საქველმოქმედო ფონდის დაფუძნების სამართლებრივი ჩარჩო
საქველმოქმედო ფონდისთვის საქართველოში ცალკე კანონი არ არსებობს — ქართული საქველმოქმედო ფონდი არის სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრული არასამეწარმეო იურიდიული პირი, რომელსაც საგადასახადო კანონმდებლობაში განსხვავებული საქველმოქმედო სტატუსი შეიძლება დაერთოს. ამიტომ ფონდის დაფუძნების გეგმა ოთხ ნორმაზე აიგება: ფორმის არჩევანი (მუხლი 24), სადამფუძნებლო დოკუმენტაციის შინაარსი (მუხლი 29), ქონების გასხვისების მიზნობრიობის ტესტი (მუხლი 36) და გამოსავლის წესები (მუხლი 38). ტრასტის ან ფონდური სამართლის მოდელებიდან მოსულ მოლოდინებს აქ ადგილი არ აქვთ: არ არსებობს არც სასწაურეულოს ოფისი, არც ცალკე რეგულატორი და არც წესდების გარეთ არსებული საფასურო ცხრილი — ყველაფერი ამ სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით იწყება.
ფორმის არჩევანი — მუხლი 24
მუხლი 24 იურიდიული პირის ცნებასა და სახეებს განსაზღვრავს: იურიდიული პირი არის განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად შექმნილი, საკუთარი ქონების მქონე, ორგანიზებული წარმონაქმნი, რომელიც თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს, საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს და სასამართლოში გამოსვლასაც შეუძლია. იურიდიული პირი შეიძლება იყოს წევრობაზე დაფუძნებული ან წევრთა მდგომარეობაზე დამოუკიდებელი — სწორედ ეს განსხვავებაა ფონდის არჩევნის ბირთვი: ფონდური ტიპი წევრობას თავისთავად არ გულისხმობს, მას მხოლოდ დამფუძნებლების მიერ ჩაწერილი მიზანი და მიზნის სამსახურში მომუშავე ქონება მართავს. კოდექსი პირდაპირ აწესრიგებს: იურიდიული პირი, რომლის მიზანია არასამეწარმეო საქმიანობა, უნდა დარეგისტრირდეს ამ კოდექსით დადგენილი წესით — და სწორედ ეს გზაა საქველმოქმედო ფონდისთვისაც.
წესდების შინაარსი — მუხლი 29
ფონდის წესდება იმ მონაცემებზე მეტს უნდა შეიცავდეს, რაც ნებისმიერ რეგისტრაციას სჭირდება: აუცილებლად მიეთითება ორგანიზაციის საქმიანობის მიზანი — ფონდის შემთხვევაში საქველმოქმედო ან სხვა საჯარო სასარგებლო მიზნების ზუსტი ჩამონათვალი; წევრობის წესი, თუ ფორმა წევრობაზე დაფუძნებულია; რეორგანიზაციის ან ლიკვიდაციის გადაწყვეტილების მიმღები ორგანო, გადაწყვეტილების მიღების წესი და პროცედურა; ხელმძღვანელი ორგანოს შექმნის წესი და უფლებამოსილების ვადა. საქველმოქმედო ფონდის დაფუძნებისას აქ ერთი პრაქტიკული წესია: მიზნები და ქონების სამართავი პრინციპები ისე ჩაიწეროს, რომ ყოველი მომავალი გარიგება და ყოველი პროექტი ამ ფორმულირებებში მოთავსდებოდეს — წესდება ფონდის ხელმძღვანელობისა და სასამართლოს პირველი საცნობი მასალაა. რეგისტრაციასთან ერთად მარეგისტრირებელი ორგანო ერთიან ელექტრონულ პორტალზე ქმნის ფონდის ელექტრონულ მისამართს, ხოლო რეგისტრირებულ ტელეფონსა თუ ელექტრონულ ფოსტაზე გაგზავნილი შეტყობინება ჩაბარებულად ითვლება — ეს დეტალი ფონდის ყოველდღიურ ადმინისტრაციას ეხება და მისი უგულებელყოფა დედურ პროცედურებში ასახვას იწვევს.
