საბოლოო მომხმარებლის ლიცენზიის ხელშეკრულებები

მომხმარებელთა ლიცენზიები ქართული საავტორო სამართლით

საბოლოო მომხმარებლის ლიცენზია — ის დოკუმენტი, რომელსაც მომხმარებელი იღებს პროგრამის, თამაშის ან ციფრული კონტენტის დაყენებისას — საქართველოში საავტორო უფლებებისა და მომიჯნავე უფლებების შესახებ კანონის სალიცენზიო ხელშეკრულების ჩარჩოში ჯდება: ნაწარმოების გამოყენება, როგორც წესი, ავტორის ან უფლების მფლობელის თანხმობას და ჰონორარს საჭიროებს, და ლიცენზია სწორედ ამ თანხმობის ფორმაა. ამ გვერდზე განვმარტავთ, რომელი სახის ლიცენზიები არსებობს, რა უნდა შეიცავდეს ხელშეკრულებამ და რომელ ფორმაში დგება ის.

განსაკუთრებული და ჩვეულებრივი ლიცენზია

კანონი ორ სახეს განასხვავებს. განსაკუთრებული ლიცენზიის ხელშეკრულებით ავტორი ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელი მხოლოდ ლიცენზიატს აძლევს განსაკუთრებულ უფლებას, გამოიყენოს ნაწარმოები ხელშეკრულებით განსაზღვრული სახითა და ფარგლებში, და მასვე ანიჭებს უფლებას, აკრძალოს ამგვარი გამოყენება სხვა პირების — ავტორის ჩათვლით — მიერ. ჩვეულებრივი ლიცენზიის ხელშეკრულებით კი ლიცენზიატს ეძლევა უფლება, გამოიყენოს ნაწარმოები იმ პირთა თანაბრად, რომლებმაც მიიღეს იმავე სახით გამოყენების უფლება. სწორედ ჩვეულებრივი, არაგანსაკუთრებული ლიცენზიაა მომხმარებლებზე გავრცელებული სტანდარტული ლიცენზიის ჩვეული ფორმა: მომხმარებლების თითოეულს ეძლევა იგივე უფლება იმავე პირობებით. განსაკუთრებულია თუ ჩვეულებრივი უფლება — ეს გამოყენების ბაზარზე გავლენას ახდენს, ამიტომ არჩევანი ბიზნეს-მოდელის ნაწილია.

ნაგულისხმევი წესი: გადაცემული უფლება ჩვეულებრივია

მნიშვნელოვანია კანონის ნაგულისხმევი წესი: საავტორო ხელშეკრულებით გადაცემული უფლება ჩაითვლება ჩვეულებრივ უფლებად, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ანუ თუ დოკუმენტში პირდაპირ არ წერია, რომ უფლება განსაკუთრებულია, მას ჩვეულებრივად ვაფასებთ — და შესაბამისად, ავტორს შეუძლია იგივე უფლება სხვებსაც მისცეს. ლიცენზიის შემდგომი „გაყიდვის“ მცდელობა როგორც ექსკლუზიურისა, ტექსტის ამბიგვითობის შემთხვევაში უარყოფილი იქნება.

რა უნდა შეიცავდეს ლიცენზიამ

სალიცენზიო ხელშეკრულება კანონით დადგენილ ელემენტებს უნდა ითვალისწინებდეს: გამოსაყენებელი ნაწარმოების ზუსტ აღწერას — სახელწოდება, მოცულობა, ჟანრი; გამოყენების კონკრეტულ სახს; მოქმედების ვადასა და ტერიტორიას; ჰონორარის ოდენობას ან მისი განსაზღვრის წესს გამოყენების ყოველი სახისთვის, გადახდის წესსა და ვადას; და სხვა პირობებს, რომლებსაც მხარეები არსებითად მიიჩნევენ. ხარვეზიანად შედგენილ ხელშეკრულებას კანონი ნაკლებობების შევსებით პასუხობს: გამოყენების ყველა ის სახი, რომელიც პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული, ეკუთვნის ავტორს ან უფლების სხვა მფლობელს; გამოყენების კონკრეტული სახის არარსებობისას ხელშეკრულება ჩაითვლება დადებულად მხარეთა განზრახვის აღსასრულებლად აუცილებელ გამოყენებაზე; ვადის არარსებობისას ავტორს შეუძლია ხელშეკრულების გაუქმება დადებიდან 3 წლის შემდეგ, წერილობითი შეტყობინებით გაუქმებამდე 6 თვით ადრე; ტერიტორიის არარსებობისას ხელშეკრულება მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზე მოქმედებს; უფლებების სხვა პირებზე გადაცემა შესაძლებელია მხოლოდ პირდაპირი გათვალისწინებისას; ფიქსირებული ჰონორარის შემთხვევაში კი უნდა დადგინდეს მაქსიმალური ტირაჟი.