კანონის მოქმედების სფერო და ძირითადი ცნებები
ლობისტად რეგისტრაციისა და ლობისტური საქმიანობის შესახებ საკანონმდებლო რეგულირება განსაზღვრავს ლობისტად რეგისტრაციის წესს და აწესრიგებს იმ ურთიერთობებს, რომლებიც წარმოიშვა ლობისტური საქმიანობის განხორციელების პროცესში. თუ გსურთ კანონმდებლო ცვლილებაზე მუშაობა და ამ მიზნით სახელმწიფო ორგანოებზე კანონიერი ზემოქმედება, ჯერ გაიაზრეთ ძირითადი ცნებები და შემდეგ გაეცანით რეგისტრაციის პროცედურას. ამასთან, ამ კანონის მოქმედება არ ვრცელდება საქართველოს პრეზიდენტის დეკრეტისა და უმაღლესი მთავარსარდლის ბრძანების მიღების პროცედურაზე.
- წარმომადგენლობითი ორგანოა საქართველოს პარლამენტი, ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო და მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანო;
- აღმასრულებელი ორგანოა საქართველოს პრეზიდენტი, საქართველოს მთავრობა, აღმასრულებელი ხელისუფლების დაწესებულება და მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანო.
კანონის შინაარსის სწორად გაგებისთვის გადამწყვეტია შემდეგი განმარტებები. ლობისტური საქმიანობა არის საკანონმდებლო ცვლილების განხორციელების მიზნით წარმომადგენლობით ან აღმასრულებელ ორგანოზე ლობისტად რეგისტრირებული პირის ისეთი ზემოქმედება, რომელიც არ არის აკრძალული საქართველოს კანონმდებლობით. საკანონმდებლო ცვლილება კი ნიშნავს ნორმატიული აქტის მიღებას, ნორმატიული აქტის პროექტის შეცვლას ან უარყოფას. ეს ნიშნავს, რომ ლობისტური საქმიანობის ცნება ორივე მიმართულებას მოიცავს — როგორც ახალი წესის მიღების, ისე არსებული პროექტის შეცვლისა თუ უარყოფის ხელშეწყობას.
საჯარო მოსამსახურეთა ინტერესების დაფიქსირება
ლობისტური საქმიანობის გამჭვირვალობის მიზნით კანონი ითვალისწინებს ინტერესების დაფიქსირების ვალდებულებას: საჯარო მოსამსახურეები ვალდებულნი არიან სამეწარმეო საქმიანობაში პირადი ინტერესებისა და სფეროს შესახებ წერილობით განაცხადონ თანამდებობაზე არჩევის, დანიშვნის ან დამტკიცებისთანავე, ან შემდგომ, თუ ასეთი ინტერესები უკვე მოვალეობის შესრულების პერიოდში წარმოიშვა.
პარლამენტის წევრს, ისევე როგორც სხვა საჯარო მოსამსახურეს, რომელიც წერილობით განაცხადებს სამეწარმეო საქმიანობის სფეროში პირადი ინტერესების შესახებ, უფლება აქვს თავი შეიკავოს შესაბამისი ნორმატიული აქტის განხილვაში მონაწილეობისგან. ეს გარანტია ემსახურება იმას, რომ პირადი ინტერესი და საჯარო გადაწყვეტილება ერთმანეთს არ შეერიოს.
ლობისტად რეგისტრაციის უფლება და უარის თქმის საფუძვლები
ლობისტად რეგისტრაციის უფლება აქვს საქართველოს ქმედუნარიან მოქალაქეს, გარდა კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისი შემთხვევებისა. ასეთი შემთხვევებია უარის თქმის საფუძვლები და კანონი მათ ზუსტად ასახელებს:
- პირის სამსახურებრივი მდგომარეობა შეუთავსებელია ლობისტური საქმიანობის განხორციელებასთან;
- იგი ნასამართლევია სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართული დანაშაულისათვის ან თანამდებობრივი დანაშაულისათვის;
- მის მიერ განცხადებაში მითითებული მონაცემები ან წარმოდგენილი საბუთები არ აკმაყოფილებს კანონის მოთხოვნებს;
- მას ლობისტის სამართლებრივი მდგომარეობა ჩამოერთვა კანონით გათვალისწინებული ჩამორთმევის ერთ-ერთი საფუძვლით.