ქონების გასხვისების ტესტი — მუხლი 36
ფონდის ქონების ყოველი გასხვისება მიზნობრიობის ტესტს გადის: გასხვისება შესაძლებელია, თუ ის ემსახურება ორგანიზაციის საქმიანობას, მის ორგანიზაციულ განვითარებას, ხელს უწყობს მიზნების განხორციელებას ან ემსახურება საქველმოქმედო მიზნებს. ეს ნორმა ფონდს ბიზნეს-კომპანიისგან განასხვავებს: ქონება აქ არ არის მოგების განაწილების წყარო, არამედ მიზნის ინსტრუმენტი, და ყოველი განკარგობა ამ ინსტრუმენტალურ ლოგიკაში უნდა იყოს ჩასმული. პრაქტიკული დასკვნა მარტივია: თითოეული მნიშვნელოვანი გარიგების შესახებ ფონდში უნდა არსებობდეს შიდა აქტი — გადაწყვეტილება ან დასკვნა — რომელიც გასხვისების კავშირს მიზანთან წერილობით ადასტურებს.
გამოსავალი რეორგანიზაცია-ლიკვიდაციის წესები — მუხლი 38
მუხლი 38 ფონდის სიცოცხლის ბოლო ეტაპს აწესრიგებს. სამართლებრივი ფორმის შეცვლა დაუშვებელია, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ფორმის ცვლით იგი საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად გარდაიქმნება. გაყოფა, შერწყმა და ლიკვიდაცია ხორციელდება მეწარმე სუბიექტისთვის დადგენილი წესით. ლიკვიდაციის შედეგად დარჩენილი ქონების მიღებაზე უფლებამოსილ პირს განსაზღვრავენ დამფუძნებლები ან წევრები; გასხვისება შესაძლებელია, თუ ის ხელს უწყობს მიზნების მიღწევას, ემსახურება საქველმოქმედო მიზნებს ან ქონება გადაეცემა სხვა არასამეწარმეო იურიდიულ პირს. მკაცრად აკრძალულია დარჩენილი ქონების განაწილება დამფუძნებლებს, წევრებს ან ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირებს შორის. თუ უფლებამოსილი პირი არ არის განსაზღვრული, სასამართლო ქონებას გადასცემს ერთ ან რამდენიმე იგივე ან მსგავსი მიზნების მქონე არასამეწარმეო იურიდიულ პირს; ასეთის არარსებობისას — შეიძლება სახელმწიფოსთვის გადაცემის გადაწყვეტილება. სასამართლოს განაწილების უფლება ლიკვიდაციის დაწყების რეგისტრაციიდან 6 თვის შემდეგ ჩნდება.
ხშირად დასმული კითხვები
არსებობს თუ არა ფონდის ცალკე კანონი?
არა — ფონდი არის სამოქალაქო კოდექსის არასამეწარმეო იურიდიული პირი; საქველმოქმედო საგადასახადო სტატუსი ცალკე საკითხია.
შეიძლება თუ არა ფონდის ქონების დამფუძნებლებზე განაწილება?
არა — ლიკვიდაციის შედეგად დარჩენილი ქონების განაწილება დამფუძნებლებს, წევრებს ან ხელმძღვანელ პირებს შორის აკრძალულია.
ვის გადაეცემა ქონება ლიკვიდაციისას?
უფლებამოსილ პირს, რომელსაც დამფუძნებლები განსაზღვრავენ; მათი გადაწყვეტილების არარსებობისას — სასამართლოს მიერ მსგავსი მიზნების მქონე სხვა არასამეწარმეო პირს.
როდის შეიძლება ფორმის შეცვლა?
მხოლოდ საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად გარდაქმნის შემთხვევაში.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
საქველმოქმედო ფონდის დაფუძნება წესდების ყოველი დებულიდან იწყება: მიზნები, ორგანოები, ქონების მართვა და გამოსავალი. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ არასამეწარმეო სამართლის სპეციალისტს, რომელიც მოამზადებს სრულ დოკუმენტაციას და დაგეგმავს ფონდის სამართლებრივ არქიტექტურას. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.