კვლევითი ორგანიზაცია საქართველოში არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის ფორმაში ფუნქციონირებს, და მისი რეგისტრაციისა თუ შემდგომი მუშაობის საზღვრები სამოქალაქო კოდექსის სამი ნორმით განისაზღვრება. ქვემოთ განვმარტავთ, რა უნდა ჩაიწეროს სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაში, როგორ მუშაობს სახელმწიფო კონტროლი და როდის არის კანონიერი ქონების გასხვისება.
კვლევითი ორგანიზაციის რეგისტრაციის სამართლებრივი ჩარჩო
კვლევითი ორგანიზაციისთვის საქართველოში განსაკუთრებული სამართლებრივი ფორმა არ არსებობს — ის არის არასამეწარმეო იურიდიული პირი, რომელიც ზოგადი წესით რეგისტრირდება. კვლევითი ორგანიზაციის რეგისტრაციის ერთადერთი ნამდვილად განსხვავებული სამართლებრივი რისკი ეკონომიკური საქმიანობის საზღვრის ქვეშ დგას: არასამეწარმეო ფორმაში მოქმედი ორგანიზაცია, რომელიც ანაზღაურების სანაცვლოდ მომსახურებას აწვდის, საგადასახადოდ შეიძლება სწორედ ეკონომიკურ საქმიანობად შეფასდეს. ამიტომ ამ გვერდის სამი ნორმა — წესდების მიზნების ჩაწერა (მუხლი 29), სახელმწიფო კონტროლი და საქმიანობის შეჩერება-აკრძალვა (მუხლი 33) და ქონების გასხვისების მიზნობრიობის ტესტი (მუხლი 36) — ერთად ქმნის იმ ჩარჩოს, რომელშიც კვლევითი ინსტიტუტი უვადოდ კანონიერად უნდა იმუშაოს.
მიზნების ჩაწერა და რეგისტრაცია — მუხლი 29
არასამეწარმეო იურიდიული პირის რეგისტრაციის მოთხოვნისას დაინტერესებული პირი მარეგისტრირებელ ორგანოს წარუდგენს პარტნიორთა შეთანხმებას და განცხადებას. განცხადება ასევე უნდა შეიცავდეს მეწარმე იურიდიული პირის რეგისტრაციისათვის დადგენილ სავალდებულო მონაცემებს, ხოლო რეგისტრაციის სხვა წესები განისაზღვრება მეწარმეთა შესახებ კანონითა და სპეციალური კანონებით. სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაში აუცილებლად მიეთითება ორგანიზაციის საქმიანობის მიზანი, წევრობაზე დაფუძნებული ფორმის შემთხვევაში — წევრად მიღების, გასვლისა და გარიცხვის წესი, აგრეთვე რეორგანიზაციის ან ლიკვიდაციის გადაწყვეტილების მიმღები ორგანო და ხელმძღვანელი ორგანოს შექმნის წესი და უფლებამოსილების ვადა. კვლევითი ორგანიზაციისთვის მიზნის ფორმულირება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: კვლევა, ანალიზი, განათლება და საჯარო პოლიტიკის ხელშეწყობა — ეს ის საზღვრებია, რომლებშიც ორგანიზაციის შემდგომი საქმიანობა კანონიერების პრიზმად იქნება აღქმული. რეგისტრაციასთან ერთად იქმნება ორგანიზაციის ელექტრონული მისამართი ერთიან პორტალზე, ხოლო რეგისტრირებულ კონტაქტებზე გაგზავნილი ელექტრონული შეტყობინება ჩაბარებულად ითვლება.