თუ რომელიმე საფუძველი არსებობს, პირს ლობისტად რეგისტრაციაზე უარი ეთქმება. გაითვალისწინეთ, რომ უარის ერთ-ერთი საფუძველი სწორედ ის არის, რომ პირს ლობისტის სამართლებრივი მდგომარეობა ადრე ჩამოერთვა ჩამორთმევის კანონით დადგენილი ერთ-ერთი საფუძვლით — ამიტომ სტატუსის ჩამორთმევა მნიშვნელოვნად ართულებს ხელახალ რეგისტრაციას.
რეგისტრაციის პროცედურა და საჭირო საბუთები
ლობისტად რეგისტრაციისთვის პირმა უნდა წარადგინოს ოთხი საბუთი, და თითოეული მათგანი უნდა შეესაბამებოდეს კანონის მოთხოვნებს:
- განცხადება ლობისტად რეგისტრაციის შესახებ, რომელშიც მითითებული უნდა იყოს მისი სახელი და გვარი, საცხოვრებელი ადგილი, სამუშაო ადგილი და თანამდებობა, ნორმატიული აქტი (მისგან გამომდინარე ნორმატიული აქტები) ან ნორმატიული აქტის პროექტი (მისგან გამომდინარე ნორმატიული აქტების პროექტები), რომლის მიღებით, შეცვლით ან უარყოფით არის დაინტერესებული განმცხადებელი, აგრეთვე მისი საკონტაქტო მისამართი და ტელეფონის ნომრები;
- საქართველოს მოქალაქის პირადობის მოწმობა;
- დავალების ხელშეკრულება ლობისტური საქმიანობის განხორციელების შესახებ, რომელიც ითვალისწინებს საკანონმდებლო ცვლილების განხორციელების მიზნით წარმომადგენლობით ან აღმასრულებელ ორგანოზე მის ზემოქმედებას;
- ცნობა ნასამართლობის შესახებ.
განცხადებაში მითითებული მონაცემები და წარმოდგენილი საბუთები კანონის მოთხოვნებს უნდა აკმაყოფილებდეს — წინააღმდეგ შემთხვევაში რეგისტრაციაზე უარი ითქმება. ამიტომ განცხადების შევსებისას ყურადღებით გადაამოწმეთ ყველა მონაცემი, მათ შორის ის ნორმატიული აქტი ან პროექტი, რომლითაც დაინტერესებული ხართ: სწორედ ეს განსაზღვრავს თქვენი მომავალი საქმიანობის ფარგლებს.
დავალება — ფორმა, საგანი და აუცილებელი შინაარსი
დავალება არის ხელშეკრულება, რომელიც ფორმდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით. კანონი მას მკაცრ შინაარსობრივ შეზღუდვებს უწესრიგებს: დავალება შეიძლება ითვალისწინებდეს მხოლოდ ერთი ნორმატიული აქტის (მისგან გამომდინარე ნორმატიული აქტების) მიღებას ან ნორმატიული აქტის მხოლოდ ერთი პროექტის (მისგან გამომდინარე ნორმატიული აქტების პროექტების) შეცვლას ან უარყოფას. სხვა სიტყვებით, ერთი დავალება ერთ საკანონმდებლო ცვლილებას ეთმობა — რამდენიმე სხვადასხვა აქტზე ერთდროული მუშაობა ცალკე დავალებებს საჭიროებს.
მარწმუნებლად — პირად, რომელიც ლობისტს ავალებს საქმიანობას — შეიძლება წარმოდგენილი იყოს საქართველოში რეგისტრირებული იურიდიული პირი (სახაზინო საწარმოსა და სახაზინო დაწესებულების გარდა) ან საქართველოს ქმედუნარიან მოქალაქეთა არანაკლებ ორმოცდაათკაციანი ჯგუფი. ასეთი წესი იძლევა საშუალებას, რომ ლობისტური საქმიანობა როგორც კომპანიამ, ისე მოქალაქეთა ჯგუფმა განახორციელოს.
