და დოკუმენტაციას. თუ თქვენ ხართ მწარმოებელი, ჩვენ დაგეხმარებით დაამტკიცოთ, რომ თქვენ დაიცავით უსაფრთხოების ყველა სტანდარტი (State of the art defense). თუ თქვენ ხართ დაზარალებული, ჩვენ დაგეხმარებით მტკიცებულებების შეგროვებაში, რომ ზიანი სწორედ ალგორითმის გაუმართაობამ გამოიწვია.
Legal.ge გთავაზობთ წვდომას იურისტებზე, რომლებსაც ესმით როგორც სამართალი, ისე ტექნოლოგია. AI სისტემებთან დაკავშირებული დავები მოითხოვს სპეციფიკურ ცოდნას, რომელსაც ჩვეულებრივი სამოქალაქო სამართლის ადვოკატი შესაძლოა არ ფლობდეს. დაიცავით თქვენი უფლებები და ბიზნესი პროფესიონალების დახმარებით.
განახლდა: ...