კანონის რეგულირების სფერო
ნორმატიულ აქტთა შესახებ საკანონმდებლო რეგულირება პრაქტიკულად პასუხს გაძლევთ ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვაზე: რომელი წესი ვრცელდება თქვენს კონკრეტულ სიტუაციაზე და როდის ხდება ახალი წესი თქვენთვის შესასრულებლად სავალდებულო. აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის შესაბამისი კანონი განსაზღვრავს ამ რესპუბლიკის ნორმატიული აქტების სახეებს, მათ იერარქიას, ასევე ნორმატიული აქტების მომზადების, მიღების (გამოცემის), გამოქვეყნების, მოქმედების, აღრიცხვისა და სისტემატიზაციის ზოგად წესებს. სწორედ ამ წესებზე დაყრდნობით ფასდება, მოქმედებს თუ არა კონკრეტული ნორმა, როდის შევიდა ის ძალაში და შესაძლებელია თუ არა მისი გავრცელება უკვე დასრულებულ ურთიერთობებზე.
ორი წესითი გარემოება უნდა გაითვალისწინოთ. პირველი: თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, ავტონომიური რესპუბლიკის ნორმატიული აქტების მომზადებისა და მიღების (გამოცემის) მიმართ არ გამოიყენება საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით გათვალისწინებული ადმინისტრაციული წარმოების სახეები. მეორე: მომზადების, მიღების (გამოცემის), გამოქვეყნებისა და მოქმედების წესი ერთდროულად განისაზღვრება „ნორმატიული აქტების შესახებ“ საქართველოს ორგანული კანონით, ავტონომიური რესპუბლიკის კონსტიტუციით, ამ კანონითა და მათ საფუძველზე მიღებული (გამოცემული) შესაბამისი ნორმატიული აქტებით — ამიტომ კონკრეტული საკითხის შეფასებისას ამ აქტებსაც გადაამოწმებთ.
სამართლებრივი აქტის ცნება და ნორმატიულ აქტთა იერარქია
სამართლებრივი აქტი არის ავტონომიური რესპუბლიკის უფლებამოსილი ორგანოს (თანამდებობის პირის) მიერ კანონმდებლობით დადგენილი წესით მიღებული (გამოცემული) შესასრულებლად სავალდებულო აქტი. ავტონომიური რესპუბლიკის ნორმატიული აქტები იყოფა ორ ჯგუფად — საკანონმდებლო და კანონქვემდებარე აქტებად, რომლებიც ერთობლიობაში ქმნიან ავტონომიური რესპუბლიკის კანონმდებლობას. საკანონმდებლო აქტების სახეები და მათი ურთიერთმიმართება შემდეგნაირად განისაზღვრება:
- საკანონმდებლო აქტებია ავტონომიური რესპუბლიკის კონსტიტუცია და კონსტიტუციური კანონი, ასევე ავტონომიური რესპუბლიკის კანონი და უმაღლესი საბჭოს რეგლამენტი;
- მათ მიმართ მოქმედებს იერარქია: უმაღლეს საფეხურზე კონსტიტუცია და კონსტიტუციური კანონია, მათ ქვემოთ კი — კანონი და უმაღლესი საბჭოს რეგლამენტი;
- საკანონმდებლო აქტებს უპირატესი იურიდიული ძალა აქვთ კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტების მიმართ;
- თანაბარი იურიდიული ძალის მქონე ნორმატიულ აქტებს შორის წინააღმდეგობის შემთხვევაში უპირატესობა ენიჭება უფრო გვიან მიღებულ (გამოცემულ) ნორმატიულ აქტს.
კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტის მიღება (გამოცემა), თუ კანონით სხვა რამ არ არის დადგენილი, შესაძლებელია მხოლოდ მიმღები (გამომცემი) ორგანოს (თანამდებობის პირის) კომპეტენციის ფარგლებში, მხოლოდ საკანონმდებლო აქტის შესასრულებლად და მხოლოდ მაშინ, თუ ეს პირდაპირ არის გათვალისწინებული საკანონმდებლო აქტით. ასეთ აქტში აუცილებლად უნდა იყოს მითითებული, რომელი საკანონმდებლო აქტის საფუძველზე და რომლის შესასრულებლად არის იგი მიღებული (გამოცემული). ამასთან, არცერთი ნორმატიული აქტი არ უნდა ეწინააღმდეგებოდეს რეფერენდუმის შედეგად მიღებულ გადაწყვეტილებას.
ანალოგია ნორმატიულ აქტში და ვადების ათვლის წესი
ხშირად აღმოჩნდება, რომ კანონი პირდაპირ არ აწესრიგებს თქვენს ურთიერთობას. ასეთ დროს მოქმედებს შემდეგი წესი: კერძოსამართლებრივი ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად, რომელიც კანონით პირდაპირ გაუთვალისწინებელია, გამოიყენება ყველაზე უფრო მსგავსი ურთიერთობის მარეგულირებელი სამართლის ნორმა — კანონის ანალოგია. თუ კანონის ანალოგიის გამოყენება შეუძლებელია, კერძოსამართლებრივი ურთიერთობა უნდა მოწესრიგდეს სამართლის მთელი სისტემისა და ზოგადი პრინციპების საფუძველზე — ასეთ შემთხვევაში ვსაუბრობთ სამართლის ანალოგიაზე. საჯარო სამართლებრივ ურთიერთობებში კი კანონის ანალოგია გამოიყენება მხოლოდ კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით. ყველაზე მნიშვნელოვანი შეზღუდვა: სპეციალური (საგამონაკლისო) ნორმები ანალოგიით არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს — ეს აკრძალვა შეუვალია.
ვადების ათვლისას იხელმძღვანელეთ შემდეგით: კანონში მითითებული ვადების, გარდა ნორმატიული აქტის ძალაში შესვლისთვის დადგენილი ვადისა, ათვლისას არ ჩაითვლება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი უქმე და დასვენების დღეები. ხოლო როცა საქმე ეხება ნორმატიული აქტის (ნორმატიული აქტის პროექტის) სამართლებრივ ექსპერტიზას ან გამოქვეყნებას, ვადების ათვლა იწყება აქტის (პროექტის) უფლებამოსილი ორგანოსთვის გადაცემიდან ან სამართლებრივი დასკვნის გაცემიდან მომდევნო სამუშაო დღეს. ეს ნიუანსი ხშირად გადაწყვეტს ვადადარღვევის საკითხს, რადგან საბუთების გადაცემის დღეს და ათვლის დაწყებას შორის სხვაობა არსებითია.