დავალება უნდა ითვალისწინებდეს ორ აუცილებელ მონაცემს: ხელშეკრულების საგანს, იმ საკანონმდებლო ცვლილების მითითებით, რომელსაც მიზნად ისახავს მარწმუნებელი; და ლობისტის მიერ განხორციელებული საქმიანობისთვის გასამრჯელოს — მისი ოდენობის, სახის და გადახდის წესის მითითებით. გასამრჯელოს პირობების გარეშე დავალება კანონის მოთხოვნებს არ აკმაყოფილებს.
სტატუსის დაკარგვა და ჩამორთმევა
ლობისტის სამართლებრივი მდგომარეობა წყდება მისი დაკარგვის ან ჩამორთმევის გზით, და ეს ორი გზა ერთმანეთისგან განსხვავდება. დაკარგვა პირდაპირ უკავშირდება თავად დავალებას და მის შესრულებას:
- დავალების ვადის გასვლა ან მისი შეწყვეტა;
- დავალებით გათვალისწინებულ ნორმატიულ აქტზე (მისგან გამომდინარე ნორმატიულ აქტებზე) ან ნორმატიული აქტის პროექტზე (მისგან გამომდინარე ნორმატიული აქტების პროექტებზე) წარმომადგენლობითი ორგანოს, აღმასრულებელი ორგანოს ან საქართველოს პრეზიდენტის მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღება.
სხვაობა ასეთია: დაკარგვა სტატუსის ბუნებრივი დასასრულია, ხოლო ჩამორთმევა წესდებულების დარღვევის შედეგია. ჩამორთმევის საფუძვლები კანონი ზუსტად ასახელებს:
- ისეთი გარემოების წარმოშობა, რომელიც გამორიცხავს პირის ლობისტად რეგისტრაციას;
- ლობისტისთვის დადგენილი წესით ანგარიშის წარუდგენლობა;
- ლობისტური საქმიანობის განხორციელების პროცესში სამართალდარღვევის ჩადენა იმ წარმომადგენლობითი ან აღმასრულებელი ორგანოს წევრის/მოხელის ან საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის მოხელის მიმართ, რომელშიც პირი ახორციელებს ლობისტურ საქმიანობას, აგრეთვე ამ ორგანოს ადმინისტრაციულ შენობაში.
ჩამორთმევა ხდება იმ თანამდებობის პირის (ორგანოს) გადაწყვეტილებით, რომელმაც მოახდინა პირის ლობისტად რეგისტრაცია. ჩამორთმევის შესახებ ეცნობება წარმომადგენლობითი ორგანოს, აღმასრულებელი ორგანოს ან საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის შესაბამისი სტრუქტურის (სტრუქტურული ქვედანაყოფის) ხელმძღვანელს და პირს, რომელსაც სტატუსი ჩამოერთვა. გაითვალისწინეთ: ჩამორთმევის ერთ-ერთი საფუძველია ლობისტისთვის დადგენილი წესით ანგარიშის წარუდგენლობაც, ამიტომ ანგარიშგება არ გადადებით.
საქმიანობის ორგანიზების ფორმები
ლობისტი უფლებამოსილია ლობისტურ საქმიანობას აწარმოებდეს როგორც დამოუკიდებლად, ისე კანონით დადგენილი წესით შექმნილი ლობისტთა სხვადასხვა გაერთიანებების მეშვეობით. ეს ნიშნავს, რომ ფორმის არჩევანი თქვენზეა: შეგიძლიათ ინდივიდუალურად იმუშაოთ კონკრეტულ საკანონმდებლო ცვლილებაზე ან გაწევრიანდეთ ლობისტთა გაერთიანებაში და საერთო რესურსებით იმოქმედოთ.
გახსოვდეთ, რომ ორგანიზების ფორმის მიუხედავად, ლობისტის სტატუსთან დაკავშირებული ყველა მოთხოვნა — რეგისტრაციის წესი, დავალების შინაარსობრივი შეზღუდვები, ანგარიშგების ვალდებულება და სხვა — ერთნაირად ვრცელდება: კანონი გაერთიანების მეშვეობით მუშაობისას არცერთ შეღავათს არ ითვალისწინებს.